Donald Trump zet een grote stap: de VS leggen sancties op aan de Russische olie-industrie. Het nieuws kwam daags nadat Volodymyr Zelensky in het Witte Huis de wind van voren had gekregen. Keer op keer weet de Oekraïense president het Westen mee te krijgen.
is buitenlandredacteur en voormalig correspondent in Moskou van de Volkskrant. Hij doet verslag van de Russische oorlog tegen Oekraïne.
Het leek aan het begin van de oorlog allemaal onmogelijk voor de Oekraïense president Volodymyr Zelensky. Een invasie van het Russische leger weerstaan. De Verenigde Staten en Europa ervan te overtuigen om ook maar één tank of gevechtsjager te sturen, laat staan honderden miljarden euro’s aan militaire en financiële steun.
Vorige week vloog Zelensky naar Washington voor weer een schier onneembare horde in de Oekraïense overlevingsstrijd: de Amerikaanse president Donald Trump, een openlijk bewonderaar van de Russische president Vladimir Poetin, overhalen om Rusland – en niet Oekraïne – onder druk te zetten om de oorlog te beëindigen. Woensdag, enkele dagen na de ontmoeting, kondigde Trump sancties aan tegen Rosneft en Lukoil, de twee grootste olieconcerns van Rusland. Een stap die zijn voorganger Joe Biden niet aandurfde.
Oekraïners slaken een zucht van verlichting. ‘Dit is geweldig nieuws’, zegt Oleksandr Merezjko, de voorzitter van de buitenlandcommissie van het Oekraïense parlement, door de telefoon. ‘Voorheen bleef het bij woorden, nu hebben we concrete daden van Trump.’
Het moet nog blijken in hoeverre de sancties de Russische staatskas raken. Maar het staat vast dat Trump met de sancties tegen de twee grootste Russische olieconcerns zijn eerste grote strafmaatregel heeft genomen tegen het Kremlin. Een waar Zelensky negen maanden lang om heeft gevraagd.
Het zijn dit soort berichten die Oekraïners op de been houden onder de Russische bombardementen. ‘Om in een oorlog te overleven, moet je je stevig vastklampen aan de lichtpuntjes’, zei Elena, de 70-jarige Oekraïense vrouw die sinds het begin van de oorlog haar ervaringen beschrijft in deze krant.
De hoop op Amerikaanse sancties leek allang vervlogen. Trump was geen van zijn dreigementen over sancties nagekomen. Bovendien had hij bij Zelensky’s aankomst in Washington net getelefoneerd met Poetin. Zelensky moest aanhoren dat Trump weer een top met de Russische president wilde organiseren, nu niet op Amerikaans grondgebied, maar midden in Europa, bij Poetins bondgenoot Viktor Orbán in Hongarije.
Zelensky leek terug in februari van dit jaar, toen hij in de beruchte hinderlaag liep van Trump en vicepresident JD Vance in een Oval Office vol draaiende camera’s. Volgens berichtgeving van de Britse krant Financial Times kreeg Zelensky ditmaal achter gesloten deuren opnieuw te verstaan dat hij moet instemmen met Poetins eisen. Anders, zou Trump vloekend en tierend hebben gezegd, zal Poetin Oekraïne ‘vernietigen’.
Maar Zelensky heeft sinds februari vooruitgang geboekt. Hij is onwrikbaar gebleken tegenover Trump. Hij heeft de Amerikaanse president duidelijk gemaakt dat hij niet zal instemmen met Poetins eisen. Dat kan hij simpelweg niet. Als hij het Oekraïense leger opdracht zou geven tot terugtrekking uit de onbezette delen van de Donbas, zou hij de belangrijkste verdedigingslinie van zijn land opgeven – de linie waar het Russische leger zijn tanden al jaren op stukbijt. Zelensky zou de deur naar de rest van Oekraïne openzwaaien voor Rusland.
En hij heeft Trump laten zien wel degelijk ‘kaarten in handen’ te hebben. Zijn strijdkrachten weerstonden dit jaar wederom een maandenlang, meedogenloos zomeroffensief van het Russische leger. Het offensief, dat in mei begon en waarbij Rusland meer dan honderdduizend militairen verloor, leverde Poetin slechts 0,4 procent van het Oekraïense grondgebied op.
Zelensky heeft Trump doen inzien dat het probleem niet bij hem ligt, maar bij Poetin. Hij zei ‘ja’ tegen Trumps voorstellen tot een onmiddellijke wapenstilstand en een top met Poetin. Hij zei ‘ja’ tegen onderhandelingen over concessies, zoals het staken van Oekraïense pogingen om bezet gebied te bevrijden. Het is Poetin die telkens ‘nee’ zegt.
Oekraïners zien alweer nieuwe lichtpuntjes. Merezjko, de voorzitter van de buitenlandcommissie van het Oekraïense parlement, gelooft dat Trump de druk op Moskou nu gaat opvoeren. ‘Het lijkt erop dat hij zijn houding ten opzichte van Rusland verandert’, zegt Merezjko. ‘Hij zal nu de stok in plaats van de wortel hanteren.’
Dat is allerminst zeker, net als de renteloze lening van 140 miljard die Europese regeringsleiders overwegen te verstrekken om Kyiv overeind te houden. Ze kwamen er donderdag niet uit doordat België dwarslag. Een tegenvaller voor Zelensky. Tegelijkertijd: aan het begin van de invasie was het ondenkbaar dat Europese regeringsleiders überhaupt een lening zouden overwegen met bevroren tegoeden van de Russische centrale bank als onderpand. In december doen ze een nieuwe poging.
Nog even wachten dus. Het is de gitzwarte constante voor Oekraïners deze oorlog, of ze nu te maken hebben met Biden, Trump of Europese regeringsleiders. Telkens weer kost het maanden om bondgenoten tot een inzicht te brengen dat voor Oekraïners vanzelfsprekend is voor het redden van levens en het laten stoppen van de Russische oorlog.
Oekraïne wist weliswaar met beperkte middelen weer een offensief af te slaan, maar de duizenden Oekraïners die daarbij sneuvelden komen niet meer terug. Deze week sloegen er achter het front opnieuw tientallen Russische drones en raketten in door een gebrek aan luchtverdediging. Onder de vernietigde doelwitten van Rusland: een woonhuis in een dorp buiten Kyiv (een moeder met haar twee dochters kwamen om), een stadsbus in Cherson (een postbode op weg naar haar werk kwam om), een kleuterschool in Charkiv (de kleuters overleefden omdat ze tijdig naar de schuilkelder waren gevlucht).
Zelensky houdt het hoofd koel. In Brussel werd hem woensdag door een journalist gevraagd of hij nog gelooft dat de VS Tomahawk-kruisraketten gaan leveren. ‘Ik denk dat u president Trump heeft gehoord: het is een gevoelige beslissing’, antwoordde Zelensky. ‘Maar het is net als met de sancties. Die leken ook onmogelijk.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant