Nederland hopt van talkshow naar talkshow. Van verkiezingsdebatje naar verkiezingsdebatje. Wat zou het heerlijk zijn als dat binnenkort voorbij is en de ramen weer een beetje open kunnen. Want de wereld staat in brand, Europa gaat door een van de grootste transformaties sinds de jaren vijftig – en van deze ontwikkelingen, die Nederland keihard raken, merk je in de verkiezingskoorts bijna niets.
Europese regeringsleiders, óók premier Schoof, hebben deze maand tweemaal uitvoerig gesproken over de veiligheid van het continent voor de rest van deze eeuw. Ja: eeuw. De wereld wordt gedomineerd door bullebakken die keihard tegen elkaar opboksen en in hun lust naar macht het internationale recht vertrappen. Ze veroveren andermans land en ellebogen zich naar waterwegen, grondstoffen, data en arbeid. In deze wereld, waarin je alleen soeverein bent als je massa hebt, overleven Europese landen alleen als ze samen optrekken. De Amerikanen, die sinds de Tweede Wereldoorlog voor de Europese defensie hebben gezorgd (en betaald), hebben daar geen zin meer in. Of alleen onder wurgende voorwaarden.
Europa is full circle gekomen, eigenlijk. De Europese integratie begon in de jaren vijftig om ervoor te zorgen dat Europese landen geen oorlog meer tegen elkaar zouden voeren. Je mag van de Europese Unie vinden wat je wilt, maar dit is een enorm succes geworden. Er kwám nooit meer oorlog, althans niet tussen lidstaten. Na de val van de Muur in 1989 gingen veel Europeanen geloven dat dit zo zou blijven. Overal werden conferenties gehouden met de titel ‘A New Narrative for Europe’: wie had er nog boodschap aan oorlog, we gingen focussen op de economie. Vanuit deze mooie gedachte is vanaf de jaren negentig de interne markt uitgebouwd. Toen is de militaire afbraak ingezet. Als er wat gebeurde, hadden we altijd de Amerikanen nog, via de NAVO.
Nu gebeuren er twee dingen tegelijk. Ten eerste wordt Europa van buitenaf bedreigd. Veel Europeanen hadden dat nooit voor mogelijk gehouden. Ze zagen Rusland buurlanden aanvallen, maar betrokken dat niet op zichzelf. Als je de grootste pacifist van de wereld bent, snap je niet waarom iemand jou de oorlog wil verklaren. Ten tweede zeggen de Amerikanen, precies nu, dat Europa zichzelf maar moet verdedigen. ‘Nooit meer oorlog’ komt daarmee als een boemerang terug op het continent. Europa is kwetsbaar. Zelfs een van de meest serieuze legers van Europa, het Franse, heeft momenteel slechts manschappen en materieel om 80 kilometer front te verdedigen.
Dus terwijl Nederland zapte van Geert naar Henri, presenteerde Europees Commissievoorzitter Von der Leyen begin oktober op een top in Kopenhagen een discussiestuk van acht kantjes over wat Europese landen kunnen doen om tegen 2030 aanvallen van buiten af te weren. Veel dingen kunnen ze alleen, of in groepjes. Dat staat nadrukkelijk in het stuk: niet Brussel leidt dit, maar de lidstaten. Er staan projecten in die landen niet alleen kúnnen doen, zoals de bouw van een collectieve dronemuur en ruimteschild. De Commissie moet regels voor staatssteun aanpassen, gezamenlijke projecten sponsoren, Europese wapenproductie stimuleren. Ze moet ook toezien dat landen niet weer in de positie komen dat ze elkaar aanvallen. De Europese integratie begon in 1952 met zes landen die om die reden hun oorlogsindustrieën onder overkoepelend gezag plaatsten. Over full circle gesproken.
Kennelijk was niemand in Kopenhagen tegen dit stuk. Niemand, ook Nederlands demissionaire premier niet. Daarom bekeken Europese regeringsleiders donderdag, terwijl veel Nederlanders kieswijzers probeerden, al concrete voorstellen om „elke centimeter van Europa te verdedigen”. Met deadlines en al. Dit rapport, getiteld de ‘Readiness Roadmap 2030’, heeft eenzelfde potentie als het Witboek voor de interne markt uit 1985. Ook dat had een helder doel, maatregelen en een deadline (1992). Alle lidstaten wilden het. Dus gebeurde het. Het veranderde Europa, en Nederland, voorgoed.
Nu slaat Europa opnieuw een andere weg in. Het is revolutionair en gaat Nederland direct aan. Wat zou het een verademing zijn als de nieuwe premier eens over zulke dingen zou praten.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU
Source: NRC