Omar El Akkad In zijn nieuwe boek kritiseert de Egyptisch-Canadese schrijver de westerse lankmoedigheid, die tot gevolg heeft dat niemand verantwoordelijk wordt gehouden voor de genocide in Gaza.
Palestijnen kijken vanuit Nuseirat naar Gaza Stad, nadat Israël zijn op 10 oktober zijn militairen uit Gaza begon terug te trekken.
De officiële titel telt al negen woorden, maar op de kaft van het nieuwe boek van de Egyptisch-Canadese schrijver Omar El Akkad staan er nog eens 23 extra in het midden van de zin. Voluit luidt die tekst, vertaald: ‘Op een dag, wanneer het veilig is, wanneer er geen persoonlijk nadeel is om iets bij zijn naam te noemen, wanneer het te laat is om iemand verantwoordelijk te houden, zal iedereen altijd hiertegen zijn geweest.’
Eén woord ontbreekt, en dat is precies het woord waar de hele titel (en het boek) over gaat: genocide. Niet zozeer over de volkerenmoord op de Palestijnen zelf, maar over de discussie erover, over de weigerachtigheid om het beestje bij de naam te noemen en over een universeel patroon dat El Akkad ontwaart – achteraf blijkt iedereen in het verzet te hebben gezeten, maar op het moment zelf doet men niets.
Ook in El Akkads eerdere boeken was hypocrisie een hoofdthema. Zijn debuutroman Een Amerikaanse oorlog (2017) verplaatst de chaos van het Midden-Oosten naar de VS, waar een burgeroorlog uitbreekt en mensen in vluchtelingenkampen belanden. En zijn tweede roman, het nog onvertaalde What Strange Paradise (2022), draait onder meer om de performatieve bekommernis van westerlingen om bootvluchtelingen: kijk mij eens om ze geven, ook al ben ik ze morgen weer vergeten.
Nu, in zijn eerste non-fictieboek, hekelt hij niet zozeer uiterst rechts, dat wel tevreden lijkt met het afslachten van de Palestijnen. Het gaat hem vooral om het „midden, het liberale, goedbedoelende, snel van streek geraakte midden”, dat volgens El Akkad de bescherming nodig heeft van „zijn eigen taalkundige vesting – een taal waarin gebouwen nooit worden vernietigd, maar eerder spontaan in brand vliegen”.
Die beschermende taal is nodig, aldus El Akkad, omdat die het redelijke midden in staat stelt om te zeggen: „Ja, dit is tragisch, maar noodzakelijk, want het alternatief is barbarij. Het alternatief voor de talloze doden en verminkten en wezen en mensen die zonder huis, zonder school en zonder ziekenhuis zijn achtergelaten, en het geschreeuw onder het puin en de lijken die door gieren en honden worden verslonden en de baby’s van enkele dagen oud die worden achtergelaten om te schreeuwen en te verhongeren, is barbarij.”
Keer op keer constateert El Akkad taalkundige wanpraktijken, die soms op cognitieve dissonantie neerkomen, of, zoals hij het noemt, het „orwelliaanse” karakter van dit alles: „Je ziet zo duidelijk de vernietiging, de vermoorde kinderen die gefilmd en aan de wereld getoond worden, en dan hoor je de leiders van vrijwel alle westerse landen beweren dat dit niet gebeurt, dat wat er ook gebeurt goed en rechtvaardig is en moet doorgaan, en dat het welzijn van het Palestijnse volk zelfs vereist dat dit doorgaat.”
Het midden, stelt El Akkad, kiest instinctief partij voor de kolonisator, vooral wanneer de gekoloniseerde zich verzet. Dat verzet moet deugdzaam zijn, anders is het terrorisme. Elke actie van de kolonist is daarentegen noodzakelijkerwijs een daad van zelfverdediging. Angst is het exclusieve eigendom van de bezetter. Elke bevolking die deze asymmetrie opgelegd krijgt, zal altijd de aanstichter zijn. „De wilde buitenstaander handelt, het beschaafde centrum moet reageren.”
Pas na decennia is het veilig genoeg om het verzet tegen de kolonisator alsnog op te hemelen – zie Nelson Mandela, zie de Amerikaanse burgerrechtenbeweging, zie de inheemsen in Canada. Zie de Palestijnen. Op een dag zal iedereen altijd al tegen de genocide zijn geweest.
El Akkad schaart zich achter degenen die genoeg hebben van die westerse lankmoedigheid, die tot gevolg heeft dat niemand nu, terwijl ze gepleegd wordt, verantwoordelijk wordt gehouden voor de genocide. „Dit is een verslag van een breuk, een afscheid van het idee dat de beleefde, westerse liberaal ooit ergens voor stond.” De genocide in Gaza, schrijft hij, „zal worden herinnerd als het moment waarop miljoenen mensen naar het Westen keken, naar de op regels gebaseerde orde […], en zeiden: ik wil hier niets mee te maken hebben”.
De Israëlische minister Yoav Gallant (Defensie) zei dat zijn land tegen „menselijke beesten” vecht. Die dehumanisering, schrijft El Akkad, is nodig „om het gewicht van de dood van Palestijnen voldoende te verlichten” – want om de dood van menselijke beesten hoef je niet te treuren. Volgens de auteur is volstrekte onverschilligheid over het lot van de Palestijnen zelfs het thema waarover liberalen en fascisten het minst van mening verschillen.
Die onverschilligheid zie je ook terug in de Nederlandse politiek, bijvoorbeeld bij de weigering van het kabinet om zwaargewonde kinderen uit Gaza op te vangen, of in de woorden van VVD-leider Dilan Yesilgöz, die na de executie door Israël van vijftien Palestijnse hulpverleners bij Rafah zei dat er „zaken” plaatsvinden waar ze „buikpijn” van krijgt.
Het wreekt zich enigszins dat El Akkad doet voorkomen alsof westerse politici geen electoraat hebben. Zijn eigen opvattingen over kolonialisme en de genocide in Gaza zijn als uiterst links te kwalificeren, en daar zitten de meeste kiezers niet. Al doet dat weinig af aan de lafhartigheid van bijvoorbeeld Amerikaanse Democraten, die zeggen dat ze om de Palestijnen geven, maar intussen, schrijft El Akkad, „hun slager financieren”.
Dit soort observaties vervlecht El Akkad met persoonlijke verhalen, wat een fragmentarisch, essayistisch geheel oplevert. Zijn eigen taal is allerminst met een suikerlaagje bedekt. Dit komt aan.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Het laatste boekennieuws met onze recensies de interessantste artikelen en interviews
Source: NRC