België blokkeert de noodzakelijke financiële hulp voor Oekraïne, te betalen uit bevroren Russische tegoeden. Premier Bart De Wever eiste harde garanties dat andere EU-landen zouden meebetalen als Moskou de miljarden terug wil.
is EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
De kater vrijdagochtend in de Brusselse wandelgangen over de EU-top is voelbaar. Niet vanwege het tijdstip waarop de top eindigde; de leiders konden rond middernacht naar hun hotel. Ook niet vanwege drank; ze drinken nauwelijks als ze elkaar zien. Maar omdat de Oekraïense president Volodymyr Zelensky zonder de verwachte lening van 140 miljard euro naar huis moest gaan.
Donderdagochtend, bij aanvang van de top, zag het er voor Zelensky aanzienlijk rooskleuriger uit. Schouder aan schouder met EU-president António Costa stond hij de pers te woord. Costa nam alvast een voorschot op de conclusies van het overleg met de regeringsleiders. ‘De EU garandeert de financiële tekorten van Oekraïne de komende twee jaar op te vangen’, aldus Costa. Hij doelde op de geplande renteloze ‘reparatielening’ van 140 miljard euro voor Kyiv, met de in België bevroren tegoeden van de Russische centrale bank als onderpand. Dat plan stond al dagen in de ontwerpconclusies van de top.
Maar dat was buiten de Belgische premier Bart De Wever gerekend. Die maakte bij aankomst duidelijk dat hij nog lang niet zover was. De Wever eiste harde, juridische garanties van alle andere lidstaten dat zij meebetalen als Moskou de miljarden terug moet krijgen en Oekraïne het geld al heeft besteed. ‘Als ik die garanties niet krijg, zal ik alles doen wat in mijn macht ligt om een besluit te blokkeren’, aldus De Wever.
Dat bleek niet alleen stoere taal voor de talrijk aanwezige pers, in de zaal achter gesloten deuren zei hij hetzelfde tegen zijn EU-collega’s. Hij vulde zijn eisenpakket zelfs nog wat aan: niet alleen waterdichte garanties voor hulp bij schade, andere EU-landen (met name Frankrijk) met bevroren Russische tegoeden moeten die ook inzetten voor Kyiv; niet-EU-landen (vooral Japan) eveneens; en confiscatie door Moskou van Belgische bedrijven als vergelding dient te worden gecompenseerd. ‘He was on fire’, zei een betrokkene.
Dat leidde tot irritatie in de zaal, vooral de hulpclaim voor eventuele gedupeerde Belgische bedrijven in Rusland. Die hadden daar allang weg moeten zijn, vinden de meeste leiders. Maar De Wevers oproep tot risicodeling bij de hoofdsom van de lening wekte wel begrip. En onzekerheid: de leiders hebben de rekensommen in hun achterhoofd. De Duitse kanselier Friedrich Merz weet dat zijn land voor ruim 30 miljard euro op de lat staat als Europa die 140 miljard euro aan Moskou onverwacht moet terugbetalen. Voor Nederland bedraagt de schade dan circa 10 miljard euro.
Omdat De Wever niet de door hem gewenste ‘tsunami aan enthousiasme’ van zijn collega’s voelde, werd in allerijl een compromistekst geschreven waarin het woord ‘reparatielening’ niet meer voorkomt. De Europese Commissie wordt gevraagd met ‘opties’ te komen voor hoe de EU Kyiv financieel kan helpen. De Zweedse en de Finse premier verzetten zich tegen verwaterde tekst, maar De Wever maakte duidelijk: als jullie dit niet accepteren, zitten we hier over uren nog. De Franse president Emmanuel Macron concludeerde dat als niemand blij is, het een goed compromis moet zijn.
Diplomaten en EU-ambtenaren concluderen vrijdag dat Kyiv het slachtoffer is van slecht management aan EU-zijde. Het inzetten van bevroren tegoeden voor de reparatielening is politiek, juridisch en financieel een novum, De Wever memoreerde dat dit zelfs in de Tweede Wereldoorlog niet is gebeurd met Duitse tegoeden. ‘Dit had eerst in alle beslotenheid besproken moeten worden, vooral met België’, stelt een diplomaat.
De ingezonden brief van Merz in de Financial Times eind september, waarin hij opperde om de Russische tegoeden te gebruiken, duwde België echter in de hoek. De ergernis van De Wever groeide toen de Commissie vervolgens met opzetjes kwam hoe dit te regelen. Zijn onwrikbare houding donderdag werd mogelijk mede ingegeven door de politieke problemen in eigen land, waar zijn regering al dagen ruziet over een nieuwe begroting.
Het resultaat is dat de leiders weer terug bij af zijn: de Commissie komt met opties, in december praten de leiders verder. Helemaal hopeloos voor Zelensky is het niet. Hij kreeg de belofte dat de EU hoe dan ook financieel zal helpen. Volgens diplomaten zijn er maar drie manieren waarop dat kan: met de Russische tegoeden als onderpand, de EU-landen betalen het zelf, of via een gezamenlijke Europese lening (eurobonds). Omdat de lidstaten krap bij kas zitten en eurobonds nog steeds taboe zijn voor Nederland en Duitsland, blijven de Russische miljarden over als het enige alternatief.
Commissievoorzitter Ursula von der Leyen beaamde na afloop van de EU-top dat ‘de focus’ op de Russische tegoeden blijft liggen. Costa noemde het een ‘heel slimme en vernieuwende oplossing’.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant