Europese Unie Onder druk van de Europese regeringsleiders, en van een naar rechts opgeschoven Europees Parlement, haalde de Europese Commissie bakzeil. In Brussel werden de scherpste randjes van de groene plannen gehaald. Het laat vooral zien hoeveel eisen het anti-klimaatkamp kan stellen.
Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en voorzitter van de Europese Raad Antonio Costa geven een persconferentie aan het einde van de Europese top in Brussel donderdag.
Vraag het de één, en je hoort: dit was de week waarin Brussel eindelijk weer werk maakt van bedrijven en groei. Vraag het de ander, en die zal zeggen: dit was de week waarin de EU niet langer een heggenschaartje in het klimaatbeleid zette, maar de kettingzaag van stal haalde.
Waar ze het allemaal over eens zijn: de aanval op de Europese groene agenda is het stadium van retoriek nu echt voorbij.
„Ik ben verrast dat het zo lang geduurd heeft, maar de verandering is ingezet”, zegt een tevreden diplomaat die de ommezwaai van harte toejuicht. „Na al die ambitieuze maatregelen van de afgelopen jaren kon je deze week geen andere conclusie trekken dan: O mijn god, wat hebben we onze bedrijven aangedaan? Wat hebben we onze burgers aangedaan?”
Er is een cruciaal moment aangebroken, zien ook verontruste progressieve politici. „De hele klimaatwetgeving, daar zijn we in eerste instantie een beetje omheen blijven draaien”, zegt Europarlementariër Bas Eickhout (GroenLinks-PvdA). „Nu zitten we echt aan de kern van de Green Deal.”
Europese bedrijven moeten ruim baan krijgen, verkondigde de ene na de andere regeringsleider donderdag bij de Europese top in Brussel. De Europese economie sputtert, de groeimachine hapert. Bedrijven hebben het moeilijk. Het klimaatbeleid van de vorige Europese Commissie, waarvan veel plannen overigens wel zijn aangenomen maar nog niet zijn ingegaan, krijgt de schuld.
Daarop haalde de Europese Commissie bakzeil. Onder druk van al deze leiders, en van een naar rechts opgeschoven Europees Parlement, werden de scherpste randjes van de groene plannen gehaald. Maar de veranderingen lieten vooral zien hoeveel eisen het anti-klimaatkamp kan stellen. Als je nu een meerderheid hebt om de afspraken open te breken, zegt een diplomaat, heb je vast ook een meerderheid als je straks verder wil snoeien. Een collega, goedkeurend: „Dit is pas het begin.”
De bui hangt al zeker een jaar in de lucht. Het Europees Parlement dat vorige zomer aantrad is conservatiever, de nieuwe Europese Commissie ook. Groen beleid scoort niet meer, merken politici, niet bij de meeste kiezers. Het bouwwerk van de Green Deal was amper voltooid, de hele lappendeken aan groene doelen en regels, of de eerste beschietingen waren al een feit.
Toch leek de schade voor de Green Deal, het kroonjuweel van de vorige Commissie en Eurocommissaris Frans Timmermans in het bijzonder, aanvankelijk beperkt. Ursula von der Leyen had de steun van de Groene fractie in het Europarlement nodig om de benoeming van haar Commissie veilig te stellen. In ruil sleepten de Groenen, geleid door Eickhout, heel wat beloften binnen, waaronder de toezegging om een fors klimaatdoel voor 2040 – 90 procent minder CO₂ dan in 1990 – vast te leggen.
Ja, er werd gesnoeid. Von der Leyen zette onder het mom van ‘simplificatie’ een vereenvoudigingsagenda in gang die ook de duurzaamheidsplannen raakte. Maar dat leidde niet per se tot nadelige gevolgen. Vaak konden de linkse fracties zich er zelfs in vinden.
Neem de importheffing voor vervuilende goederen, CBAM. Die werd dit voorjaar zo ‘vereenvoudigd’ dat het aantal bedrijven dat erdoor geraakt wordt met 90 procent afnam – goed nieuws voor 182.000 bedrijven. De omvang en impact van de bedrijven die wel onder de wet blijven vallen, is echter zo groot dat 99 procent van de vervuiling alsnog gedekt wordt.
„Minder bedrijven die mee hoeven te doen, met hetzelfde klimaateffect”, zegt Eickhout. „Die wet is gewoon beter gemaakt. Wij hebben daar ook voor gestemd.”
Veel regeringsleiders ging het niet ver genoeg. Onder de klagende landen zijn veel Centraal- en Oost-Europese landen die vrezen dat hun burgers de hogere energieprijzen niet trekken, maar ook grootmachten als Duitsland en Frankrijk, bezorgd dat hun industrie op de fles gaat.
Von der Leyen is hier niet de grote aanjager, zegt Eickhout. Dat zijn eerder haar partijgenoten binnen de Duitse christendemocraten: goed vertegenwoordigd in het Parlement, in de ambtelijke rangen van de Commissie en sinds dit jaar ook weer in het Bundeskanzleramt.
Zij zetten de toon met hun pleidooi voor ‘flexibiliteit’ en ‘pragmatisme’ bij het halen van de doelen. Flexibiliteit? Uitholling, schamperen anderen. Het klimaatdoel voor 2040 komt er waarschijnlijk wel, maar wordt voorzien van verzachtende voorwaarden. Het verbod op de benzineauto in 2035 zou een uitzondering kunnen krijgen voor hybride auto’s. Maar wélke hybride modellen dan, vragen critici, want lang niet iedere hybride auto is even schoon.
Nog zo één: de klimaatbelasting voor burgers en bedrijven (ETS2), die ingaat in 2027, krijgt meer schokdempers om hoge prijzen te voorkomen. Maar als die schokdempers alle pijn wegnemen, blijft niets over van de prijsprikkel die consumenten moet overtuigen om een elektrische auto of warmtepomp aan te schaffen. Een aantal lidstaten wil intussen al verder gaan: uitstel, of afstel.
„Er zijn degenen die deze transitie zien als een aanval op onze concurrentiekracht,” constateert een topdiplomaat uit een EU-land. „En er zijn degenen die haar beschouwen als een manier om onze concurrentiekracht te vergroten. Dat is de scheidslijn.”
Hier speelt zich de grootste strijd af. De Green Deal was niet enkel bedoeld om klimaatverandering tegen te gaan, maar ook om de groene industrie te helpen. Het verbod op de verbrandingsmotor maakt het aantrekkelijker om elektrische auto’s te bouwen. De prikkels van de klimaatbelasting zijn goed nieuws voor groene bedrijven.
Kan dit verhaal anno 2025 nog overeind blijven? Het moet wel, zeggen de voorstanders, anders stort het hele ontwerp in elkaar. Als alles wordt omgegooid, groeit de onvoorspelbaarheid en neemt de wil om te investeren juist af. Dan verliest de auto-industrie het geheid van China.
Nee, zeggen de tegenkrachten, het kan gewoon niet. De energieprijzen zijn sinds de oorlog in Oekraïne al hoog. Defensie slokt de begroting op. Trump en China vagen de Europese industrie weg. Dit is geen tijd voor maakbaarheidsdenken, vindt een bezorgde diplomaat. „We zijn te snel en te hard gegaan. En we betalen daar nu de prijs voor. Ook politiek.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC