Met de ongekende ingreep van Nederland bij Nexperia dreigt de chipdroom van Zhang Xuezheng in duigen te vallen. Hoe de geschorste CEO uit China het middelpunt werd van een geopolitieke rel.
is economieredacteur. Hij schrijft onder meer over de chipindustrie.
Het is 2022, de coronapandemie is voorbij, en het gaat de Chinese zakenman Zhang Xuezheng voor de wind. Hij heeft net een woning gekocht in Vinkeveen, nabij de befaamde plassen die naar het Utrechtse dorp vernoemd zijn. Zo kan hij zich beter bezighouden met zijn nieuwe kroonjuweel: Nexperia, de grote Nederlandse chipfabrikant die hij een paar jaar daarvoor heeft gekocht.
Het Amerikaanse zakenblad Forbes schat zijn vermogen dat jaar op 2,3 miljard euro. De vooruitzichten voor Nexperia zijn uitstekend: de wereldwijde honger naar chips neemt alleen maar toe. Ook de verhoudingen met zijn Europese medebestuurders, met wie hij geregeld eet en borrelt, zijn naar verluidt prima.
Drie jaar later hangt de vlag er heel anders bij. Zhang (50) is uit Nederland vertrokken, briesend over ‘discriminatie tegen Chinese bedrijven’ en ‘geopolitieke vooroordelen van de Nederlandse overheid’. De zeggenschap over Nexperia is van hem afgepakt, hij is geschorst als CEO. Met zijn voormalige collega’s verkeert hij op voet van oorlog.
Als Zhang nu nog miljardair is, kan het voorvoegsel ‘multi’ inmiddels weg, volgens de laatste schattingen van Forbes. Dat komt vooral doordat de beurswaarde van het grote Chinese bedrijf waarmee hij Nexperia heeft overgekocht, Wingtech, de afgelopen drie jaar al ruim is gehalveerd.
De belangrijkste oorzaak van dit alles? De steeds grotere geopolitieke spanningen tussen China en het Westen.
Zhang is het product van de bloeiende Chinese techsector, waar hij de afgelopen twee decennia snel in opklimt. In de jaren negentig volgt hij een ingenieursopleiding en studeert hij bedrijfskunde aan de prestigieuze Tsinghua-universiteit in Beijing. Vervolgens werkt hij eerst voor de Frans-Italiaanse chipmaker STMicroelectronics en het Chinese telecombedrijf ZTE, om na de millenniumwisseling voor zichzelf te beginnen.
Met een eigen bedrijf stort hij zich op het fabriceren van mobiele telefoons. Regels mogen daarbij niet al te veel in de weg staan. Met hulp van andere voormalige werknemers steelt hij bedrijfsgeheimen van ZTE, die hij gebruikt in zijn eigen telefoonsoftware, oordeelt een Chinese rechter in 2005. Hij krijgt zeventien maanden gevangenisstraf en een boete van omgerekend zo’n 5.000 euro opgelegd.
Het grote succes komt voor Zhang na de oprichting van Wingtech, in 2006. Het bedrijf groeit uit tot een van de grootste smartphonefabrikanten van China, in opdracht van grote merken als Huawei en Xiaomi, die met hun relatief goedkope toestellen de wereld veroveren. Hij dankt zijn bijnaam, Mr. Wing, eraan. In 2019 doet hij met dit bedrijf zijn spraakmakende overname van Nexperia. De Chinese overheid heeft ook een vinger in de pap: ongeveer een derde van de aandelen van Wingtech is in handen van Chinese overheidsfondsen.
Nog steeds neemt Mr. Wing het niet zo nauw met de regels. Een verzwegen lening tegen hoge rente van een dochteronderneming, jarenlange fraude bij de aan- en verkoop van eigen aandelen, het verkeerd opslaan van gevaarlijk afval: elk jaar vallen er wel waarschuwingen, reprimandes en boetes bij Wingtech op de mat, blijkt uit een overzicht van besluiten door Chinese toezichthouders.
Er zijn geen aanwijzingen dat Zhang hier zakelijk onder lijdt. Dat is wel anders voor de toenemende spanningen tussen China en het Westen. Met name de Amerikanen zijn beducht voor de technologische vooruitgang van hun geopolitieke rivaal en vrezen Chinese bedrijfsspionage.
Hun blik valt ook op Nexperia, met zijn Chinese eigenaar. Elk jaar maakt dit bedrijf meer dan 100 miljard relatief eenvoudige, maar alomtegenwoordige computerchips. Het grootste deel wordt in China afgewerkt, zoals voor Wingtechs overname al gebeurde.
In 2022 steekt de Britse regering er een stokje voor als Nexperia een Welsh chipbedrijf wil overnemen, onder Amerikaanse druk. Aan de top van Nexperia de vraag hoe om te gaan met de geopolitieke tegenwind. Europese bestuurders menen dat het bedrijf zichzelf op grotere afstand van China moet zetten.
Ook de Nederlandse regering gaat zich ermee bemoeien. Zo eist de regering een Nederlandse raad van toezicht met vetorecht. Zhang ziet het absoluut niet zitten om zoveel macht over zijn eigen bedrijf op te geven. De verhouding met de andere bestuurders verzuurt.
Opnieuw zijn het de Amerikanen die de druk opvoeren. Ze zetten Nexperia eind 2024 op een zwarte lijst omdat ze de banden met China te nauw achten, mede omdat Zhang CEO van het bedrijf is. Amerikaanse bedrijven moeten toestemming hebben voordat ze zaken met Nexperia mogen doen.
De druppel die de emmer in de bestuurskamer doet overlopen, is een klacht over mismanagement. Zhang gebruikt Nexperia om een van zijn andere bedrijven in China te helpen: hij bestelt voor 200 miljoen euro aan siliciumschijven voor de productie van chips, terwijl Nexperia nog niet de helft nodig heeft. Drie Europese medebestuurders die hier kritiek op leveren, vervangt hij door Chinezen zonder noemenswaardige ervaring.
De weggestuurde bestuurders stappen naar de rechter, en krijgen eind september gelijk. Het ministerie van Economische Zaken grijpt in en neemt de controle over, zich beroepend op de strategische autonomie van Nederland. Een internationale diplomatieke rel is geboren.
De Chinese regering slaat terug met exportbeperkingen van chips uit Nexperia’s Chinese fabriek, met dreigende chiptekorten in de Europese auto-industrie als gevolg. Duitse media melden op basis van anonieme bronnen dat Volkswagen volgende week de productie van de Golf moet stilleggen. Zhang lijkt de Chinese fabriek intussen los te willen weken van de rest van Nexperia: medewerkers moeten wat hem betreft opdrachten uit Nederland negeren.
Zo is Zhang hoogstpersoonlijk in het centrum van de geopolitieke krachtmeting beland waar hij zich eerder nog zo over beklaagde. ‘De Amerikanen zeggen dat we een Chinees bedrijf zijn. En in China zeggen ze dat we een Nederlands bedrijf zijn’, zei hij in mei tegen NRC, maanden voordat de bom rond Nexperia zou barsten. ‘Zo kunnen we toch niet overleven?’
Bij overname van Nexperia in 2019 was meer dan 3 miljard euro gemoeid: de grootste Chinese overname van een chipbedrijf tot dan toe.
Als Zhang even geen energie steekt in een van zijn bedrijven, loopt hij naar eigen zeggen hard om te ontspannen.
Zhang lijkt zijn kaarten grotendeels op Nexperia te hebben gezet: de eens zo belangrijke assemblage-tak van Wingtech verkocht hij begin dit jaar aan een ander Chinees bedrijf.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant