Het was drie tegen één tijdens het lijsttrekkersdebat van SBS6. Henri Bontenbal, Frans Timmermans en Dilan Yesilgöz zetten Geert Wilders eensgezind weg als onbetrouwbare wegloper die zijn kiezers veel belooft, maar niets voor elkaar krijgt.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
De partijleiders van CDA, GroenLinks-PvdA en VVD konden donderdagavond voor het eerst rechtstreeks de confrontatie zoeken met de PVV-leider, die tot dan toe aan geen enkel verkiezingsdebat had deelgenomen. Het drietal maakte gretig gebruik van de kans Wilders persoonlijk verantwoordelijk te stellen voor de politieke chaos van het afgelopen jaar.
Campagnestrategen kennen de kracht van herhaling. Politieke boodschappen beklijven beter als ze je ze vaker hoort. Het was daarom in Wilders’ nadeel dat zijn drie tegenstanders allemaal dezelfde kwetsbaarheden benoemden: Wilders loopt weg als het moeilijk wordt, hij kan niet samenwerken en hij heeft geen capabele kandidaat-bewindslieden in zijn PVV-stal.
Debatleider Wilfred Genee gaf in de derde minuut al een voorzet door Wilders te vragen: ‘Blijft u de hele avond of loopt u weer weg?’ Yesilgöz (VVD) haakte daar snel op in met de ingestudeerde oneliner: ‘Een keer weglopen is toeval, twee keer is een patroon. Mensen willen een stabiel kabinet.’
CDA’er Bontenbal, refererend aan de twee keer dat PVV tot nu toe meeregeerde: ‘We hebben twee keer politieke chaos gezien. Mijnheer Wilders vindt het heel moeilijk om samen te werken. We moeten dit keer een stabiel kabinet vormen met capabele mensen dat vier jaar kan blijven zitten.’ Timmermans: ‘U maakt ruzie en loopt weg, en u heeft geen capabele mensen.’
Wilders ging keihard in de tegenaanval, maar werd toch vaak in de verdediging gedrongen door het numerieke overwicht van zijn tegenstanders. Toen het onderwerp gezondheidszorg ter sprake kwam, verweet hij Bontenbal en Yesilgöz dat ze ‘bezuinigen op nieuwe kankermedicijnen om bommen en granaten te kunnen kopen’. CDA en VVD willen immers snijden in de gezondheidszorg om de hogere defensie-uitgaven te bekostigen.
Vervolgens probeerde Wilders Timmermans voor het blok te zetten. ‘Bent u bereid samen met mij te strijden voor de volledige afschaffing van het eigen risico?’, daagde Wilders de GroenLinks-PvdA-lijsttrekker uit. In Timmermans’ verkiezingsprogramma staat namelijk dat de partij het eigen risico ‘stapsgewijs’ wil afschaffen.
Timmermans liet zich niet vangen. Hij verweet Wilders ‘sprookjes’ te vertellen, omdat hij niet duidelijk maakt hoe de PVV het schrappen van het eigen risico en andere zorguitgaven financiert. Wilders liet zijn verkiezingsprogramma niet doorrekenen door het Centraal Planbureau. ‘U kunt dus wel van alles beweren. U bent de grootste gratis-bierbrouwer ter wereld!’, aldus de GL-PvdA-leider. Ook op dit punt werd Wilders van meerdere kanten aangevallen. Yesilgöz: ‘U doet alsof het nooit op kan en er gratis-geldbomen zijn.’
Dat Wilders voortdurend in de verdediging werd gedrukt, betekent niet per se dat hij het debat verloren heeft. Zulke aanvallen vanuit de politieke gevestigde orde maken hem in de ogen van veel kiezers juist sympathiek. Dat de PVV tot nu toe de grootste partij in de peilingen blijft, bewijst dat een groot deel van zijn achterban er begrip voor heeft dat hij is ‘weggelopen’.
Voor mensen die weinig vertrouwen hebben in de traditionele machtspartijen, is Wilders’ imago van politieke buitenstaander en martelaar juist reden op hem te stemmen. Het is dus niet ondenkbaar dat Bontenbal, Yesilgöz en Timmermans Wilders geholpen hebben door gezamenlijk op hem in te hakken.
Anderzijds oogde de PVV-leider knorrig, en had hij geen goed antwoord op het verwijt dat hij te weinig mensen met bestuurskwaliteiten in zijn partij heeft. De vraag is ook hoeveel zwevende kiezers zich nog laten overtuigen door zijn sleetse belofte over een ‘asielstop’ en een migratiesaldo van ‘nul’. Volgens Bontenbal was het louter aan ‘het gepruts van dit kabinet’ te wijten dat de Tweede Kamer nog geen strengere asielwetten heeft aangenomen.
Bontenbal presenteert zichzelf in deze campagne als degelijke man van de inhoud, maar inhoud wordt tijdens zo’n televisiedebat al snel een ondergeschoven kindje. Van de anderhalf uur zendtijd die SBS voor het debat had uitgetrokken, ging kostbare tijd op aan reclameblokken, leukdoenerij van Genee en thematische inleidinkjes van mede-presentatrice Merel Ek.
Ook mochten zes vooraf geselecteerde ‘ervaringsdeskundigen/gewone mensen’ een vraag aan een van de lijsttrekkers stellen. Dat waren onder anderen een fruitteler wiens peren elk jaar door arbeidsmigranten worden geplukt en een vrouw wier alleenstaande dochter met haar tweeling bij haar inwoont, omdat ‘alle woningen naar asielzoekers gaan’.
Dat Bontenbal geen man van de korte soundbites is, brak hem vooral in de tweede helft van het debat een beetje op. Hij was toen een beetje onzichtbaar. Wilders merkte snedig op dat Bontenbals ‘saaiheid hem geen windeieren heeft gelegd’, gezien de vervijfvoudiging van het zetelaantal die het CDA in de recentste peilingen wordt voorgespiegeld. Yesilgöz en Timmermans kwamen tijdens het debat beter uit de verf dan in hun eerdere optredens.
In 2023 was het SBS6-debat de katalysator voor de grote verkiezingszege van de PVV. Vóór het debat stond de partij op 17 zetels in de peilingen, een week later waren dat er 27 en op verkiezingsdag 37. Of het SBS-debat weer een keer- of kantelpunt in de race naar de stembus wordt, weten we snel. Ipsos I&O Research presenteert zaterdag een nieuwe peiling die volledig na het debat is afgenomen.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant