Lezersbrieven U schreef ons over: een nieuw perspectief op duurzaamheid, de psyche van de PVV’er en lessen uit het debat tussen Chomsky en Foucault.
Over een paar dagen vinden de Tweede Kamerverkiezingen plaats. En hoewel veel fractievoorzitters pleiten voor beter omgangsvormen, is duidelijk dat partijen op belangrijke thema’s verder polariseren. Onderwerpen als immigratie, Europese integratie en duurzaamheid zijn voor de één de grote kans voor onze toekomst, voor de ander een molensteen om de nek van koopkracht en vrijheid.
De verkiezingsdebatten en talkshows zullen er de komende week bol van staan. Links en rechts zullen de doemscenario’s enerzijds en de torenhoge ambities anderzijds ons weer om de oren vliegen. Partijen realiseren zich niet dat, naarmate de tegenstellingen in het debat toenemen, de groep die er écht toe doet, de middengroep, afhaakt. De middengroep bestaat uit mensen die open staan voor politieke standpunten, maar er nog niet naar handelen in hun dagelijkse leven. Politieke partijen dienen hun boodschap aan te passen als ze de middengroep willen bereiken en bewegen. Hoe partijen hun communicatie kunnen verbeteren laat zich het beste uitleggen aan de hand van een voorbeeld.
Nieuw hersenonderzoek van neuromarketing-onderzoeksbureau Neurensics laat zien waarom de klassieke frames rondom duurzaamheid vastlopen. ‘Als we niets doen, is de aarde straks onleefbaar.’ Dit klinkt wel urgent, maar ons brein schiet in de stress. Angst en gevaar pieken. Het resultaat? We klappen dicht.
Maar zet daar eens een hoopvolle draai tegenover – ‘maar gelukkig zijn er haalbare oplossingen’ – en de respons verandert radicaal. Er ontstaat vertrouwen, de boodschap creëert verwachtingen en een beloning. Het zijn deze emoties die ons brein openzetten. Die mensen in beweging krijgen.
En nog sterker: als duurzaamheid wordt gekoppeld aan directe persoonlijke voordelen – gezondheid, veiligheid, een lagere (energie) rekening of simpelweg een beter gevoel – gaat de respons nóg harder omhoog. Precies daar zit de sleutel.
Wat doet de politiek? Ze grossiert in rampspoed of vergezichten. Mooie idealen of apocalyptische waarschuwingen. Maar tastbaar handelingsperspectief voor burgers? Dat is er nauwelijks.
Het wrange: Nederlanders zijn niet helemaal massaal tégen verduurzaming. Integendeel. Het onderzoek toont dat de stelling ‘minder consumeren, anders is de toekomst niet leefbaar’ nauwelijks weerstand oproept. Duurzaamheid hoeft geen splijtzwam te zijn. Het kan juist de lijm worden die gepolariseerde groepen weer bij elkaar brengt. Geen links, geen rechts, maar samen vooruit.
Na jaren van polarisatie snakt Nederland naar een verhaal dat verbindt. Niet nóg meer sombere rapporten of partijpolitiek gehakketak. Maar een visie die hoop biedt. Duurzaamheid kan dat verhaal zijn, maar dan moeten politici stoppen met dreigen en dromen, en starten met verleiden en verbinden. Alleen zo maken we van duurzaamheid geen splijtzwam, maar juist de lijm die Nederland weer bij elkaar brengt
Ed Stibbe Amsterdam
Bas Heijne (PVV-stemmer laat zich apocalyps niet zomaar afnemen) probeert de aanhang van de PVV te duiden, maar reduceert die tot een psychologisch verschijnsel: angst, apocalyps, negatieve romantiek. Daarmee worden burgers met reële zorgen herleid tot symbolen van verdwazing. Zijn analyse biedt vooral moreel comfort aan lezers die zelf in een grotendeels witte bubbel leven: ver weg van de realiteit waarover ze oordelen. Wie werkelijk wil begrijpen waarom mensen op de PVV stemmen, moet niet hun psyche onderzoeken, maar de wereld waarin die psyche gevormd wordt.
Nicolas Verdronghen Gent
Volgens de IPSOS I&O-enquête is bijna de helft van de Nederlanders van mening dat de wil van de meerderheid onvoldoende tot uitdrukking komt in wat de politiek beslist.
In de vraagstelling is de wil van de meerderheid gesteld tegenover het behoud van de rechtsstaat. Bij zo’n binaire vraagstelling kun je zo’n uitkomst krijgen.
Wat ik hier mis is een vervolgvraag, zoals: „En als de meerderheid iets anders wil dan uzelf, wat vindt u dan?” Of: „Onze parlementaire democratie is gebaseerd op het uitgangspunt dat de meerderheid beslist. Daarom hebben we vrije verkiezingen. Wilt u die afschaffen? En wat moet daar dan voor in de plaats komen?”.
In een gepolariseerde situatie is het van belang juist de nuance op te zoeken.
Duco Stadig Amsterdam
Twee denkers, onderuitgezakt in beige fauteuils, bijzettafel met jus d’orange. Het is 22 oktober 1971 en in het auditorium van wat toen nog de Technische Hogeschool Eindhoven heette debatteren Noam Chomsky en Michel Foucault. Ze praten hartelijk en en vullen het auditorium met reflectieve stiltes. Het vierde politiek-filosofische NOS-debat wordt wereldberoemd.
Het debat wordt zo beroemd omdat beide sprekers tot de invloedrijkste intellectuelen van de 20ste eeuw behoren. In Eindhoven debatteren Chomsky en Foucault over de vraag of er zoiets bestaat als een menselijke natuur.
In het debat tussen Foucault en Chomsky vonken twee compleet tegenovergestelde mens- en wereldbeelden. Maar wie het gesprek terugkijkt ziet juist symptomen die uit het hart van het politieke debat verdwijnen. Er is wederzijds respect, applaus na iedere spreker en een gemoedelijke sfeer.
Tussen 2020 en 2025 was het kabinet bijna 2,5 jaar demissionair, een naoorlogs dieptepunt. Tegelijkertijd geven jongeren Nederlandse politici een 4.4, zo blijkt uit het jongerenrapport van Unicef. Dit valt niet los te zien van politieke campagnes en tv-debatten die broodnodige eerbied en nuance verdrukken. Nederland TikTokiseert, de sfeer in het land verhardt. Politici die nuanceren, missen overtuiging. Politici die aarzelen op tv, verliezen.
Foucault en Chomsky laten zien dat stiltes niet verdacht zijn en dat vrijheid van meningsuiting en vriendschappelijkheid samengaan. Juist nu de campagnes weer op volle toeren draaien herinnert dit legendarische debat ons eraan dat we altijd kunnen beslissen om aandacht te besteden aan dat wat onze aandacht verdient, in plaats van dat wat onze aandacht trekt.
Daan Krahmer en Lex van der Steen Eindhoven
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC