Turkse politiek De toekomst van de grootste Turkse oppositiepartij CHP staat op het spel. De Turkse rechter kan vrijdag het partijvoorzitterschap van partijleider Özgur Özel nietig verklaren. Critici zien deze rechtszaak als een poging van de regering om de oppositie te verdelen.
Oppositieleider Özgur Özel in april tijdens een bezoek aan Anitkabir, het mausoleum van Mustafa Kemal Ataturk.
Staat Özgur Özel eind deze week nog aan het hoofd van de grootste oppositiepartij van Turkije? De rechter buigt zich vrijdag over de vraag of er stemmen zijn gekocht tijdens het partijcongres van de Republikeinse Volkspartij (CHP) in 2023, waar Özel tot voorzitter werd gekozen. Als er volgens de rechter sprake is van fraude, kan Özels voorzitterschap nietig verklaard worden.
Volgens de CHP is de rechtszaak politiek gemotiveerd en de zoveelste poging om de oppositie onder druk te zetten. De partij ligt zwaar onder vuur sinds de arrestatie van de burgemeester van Istanbul en CHP’er in maart. Volgens de openbaar aanklager, die zich baseert op anonieme bronnen, zou Ekrem Imamoglu zich schuldig hebben gemaakt aan grootschalige corruptie en machtsmisbruik. Sindsdien zijn ook tientallen medewerkers van Imamoglu en zijn advocaat gearresteerd. Ook in andere steden , waaronder Antalya en Adana, zijn CHP-burgemeesters uit hun functie gezet vanwege soortgelijke beschuldigingen.
Ook naar de burgemeester van hoofdstad Ankara, Mansur Yavas, doet justitie onderzoek. Er zijn vermoedens dat hij misbruik zou hebben gemaakt van zijn positie. Sinds de arrestatie van Imamoglu ging juist Yavas’ naam rond als kanshebber om het namens de CHP tegen Recep Tayyip Erdogan op te nemen bij de volgende presidentsverkiezingen.
Al deze justitiële onderzoeken roepen de vraag op of er in de toekomst nog effectieve oppositie mogelijk is in Turkije. „De timing is niet toevallig”, zegt Arife Köse in een videogesprek. Ze doet PhD-onderzoek naar de Turkse politiek aan de East Anglia University in het Verenigd Koninkrijk . Volgens haar was het succes van de CHP bij de lokale verkiezingen in 2024, onder leiding van Özel, een omslagpunt. „De partij koos voor een aanvallende strategie tegen de Erdogan-regering en dat wierp zijn vruchten af”, zegt Köse. De CHP kreeg meer stemmen dan de conservatieve AKP-partij van president Erdogan, ook in plaatsen die steevast AKP-gezind zijn.
Ook politicoloog Berk Esen, verbonden aan de Sabanci Universiteit in Istanbul, ziet de lokale verkiezingen als keerpunt. „De regering besefte dat ze de eerstvolgende presidentsverkiezingen zou verliezen als ze geen significante veranderingen zou doorvoeren .”
Sindsdien is Erdogan zijn pijlen gaan richten op de CHP, zien beide politicologen. „Aangezien je in Turkije niet zomaar een stembusgang kan beïnvloeden omdat verkiezingen zijn verankerd in de samenleving, is gekozen voor de aanval op de CHP”, zegt Köse. „Zolang de CHP in een staat van crisis verkeert, kunnen zij moeilijk tijd maken om politiek te bedrijven.”
Op een partijcongres van de CHP staan foto’s van Imamoglu en andere gearresteerde burgemeesters opgesteld.
Toch is de rechtszaak tegen Özel niet begonnen als actie van de Erdogan-regering: de zaak werd aangespannen door CHP-leden zelf. Zij stapten eerder dit jaar naar de rechter om het partijcongres uit 2023 nietig te laten verklaren. Tijdens dat congres stond Özel tegenover de toenmalige partijvoorzitter Kemal Kilicdaroglu, die aan populariteit had ingeboet na zijn verlies in de presidentsverkiezingen eerder dat jaar. Het deel van de partij dat onder leiding stond van Özel en Imamoglu wilde een andere koers varen dan Kilicdaroglu. Uiteindelijk kwam het tijdens het congres uit op een stemming die in het voordeel van Özel werd beslist.
Hoewel Erdogan herhaaldelijk benadrukte dat „de AKP niks te maken heeft met de rechtszaak en dat zowel de eisers als de gedaagden rondzwerven in de wandelgangen van de CHP”, is Ergodans invloed op de zaak volgens Köse wel degelijk te zien. „Erdogan probeert deze interne discussie te gebruiken om de partij neer te zetten als zwak en stuurloos.”
Met de ideeënstrijd binnen de CHP is op zichzelf niks mis, zegt Köse. Ze noemt het een gezonde democratische dynamiek binnen een politieke partij: „De CHP is een bredere volkspartij die uit verschillende facties bestaat die soms op gespannen voet staan met elkaar. Er zijn in het verleden afsplitsingen geweest en nieuwe partijen opgericht.”
Maar doordat de interne partijpolitiek voor de rechter is gebracht, kreeg de regering hét instrument in handen om de oppositie te vermalen. Want, zo legt Köse uit, de rechtsgang in Turkije is namelijk niet onafhankelijk. „De rechterlijke macht is een instrument geworden voor de regering om zichzelf te versterken en haar macht te behouden, en dat is een ernstig probleem.”
De aanklacht van enkele CHP-leden is volgens haar door toedoen van de rechterlijke macht verworden tot een lijvige rechtszaak tegen de CHP-partijtop. „Dat hadden de CHP-leden die deze rechtszaak aanspanden niet voorzien. ”
Volgens Esen vormt deze zaak een nieuw hoofdstuk in een steeds autoritairder wordend Turkije. „Zodra je het rechtssysteem ondermijnt, de wetten naar je hand zet en ze willekeurig toepast, wordt het lastig voorspellingen te doen. Maar ik zie wel dat ze in regeringskringen hopen dat Özel het voorzitterschap verliest en een eigen partij opricht, zodat de CHP uiteenvalt.”
Esen noemt de ontwikkelingen in Turkije dit jaar „een politieke transformatie”, met het doel de impact van toekomstige verkiezingen te verkleinen en de macht van de zittende regering te consolideren. „Verkiezingen zullen met enige regelmaat gehouden worden, maar de mogelijkheid om de regering te veranderen met een stembusgang zal miniem zijn als de regering de oppositie dwars blijft zitten. Bijvoorbeeld door rechtszaken aan te spannen tegen kansrijke leiders, die gevangenzetten en zelfs weren uit de politiek.”
Het lot van Özel ligt nu in handen van de rechter. Die kan de zaak uitstellen (zoals al eerder gebeurde), seponeren of het partijcongres in 2023 nietig laten verklaren, waardoor het partijvoorzitterschap van Özel vervalt. Een laatste optie is het herinstalleren van het voormalige bestuur onder leiding van Kilicdaroglu, maar daar bestaat binnen de partij weinig enthousiasme voor.
Aanhangers van de CHP zwaaien met Turkse vlaggen tijdens een bijeenkomst ter ondersteuning van de gevangen burgemeester van Istanbul, Ekrem Imamoglu, in de wijk Kadikoy in Istanbul.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC