Teruglezen Journalist en schrijver Clarice Gargard (37) herlas de Xenogenesis-trilogie (1989) van Octavia Butler. Een vreemd en wonderbaarlijk verhaal dat je als lezer laat nadenken over wat het betekent om mens te zijn.
„Speculatieve fictie, sci-fi, futurisme, fantasy; ik vind de werkelijkheid vaak enorm saai, dus de verbeeldingskracht van zulke genres is een prettige – en gezonde – manier om daaraan te ontsnappen. Van jongs af aan heb ik mezelf altijd een soort buitenaards wezen gevoeld. Of dat nou was vanwege mijn afkomst, persoonlijkheid, of de manier waarop ik denk, dingen zie en bevraag; ik merkte gewoon dat ik altijd een beetje anders was dan de meeste mensen om me heen. Ik vond troost in verhalen die ook anders zijn, die iets nieuws verbeelden en me prikkelen.
In de Xenogenesis-trilogie, een bundeling van drie sciencefictionromans van Octavia Butler, is de mens na een nucleaire oorlog bijna uitgestorven. Het hoofdpersonage, Lilith Lyapo, wordt gered door het buitenaardse ras Oankali en moet helpen bij het heropbouwen van de mensheid. Het is een vreemd en wonderbaarlijk verhaal dat je als lezer laat nadenken over wat het betekent om mens te zijn. Zijn het onze relaties? Zijn het onze emoties? Is het onze intelligentie, onze kennis, onze normen en waarden, of cultuur? Deze boeken gaan heel erg over onze positieve en negatieve kwaliteiten als mensheid, over onze drang naar destructie én creatie. Het gaat over hoe we ons verhouden tot het onbekende, datgene wat we niet kennen. En daartussenin zijn er subthema’s zoals macht, gender, ras, consent, leiderschap en kolonialisme, die het concept menselijkheid kaderen.
Een van de manieren waarop de menselijke aard wordt beschreven, is me altijd bijgebleven: ‘Je bent hiërarchisch. Het is een aards kenmerk. Toen de menselijke intelligentie het diende in plaats van het te leiden, toen de menselijke intelligentie het niet eens als een probleem erkende, maar er trots op was of het helemaal niet opmerkte, was dat als het negeren van kanker’. Daarom komt het voor in mijn nieuwste boek, Na verzet komt (r)evolutie. Tien wegen naar een nieuwe wereld.
Octavia Butler was een visionair. Natuurlijk moet je als schrijver buiten jezelf kunnen treden, maar het is Butler gelukt om de mens overtuigend te beschrijven vanuit het perspectief van een niet-menselijke entiteit en tegelijkertijd minutieus een compleet nieuw ras buiten bestaande denkkaders te creëren. Het zijn stuk voor stuk diepmenselijke verhalen, die tegelijkertijd gaan over dingen die ons vreemd zijn. Het buitenaardse ras was namelijk zo geëvolueerd dat alles op logica, regels en gelijkheid was gebaseerd. Voor hen was de vrije wil van de wispelturige en destructieve mens daarom minder belangrijk dan het bouwen van een perfecte samenleving.
Omdat je als lezer wordt gedwongen uit jezelf te treden, buiten de antropocentrische systemen, was mijn eerste lezing vrij ontwrichtend. Ineens moest ik nadenken over mijn moraal. Niet ten opzichte van een ander mens, maar vanuit een volledig nieuw referentiekader. Het zijn boeken die iedereen wat mij betreft gelezen moet hebben. Het is best intens, maar ik vind het aangenaam om uitgedaagd te worden; als je je altijd comfortabel voelt, vindt er een stagnatie van persoonlijke ontwikkeling plaats. Dus ik vind het wel mooi als kunst ervoor zorgt dat ik me enigszins oncomfortabel voel. Niet op een manier die schadelijk is, maar op een manier die me anders laat nadenken. De Xenogenesis-trilogie lees je niet om te relaxen. Maar wie zoekt naar nieuwe perspectieven, groei en inspiratie, raad ik het zeker aan. En ja, dan hoort dat ongemak er ook bij.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Het laatste boekennieuws met onze recensies de interessantste artikelen en interviews
Source: NRC