Zorguitgaven In verkiezingsdebatten kibbelen politiek leiders over het basispakket. Stijgende zorguitgaven zijn een hoofdpijndossier, ideeën over oplossingen lopen uiteen. Niemand praat over het verschuiven van het eigen risico, terwijl de stijgende uitgaven zo te remmen zijn.
Net als twee jaar geleden vlamt in de laatste dagen van de verkiezingsstrijd het debat over de zorg op. Ging het in 2023 over het eigen risico dat burgers moeten betalen, nu gaat het over welke zorg vergoed moet worden uit het zogeheten basispakket.In de kern gaan beide debatten over dezelfde vraag: hoe kun je de groei van de zorguitgaven het beste beteugelen? Die uitgaven – nu een dikke 100 miljard euro per jaar – zouden tot 2050 bijna kunnen verdubbelen. Dit komt behalve door bevolkingsgroei en vergrijzing ook door dure, nieuwe medische technologie en achterblijvende productiviteitsgroei in de zorgsector.
Het eigen risico, dat in 2008 is ingevoerd, maakt deze financiële molensteen wat lichter. De bijbetaling tot een bedrag van (nu nog) 385 euro per jaar brengt geld in het laatje en maakt dat burgers vaker afzien van zorg: het zogeheten remeffect. Deze zegeningen zijn alleen nogal beperkt, leert een studie van het Centraal Planbureau (CPB).„Dat komt doordat het eigen risico geldt voor de éérste 385 euro van iemands zorguitgaven”, zegt Jan Boone, hoogleraar economie aan Tilburg University, die dit samen met een promovenda onderzocht. Mensen met een minder goede gezondheid – vaak wat ouder – hebben dat bedrag snel verbruikt en zeggen vervolgens makkelijk ja tegen nog een behandeling. Mensen met een goede gezondheid – vaak wat jonger – komen niet gauw aan dat bedrag en zeggen sneller nee tegen een behandeling.
„Daardoor is het remeffect sterker bij mensen die weinig zorg gebruiken dan bij mensen die veel zorg gebruiken”, legt Boone uit. „Dat wil je andersom zien.” Daarom onderzocht hij een zogeheten verschoven eigen risico, waarbij de burger pas begint te betalen vanaf 300 euro – tot een bedrag van 685 euro.
„Bij veel mensen liggen de jaarlijkse zorguitgaven per persoon namelijk tussen de 500 en 800 euro. Met een eigen risico rond die bedragen, rem je het zorggebruik waar dat het grootst is”, legt Boone uit. Dat maakt het eigen risico aanmerkelijk effectiever. „Doordat je de mensen die veel zorg gebruiken een prikkel geeft om een beetje op de kosten te letten”, zegt Boone: „En chronisch zieken straf je minder hard, doordat die de eerste 300 euro niet hoeven te betalen.”
De zorg die zo verdwijnt is zowel zinnig als niet-zinnig, leert de wetenschappelijke literatuur. Voorbeelden van niet-zinnige zorg zijn veelal overbodige meniscusoperaties of kankergeneesmiddelen waarvan maar de helft echt werkt. De overheid probeert al jaren om zulke nutteloze zorg uit het basispakket te duwen, maar slaagt daarin volgens de Algemene Rekenkamer niet of nauwelijks in.
Een probleem is de grote maatschappelijke druk om tamelijk nutteloze zorg toch te vergoeden, zo leren de debatten over de vergoeding van dure, maar vaak niet zo effectieve geneesmiddelen. Een ander probleem is dat het lastig is om goed zicht te krijgen op niet-zinnige zorg, zegt Boone, die daar nu onderzoek naar doet: „Het is heel moeilijk om daarover goede data te vinden.”
Dus vooralsnog zouden politici nog eens goed moeten kijken naar de vorm van het eigen risico, denkt Boone: „Want nu maak je de bijbetaling al met een ziekenhuisbezoek op en is de zorg daarna gratis.”
Lees hier al onze artikelen over de landelijke verkiezingen op 29 oktober
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC