Drie maanden geleden was Rodrigo Paz nog een vrijwel onbekende oppositiepoliticus – met een beroemde vader, dat wel. Na twintig jaar socialisme in Bolivia is hij nu de eerste president van het Zuid-Amerikaanse land afkomstig uit het politieke midden.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over het Middellandse Zeegebied en migratie.
Zó onbekend was Rodrigo Paz een paar maanden geleden nog, dat de 58-jarige Boliviaanse politicus niet eens mocht meedoen aan de eerste tv-debatten in aanloop naar de presidentsverkiezingen in zijn land. In de peilingen stond hij lager dan veel van zijn tegenstrevers.
Paz wist die onbekendheid om te buigen in zijn voordeel. Samen met zijn kompaan, oud-politieagent Edman Lara, doorkruiste hij het land. Overal hield het duo eenvoudige verkiezingsevenementen met veel bier. Ze benadrukten het contrast met de goedgevulde campagnekas van Jorge ‘Tuto’ Quiroga, lange tijd de favoriet voor het Boliviaanse presidentschap. Samen zetten Paz en Lara zich af tegen de ‘machtige klasse’ in het Zuid-Amerikaanse land.
Die strategie pakte goed uit voor Paz, bleek bij de verkiezingen van afgelopen zondag. Tegen alle verwachtingen in wist Paz de meeste kiezers achter zich te krijgen. Op 8 november treedt hij aan als de nieuwe president van Bolivia.
Hoewel Rodrigo Paz zelf uit het niets lijkt te komen, geldt dat niet voor zijn familienaam. Zo is er zijn oudoom Víctor Paz, die in het midden van de twintigste eeuw maar liefst vier keer president van Bolivia was. Ook vader Jaime Paz bekleedde eind vorige eeuw het hoogste ambt van het land.
Het leven van Rodrigo Paz zelf staat sinds zijn vroege jeugd in het teken van de politiek. Zijn vader Jaime is nog een jonge linkse politicus als hij op de vlucht slaat voor de militaire dictators die in die jaren over Bolivia heersen. Na een auto-ongeluk komt hij terecht in een Belgisch ziekenhuis, waar hij de Spaanse verpleegkundige Carmen Pereira ontmoet – zij is de dictatuur van Franco ontvlucht. Ze trouwen en krijgen twee zoons, waarvan Rodrigo de oudste is. Hij wordt in 1967 geboren in de Spaanse stad Santiago de Compostela.
Daar blijft hij niet lang. Met zijn ouders zwerft hij de wereld over, op de vlucht voor politieke tegenstanders van zijn vader. Volgens het Spaanse dagblad El País woont Rodrigo tot zijn 15de in maar liefst tien landen, vooral in Latijns-Amerika. Zijn beide ouders ontsnappen ternauwernood aan moordpogingen: Jaime is de enige overlevende van een vliegtuigcrash in Bolivia; Carmen doorstaat een mysterieus auto-ongeluk. Voor hun zoon Rodrigo zijn dat vormende gebeurtenissen, zo zegt hij zelf, waardoor ook bij hem de politieke ambitie is aangewakkerd.
In 1982 keert de democratie terug in Bolivia. Daarmee breken er voor de familie Paz betere tijden aan. Vader Jaime treedt aan als vicepresident. In 1989 wordt hij president – hij is dan overigens niet meer zo links. Rodrigo maakt de middelbare school af en studeert daarna aan de American University in Washington, waar hij zich toelegt op internationale betrekkingen en politiek bestuur.
De politieke carrière van Rodrigo Paz begint in de partij van zijn vader. Hij wordt gekozen als nationaal volksvertegenwoordiger en klimt daarna op in de gemeentepolitiek van Tarija, de zuidelijke stad van herkomst van zijn familie. Rodrigo wordt er burgemeester. Later is hij senator. Erg honkvast is Paz als politicus niet: hij gaat van de ene partij naar de andere, van links naar rechts, maar nooit ver uit het midden.
De regio Tarija staat bekend als ‘de portemonnee van Bolivia’, vanwege de grote gasvoorraden die er te vinden zijn. Het verklaart meteen waarom Rodrigo Paz in zijn campagne hamerde op meer decentralisatie in Bolivia: decentralisatie komt de oostelijke departementen, zoals Tarija, ten goede.
Paz spreekt in dit verband van ‘de Agenda 50/50’, wat wil zeggen: de helft van de overheidsbegroting moet naar de decentrale bestuurslagen en de universiteiten gaan, terwijl de andere helft voor de centrale overheid bestemd is. Nu wordt het overgrote deel van het overheidsgeld in Bolivia nog op nationaal niveau uitgegeven.
Het is een belofte die ongetwijfeld aanslaat in het oosten van het land, maar het is niet de belangrijkste verklaring voor Paz’ verkiezingsoverwinning van afgelopen zondag. Zijn grootste aanhang bevindt zich namelijk in het westen van het land, hoog in de Andes. Daar zoekt de traditionele achterban van Evo Morales, de politicus die na het langdurig oprekken van zijn presidentschap in ongenade is gevallen, een nieuw onderkomen.
De slogan waarmee Paz de harten van de inheemse inwoners steelt is capitalismo para todos, kapitalisme voor iedereen. De economie van Bolivia is er slecht aan toe, met een hoge inflatie en een afschrikwekkend begrotingstekort. Paz denkt dat de economie kan groeien door het land te openen voor buitenlandse investeerders. Die waren onder zijn socialistische voorgangers niet welkom. Hij wil onder andere de banden met de Verenigde Staten weer aanhalen.
Tegelijkertijd realiseert Paz zich dat bezuinigingen onontkoombaar zijn. In tegenstelling tot zijn opponent Quiroga belooft hij geleidelijk te werk te gaan en de armen te ontzien. Hoewel de overheid minder geld gaat uitgeven, bijvoorbeeld aan subsidies op benzine, wil hij de minst draagkrachtigen compenseren in contanten. In de woorden van Paz dus ook: platita para todos, centjes voor iedereen.
Het zijn kennelijk beloften waarmee hij de indígenas, de inheemse inwoners van het land, weet te overtuigen. Met een, al dan niet oprechte, voorliefde voor de rijke folklore die Bolivia kent. Twee jaar voordat hij presidentskandidaat werd, bezocht Paz meer dan tweehonderd Boliviaanse dorpen en liet hij zich zien bij lokale feesten en optochten. Volgens zijn entourage is dat cruciaal geweest.
En zo werd Rodrigo Paz van een beroepspoliticus een man van het volk.
Paz wil de corruptie in Bolivia aanpakken en verlieslijdende staatsbedrijven sluiten. ‘Er zijn profiteurs die een salaris krijgen (van de staat) zonder iets te doen’, zei hij tegen persbureau Reuters.
Een probleem is wel dat hij zelf ook van corruptie wordt verdacht, namelijk bij de bouw van een ‘miljoenenbrug’ in Tarija.
Paz’ running mate Edman Lara had een belangrijk aandeel in de verkiezingsoverwinning van afgelopen zondag. De oud-politieman is erg populair onder armere, vaak inheemse Bolivianen. Lara werd ontslagen bij de politie nadat hij zich op TikTok had uitgesproken tegen de corruptie bij de ordediensten.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant