Afghanistan Vrouwen in Afghanistan mogen sinds vier jaar niet meer naar school of universiteit. Een aantal volgt stiekem online lessen in het buitenland. Toen eind september het internet werd geblokkeerd, was hun isolement totaal.
„Ik besta online. Daar zijn mijn vrienden, mijn mentoren, mijn enige vrije ruimte. In die twee dagen zonder connectie voelde het alsof ik vastzat in duisternis.”
De videoverbinding hapert, maar S. spreekt in heldere woorden over haar hachelijke positie als jonge vrouw (19) in Afghanistan. Als die „deprimerende situatie” haar te veel wordt, is er online meestal wel iemand die wil luisteren: een mentor of mede-leerlinge van Herat Online School, de digitale school die via Telegram en andere sociale kanalen vrouwen in Afghanistan weet te bereiken. Eind september was die digitale verbinding ineens weg, toen de Taliban glasvezelnetwerken en mobiele telefonie platlegden. Afghanen waren praktisch geïsoleerd.
Het duurde uiteindelijk slechts 48 uur, maar de maatregel zorgde voor paniek binnen Afghanistan en daarbuiten. Er werd gevreesd voor de gevolgen van een streng internetbeleid voor het welzijn van studenten aan online scholen, zoals S. Onderwijs via het internet is in Afghanistan de enige optie voor jonge vrouwen, want zij mogen al vier jaar niet naar school.
Het onderwijsverbod is onderdeel van een lange lijst maatregelen waarmee de Taliban, gebrand op het invoeren van een fundamentalistisch emiraat in Afghanistan, vrouwen vrijwel uit het publieke leven hebben gewist: ze moeten bedekt over straat, mogen in de meeste sectoren niet meer aan het werk en kunnen alleen met een mannelijkere begeleider naar buiten.
Tijdens de internetafsluiting voelde Angela Ghayour zich alsof ze „twee dagen niet kon ademen”. Ghayour richtte in 2021 de ngo Herat Online School op. Zelf ontvluchtte ze Afghanistan in 2010. Vanuit haar woonplaats in het Verenigd Koninkrijk moest ze toezien hoe de Taliban haar geboorteland in 2021 opnieuw in handen kregen. „De machtsovername was heel pijnlijk, maar ik wilde die niet stilletjes ondergaan. Als lerares voelde ik veel verantwoordelijkheid”, vertelt ze.
Ghayour riep activisten op zich aan te melden als vrijwillige docent. In de afgelopen vier jaar volgden drieduizend leerlingen onderwijs via Herat Online School. Op dit moment zijn dat er ongeveer duizend, aldus Ghayour. Ze geven les in het Engels of in het Farsi. Middelbare scholieren kunnen er hun examenvakken afsluiten, internationaal erkende taaldiploma’s halen, of in de lessen discussiëren over filosofie. En ze krijgen er niet alleen onderwijs, de lessen bieden velen van hen mentale en sociale steun.
NRC sprak drie online studentes die nog in Afghanistan wonen. Net als S. volgt Y. (17) lessen Engels en Duits, creatieve workshops en meditaties om haar gedachten te verzetten. De twintigjarige N. rondde via de ngo haar middelbare school af en begon onlangs aan een online bachelor in business administration.
De jonge vrouwen zijn bang voor repercussies van de Taliban en willen daarom niet herkenbaar in dit artikel worden opgevoerd. Tijdens de online interviews kon NRC hun namen, voorkomen en leeftijden wel verifiëren, in dit stuk worden hun initialen gebruikt. Ook tijdens de lessen van de online school houden de meeste studentes hun camera uit en gebruiken ze een pseudoniem.
Vlak voor de internetblokkade, die door de Taliban werd aangekondigd, kon Y. nog snel een aantal lesmodules downloaden. „Ik bleef wel onrustig: hoe lang gaat dit duren?” Die vraag speelde overal in de stad waar ze woont: „Veel mensen konden niet werken zonder de communicatieverbindingen. Ze maakten zich zorgen, over hun levensonderhoud en de toekomst.”
De afsluiting veroorzaakte dus niet alleen paniek, maar legde ook economische activiteiten en de overheid vrijwel plat. Het is nu, een maand later, ook niet duidelijk geworden wat de Talibaan ermee beoogden. Bij de aankondiging van de maatregel stelden de Taliban dat die bedoeld was om immoreel, zondig internetgedrag te bestrijden. Er werd ook gespeculeerd dat er sprake geweest kon zijn van een veiligheidsmaatregel. Studente N. hoorde veel geruchten: „Er was zo veel stress rondom de afsluiting. De machthebbers leggen hun beslissingen niet uit. Het engste idee was dat ‘ze’ misschien de black-out zouden gebruiken om tegenstanders op te pakken”, zegt ze. „Ik hoorde ook dat binnen de Taliban de leden het met elkaar oneens waren over de moraliteitsregels voor het internet.”
Sinds 3 oktober is het internet weer in de lucht, maar een aantal sociale media-platformen is geblokkeerd, waaronder Instagram en Facebook. „Gerichte censuur lijkt een logischere aanpak om immorele content tegen te gaan”, stelt onderzoeker Christopher Sands, verbonden aan King’s College. „De redenen waarover gespeculeerd is hoeven elkaar niet uit te sluiten: wat de Taliban betreft is moraliteit van belang voor de nationale veiligheid.”
Duidelijk is in ieder geval dat de Taliban sinds 2021 de maatschappelijke controle in Afghanistan steeds verder hebben verstevigd. Met het internet hadden ze als machthebbers niet eerder te maken. De ouders van S. spreken geregeld over het Taliban-regime van de jaren negentig: „Toen waren er geen technologie en geen mobiele telefoons. Ze bedoelen dat bemoedigend, ik héb tenminste die connecties. Maar we vergelijken onszelf met de moderne wereld, niet met de vorige generatie.”
Neem Y: zij kan aan niets anders denken dan de jaren die zij heeft „gemist” door het Taliban-beleid. „Als ik in een land woonde waar ik naar school mocht, zou ik nu in mijn tweede semester aan de universiteit zitten. Die gedachte spookt bij veel meiden door het hoofd.” Y. noemt haar leven nu „niet normaal”. Door de strenge gedragsregels en angst daarop te worden aangesproken, vermijdt ze het leven buitenshuis. „Ik ga eens in de twee weken de deur uit. Op uitjes door de stad ga ik niet meer.”
Alle studentes met wie NRC sprak, hebben voor het onderwijs goedkeuring van hun ouders. Buitenshuis ligt die norm inmiddels anders, merken de drie, die in een grote stad wonen. Daar „lijken de mensen steeds meer op de Taliban”, vertelt N. „Sommigen waren het altijd al met de Taliban eens, en anderen proberen hun gezin veilig te houden door alle regels te volgen.” Naarmate de tijd verstrijkt, lijkt Afghanistan „steeds dieper te zakken” onder het strenge juk van de machthebbers.
Haar online klasgenote S. denkt dat „vrouwen perspectief verliezen”. Zij houdt haar camera aan, op het scherm is de opdruk op haar trui te zien: ‘DREAM MORE’ in roze glitterletters. „Stel je een meisje voor dat nu geboren is – of een jongetje, trouwens. Zij zien dat hun oudere zussen en hun moeders niet kunnen studeren of werken. Het wekt de indruk dat vrouwen dat nu eenmaal niet doen.” Leeftijdsgenotes kiezen nu al voor een traditioneler leven, hoort Y.: nu zij hun studieplannen veel moeilijker kunnen doorzetten en er daarna amper kans is op een carrière, kiezen zij ervoor te trouwen.
Dezelfde ontwikkeling beschreef de VN-vrouwenorganisatie dit jaar in een evaluatie. Zonder onderwijs zien meisjes weinig andere opties, en in de huidige zware economische crisis voelen hun ouders zich soms gedwongen dochters op jonge leeftijd uit te huwelijken. Als het onderwijsverbod voor meisjes tot 2026 van kracht blijft, zal het aantal kindhuwelijken met 25 procent toenemen, verwacht de VN.
Het is voor de studentes moeilijk om verbetering te zien, vertellen ze. S. durft niet te denken dat een initiatief als de Herat Online School de schade van het onderwijsverbod ongedaan maakt, vertelt ze met een diepe zucht. „Maar als we met elkaar in contact kunnen zijn, blijven we ons in ieder geval bewust van de wereld buiten Afghanistan. Ik wil mijn tijd nuttig besteden, dat is iets wat de Taliban niet kunnen afpakken.” Juist die houding, zegt N., maakt dat zij blijft inloggen: „In de les zie ik al die andere meiden die in deze vorm verzet plegen. Dat geeft me toch hoop.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC