Vandaag gaan de inwoners van Caerphilly in Wales naar de stembus. Normaliter een futiele aangelegenheid, maar nu kijkt 10 Downing Street gespannen toe: is dit de eerste stap naar de afgrond voor Labour?
is correspondent Groot-Brittannië van de Volkskrant.
John heeft het wel gezien met Labour. ‘De partij leidt al een kwart eeuw het parlement van Wales’, zegt de gepensioneerde postbode uit Caerphilly, ‘en ze heeft weinig laten zien.’ Staand in de voortuin van zijn arbeiderswoning beschuldigt de oud-vakbondsman de partij waarop hij al een halve eeuw heeft gestemd van verkeerde prioriteiten. ‘Je moet twee, drie jaar wachten op een heupoperatie. In plaats van te investeren in de zorg openen ze Welshe ambassades in verre landen en besteden ze miljoenen aan borden om op onze wegen de snelheidslimiet van 30 kilometer per uur te handhaven.’
De inwoners van Caerphilly mogen donderdag naar de stembus om een nieuwe afgevaardigde voor het Welshe parlement te kiezen. Dat volgt op de zelfmoord in augustus van Hefin David, de 48-jarige Labour-afgevaardigde die de ruim 40 duizend inwoners van het stadje in de Welshe mijnwerkersvalleien in de ‘Senedd’ vertegenwoordigde. Normaal gesproken zou zo’n tussentijdse verkiezing slechts regionaal nieuws zijn geweest. Dat ligt nu anders. Het zuiden van Wales is namelijk het sterkste bastion van Labour, de valleien waar de partij sinds haar begindagen domineert.
Aan die eeuwigheid lijkt nu een einde te komen.
In de peilingen staan de sociaaldemocraten, die zowel in het Welshe als het Britse parlement de baas zijn, op een derde plaats, ver achter de twee koplopers. De grote vraag is of de afvallige kiezers linksaf slaan, door te kiezen voor de Welshe nationalisten van Plaid Cymru, of rechtsom door Reform UK een kans te geven. Vorige maand won de Reform-partij van Nigel Farage nog een verkiezing op Barry Island, waar Labour vierde werd. John blijkt ook een ‘reformer’ te zijn. ‘Plaid Cymru heeft Labour enkele keren aan een meerderheid geholpen. Alleen met Reform is echte verandering mogelijk.’
Een zege bij deze ‘by-election’ zal Reform het idee geven dat het Labour overal kan verslaan. Dat komt overeen met een recente peiling waar bijna heel Groot-Brittannië turquoise kleurt, de kleur van Reform. Labour houdt alleen de grote steden over; de Tories een handvol zetels op het platteland. Tevens is het een prelude voor de Welshe verkiezingen in mei, al zijn die lastiger voor Reform. Ze moet daar vanwege het evenredige kiesstelsel een enorme meerderheid behalen om te regeren, want geen partij wil een coalitie met ze aangaan. Dat is een positie die de PVV bekend zal voorkomen.
Maar eerst Caerphilly dat niet voldoet aan het clichébeeld van de vervallen stad waar de meeste mannen tot het einde van de vorige eeuw in de koolmijnen werkten. De straten zijn schoon, de transportverbindingen met de nabijgelegen hoofdstad Cardiff prima en het kasteel, na Windsor Castle het oudste kasteel van het land, trekt toeristen. Prinses Anne kwam onlangs langs om een workshop te bezoeken waar luxe lingerie wordt gemaakt. En er wordt weer Caerphilly Cheese geproduceerd, voor het eerst sinds de jaren tachtig toen Europese regels aangaande ongepasteuriseerde melk de productie stopzette.
En toch is er onvrede.
Bijvoorbeeld in het oude mijnwerkersziekenhuis, dat door vrijwilligers van de sloophamer is gered. Tegenwoordig is het een buurthuis. Angela Farrier zet er de plaatselijk geroosterde Big Dog-koffie. Een groot deel van haar leven heeft de 78-jarige op het kantoor van supermarktgigant Tesco in Cardiff gewerkt. ‘Totdat het werk naar Mumbai in India verhuisde’, zegt ze, ‘lagere lonen.’ Ze praat graag over het oude Caerphilly, waar ze als jonge vrouw na het bezoek aan de danshal in het donker zonder zorgen naar huis kon lopen. ‘Dat kan mijn kleindochter niet. Er is sowieso geen danshal meer.’
De traditionele Labour-stemmer wijst op de plek waar ze zit. Ik heb nog meegemaakt dat dit een gewoon ziekenhuis was, niet alleen voor mijnwerkers. ‘Nu moet je dertig kilometer rijden als je een urgent probleem hebt. Bij aankomst ben je misschien al dood.’ Het duurt niet lang eer immigratie ter sprake komt, ook al is maar 3 procent van de inwoners hier van buitenlandse komaf. ‘Vanwege de Kanaalmigratie had ik plannen om Reform te stemmen, totdat ik hoorde dat zij migranten die hier al lang werken wil uitzetten. Nu ga ik voor de Liberalen, uit protest tegen alle anderen.’
Bij de huizen hangen veel verkiezingsborden. Reform doet het goed in de arbeiderswijken, Plaid Cymru bij de middenklasse. De nationalisten dromen van onafhankelijkheid, maar dat blijft voorlopig bij een droom. Als het de Schotten niet lukt om het Verenigd Koninkrijk te verlaten, dan heeft Wales, een prinsdom, al helemaal geen kans. De nationalisten zijn van oudsher het sterkst in het noorden en het westen, aan de kust van de Ierse Zee. In de valleien is het unionisme sterker. Hier stemde een meerderheid een kleine tien jaar geleden voor Brexit.
De ‘Partij voor Wales’ krijgt dit keer de stem van William Shorney, een gepensioneerde vertegenwoordiger die zichzelf omschrijft als een ‘levenslange socialist’. ‘Ik was blij dat Labour vorig jaar de landelijke macht greep, maar die blijdschap duurde niet lang. Een van de eerste dingen die ze deden, was het afschaffen van de winterse energietoelage voor oudere Britten. Ik kan het betalen, maar andere ouderen zaten te bibberen.’ Tegelijkertijd, zo vervolgt hij, kregen treinmachinisten die al meer dan een halve ton verdienen, een loonsverhoging van 17 procent. ‘Dat is oneerlijk.’
Het afschaffen van de energietoelage is een klacht die Jason Stiles vaak tegenkomt als aanhanger van Labour-kandidaat Richard Tunnicliffe, een kinderboekenuitgever. De werkzoekende natuurkundedocent is uit ‘een andere vallei’ gekomen om de kwakkelende partij te helpen. ‘The Fightback’ staat er groot op de de partijkrant Valley News die hij bezorgt, met aan andere zijde de Welshe vertaling ‘Amser Brwydro Nol’. ‘Het schrappen van die energietoelage was een eigen doelpunt’, geeft hij toe. ‘Maar als Labour moeten we nu niet in paniek met Reform gaan concurreren op immigratiegebied.’
Terwijl hij praat komt er een Nederlandse jonge vrouw langs die onder meer Reform UK-folders huis-aan-huis bezorgt. ‘Sorry, ik wil niet praten en niet op de foto’, zegt ze gehaast, ‘ik doe dit werk om de huur te kunnen betalen.’
Ondanks de dreigende nederlaag van zijn partij en het gebrek aan Labour-posters in de publieke ruimte, toont Stiles zich optimistisch. ‘Posters zeggen niet alles. Bij de verkiezingen van 1992 hing overal het gezicht van de toenmalige Labour-leider Neil Kinnock, die uit mijn vallei komt, en toch verloren we destijds. Nu zitten we in een driestrijd verwikkeld.’ Voordat Stiles, gekleed in camouflagekleding, zijn route voortzet, wil hij nog een ding kwijt. ‘Deze campagne verloopt fatsoenlijk, wat positief is gezien het barre politieke klimaat.’
Volgens Laura McAllister, hoogleraar aan het Wales Governance Center van de Universiteit van Cardiff, zit Labour in midden in een orkaan. ‘Ten eerste heb je de impopulariteit van de regering van premier Keir Starmer. Daar komt bij dat het Welshe Labour moeilijkheden kent. Vorig jaar moest eerste minister Vaughan Gething na korte tijd aftreden wegens een schandaal, en over zijn opvolger Eluned Morgan zijn de meningen binnen de partij verdeeld. Meer in het algemeen is Labour er niet in geslaagd zichzelf opnieuw uit te vinden, om te moderniseren en te vernieuwen.’
De hoogleraar benadrukt dat de Welshe nationalisten zich profileren als links alternatief voor Labour. ‘Ze weten dat veel kiezers niet voor onafhankelijkheid zijn, dus daarover spreekt de partij niet. Dat gezegd hebbende, onder jongeren is die wens er wel, dus de toekomst ziet er goed uit voor Plaid.’ De partij heeft als voordeel dat kandidaat Lindsay Whittle al een halve eeuw in de gemeenteraad zit en dus een bekend gezicht is. Whittle, die tien keer tevergeefs heeft geprobeerd in het Britse Lagerhuis te komen, heeft progressieve kiezers opgeroepen een front te vormen, zeker nu Reform op winst staat.
Bij het BBC-verkiezingsdebat veroorzaakte immigratie de meeste emotie. Whittle zei trots te zijn op het ‘Nation of Sanctuary’-beleid van Wales, dat erop gericht is om vluchtelingen welkom te heten. Zo heeft het prinsdom sinds 2019 omgerekend 65 miljoen pond (75 miljoen euro) bijgedragen aan de opvang van vluchtelingen. ‘Oekraïense vluchtelingen leven tussen angst en vrees om teruggestuurd te worden’, zei hij, doelend op het Reform-plan geen vaste verblijfsvergunningen meer te verstrekken. Reform-kandidaat Llyr Powell kreeg vanuit het publiek het verwijt verdeeldheid te zaaien.
Het campagnekantoor van Reform bevindt zich in Cardiff Street, enkele winkels verwijderd van rivaal Labour. Een bewaker staat in de deuropening, om ongewenste gasten tegen te houden, een maatregel die journalisten van de linkse Britse krant The Guardian aan den lijve hebben ondervonden. Binnen vertelt Powell, die vloeiend Welsh spreekt en dol is op rugby, dat hij jaren heeft gewerkt bij liefdadigheidsorganisaties die armoede in de valleien bestrijden. ‘Ik ben een zoon van de valleien’, klinkt het trots.
Als een veldheer toont Powell een plattegrond van het kiesdistrict. ‘In de landelijke gebieden pakken we stemmen van de Tories’, doceert hij, ’in de arbeidersbuurten van Labour. We hebben alleen moeite in de forensenwijken, waar mensen wonen die in Cardiff werken.’ Naast de kaart hangt een foto van premier Starmer, met de oproep ‘Vermist persoon’. ‘We hebben hem hier nog niet gezien’, zegt Powell. Ironisch genoeg heeft de premier zijn voornaam van Labour-oprichter Keir Hardie, die een van de nabijgelegen valleien in het Lagerhuis vertegenwoordigde.
Wel is de rust in Caerphilly, de stad van komiek Tommy Cooper, al enkele keren verstoord door het circus-Farage. Waar de Reform-leider komt, ontstaat een scrum van journalisten, bewonderaars en opponenten. Dat merkte Mike, een jongeman die patat staat te bakken bij Chunky Chips. ‘Farage sprak me aan en een foto daarvan verscheen in de krant. Vervolgens kwamen journalisten naar de tweedehandswinkel waar ik als vrijwilliger werk om te vragen wat hij zei. Dat waren mijn 15 minutes of fame. Maar mijn stem krijgt hij niet. Niemand trouwens.’
Conform Farages filosofie dat ‘elke pub een parlement’ is, vormt de Piccadilly de ware thuisbasis van Reform. Aan de gevel van de kroeg hangt een foto van Powell met een Welshe draak, binnen sombert Mark Davies over de staat van het natie. ‘Het land ligt tits-up’, zegt de autohandelaar, ‘met mijn auto slalom ik langs de gaten in het wegdek. In plaats van de wegen te repareren, trekt de regering miljarden uit aan het weggeven van de Chagoseilanden aan Mauritius. Bij andere stamgasten in de kroeg klinken afkeurende geluiden om het oude Station Hotel beschikbaar te stellen aan asielzoekers.
Buiten verdwijnt de zon achter de heuvels van mijnwerkers en rugbyspelers, van Labour-iconen als Nye Bevan, oprichter van de Nationale Gezondheidszorg, en oud-partijleider Michael Foot. Enkele hangjongeren en hondenuitlaters hebben zich verzameld bij de gracht van het 13de-eeuwse kasteel, gebouwd door de Engelse overheersers. Uit het niets komt Gawain Towler aangelopen, de rechterhand van Farage. Met zijn telefoon fotografeert Towler, gekleed als een herenboer, de ruïneuze burcht met de scheve toren. ‘Een treffend beeld’, zegt hij, ‘van het politieke landschap.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant