In Springsteen: Deliver Me from Nowhere, de nieuwe biografische speelfilm over de Amerikaanse rockzanger, staat het album Nebraska centraal. Hoe kan het dat in 1982 niemand op deze sobere plaat zat te wachten, maar het nu te boek staat als meesterwerk?
schrijft voor de Volkskrant over popmuziek en jazz.
Een nieuw album van Bruce Springsteen was in september 1982 een gebeurtenis. Er werd reikhalzend naar uitgekeken door fans van de toen 32-jarige rockzanger, maar zeker ook door de muziekindustrie.
Platenzaken verheugden zich op het album Nebraska, een verwacht publiekssucces, want de dubbelaar The River die twee jaar eerder was verschenen, verkocht nog altijd uitstekend. Zeker, ook de nieuwe Dire Straits (Love over Gold) kwam eraan, en twee maanden later zou Thriller van Michael Jackson verschijnen. Maar met een nieuwe Bruce Springsteen erbij kon een wat mager verkoopjaar nog goed komen.
Vertegenwoordigers van zijn platenmaatschappij CBS moesten de verwachtingen temperen: Nebraska was een sobere plaat geworden die Springsteen, zonder zijn E Street Band, in zijn eentje had opgenomen. Van de opzwepende rock-’n-roll waarnaar iedereen uitkeek, was op dit album weinig meer over.
Het was voor iedereen dan ook even schrikken toen het album uitkwam: zwaarmoedig klinkende liedjes waarin Springsteen zijn wat mijmerende zang begeleidde op akoestische gitaar en mondharmonica. De neerslachtige muziek klonk als een verzameling kale demo’s en was verpakt in een troosteloos ogende hoes met een zwart-witfoto van een desolaat landschap en dreigend wolkendek. Springsteen zelf was niet op de hoes te zien.
Dat nu, 43 jaar later, juist dit ongewone album van Bruce Springsteen niet alleen door zijn fans maar ook door de maker zelf tot zijn beste werk wordt gerekend, had niemand toen kunnen bevroeden. Hoe kwam dit album tot stand, wat wilde Springsteen en wat maakte Nebraska tot het beklemmende meesterwerk waarvoor het nu gehouden wordt?
Dat zijn de vragen waarop de film Springsteen: Deliver Me from Nowhere antwoord geeft. Regisseur Scott Cooper heeft zijn biopic gebaseerd op het gelijknamige boek van Warren Zanes uit 2023. Zanes sprak daarvoor uitvoerig met Springsteen – thuis in New Jersey, niet ver van het huurhuis in Colts Neck waar Springsteen het album in de slaapkamer opnam.
De film volgt trouw Springsteens verhaal in het boek. ‘The Boss’ was eind 1981 doodmoe teruggekomen van de slopende wereldtournee rond het album The River en zat vol met twijfels. Hoe goed alles ook gegaan was, de tournee had hem niet gelukkiger gemaakt. Zijn platenmaatschappij snakte naar nieuw werk om het succes van The River voort te zetten, maar zijn hoofd stond er niet naar. Hij wilde even geen energie verspillen in professionele opnamestudio’s om met zijn band nieuw materiaal te ontwikkelen, maar wilde thuis in zijn uppie werken aan volgende liedjes.
Inspiratie voor nieuw werk haalde hij uit mijmeringen over zijn jeugd in New Jersey. Hij dacht terug aan opgroeien bij zijn oma en aan de moeizame relatie met zijn alcoholistische vader, die zich met zijn emoties geen raad wist. ‘Nebraska begon als een onbewuste meditatie over mijn jeugd en zijn raadsels’, schrijft Springsteen in zijn autobiografie Born to Run (2016). ‘Ik zocht een gevoel, een toon die voelde als de wereld die ik had gekend en die ik nog steeds in me meedroeg.’
Die toon vond hij in de duistere blues van John Lee Hooker en Robert Johnson. Springsteen schreef liedjes over door wanhoop gedreven mensen die hij had leren kennen in de verhalen van Flannery O’Connor en ‘de verrotte fabel van The Night of the Hunter’, een film van regisseur Charles Laughton. ‘Net als in The Night of the Hunter gaan mijn teksten (op Nebraska) vaak uit van het gezichtspunt van het kind. [De liedjes] Mansion on the Hill, Used Cars en My Father’s House waren verhalen die gebaseerd waren op mijn jeugdervaringen met mijn familie.’
Van cruciaal belang voor het album was ook de film Badlands (1973) van Terrence Malick.
In Coopers film is te zien hoe Springsteen, gespeeld door Jeremy Allen White (Carmy uit The Bear), op een avond langs Badlands zapt, een film die hij nog niet kende, al had hij wel een liedje met die titel geschreven. De film over het waargebeurde verhaal van twee jonge Amerikanen die in Nebraska aan het moorden slaan, maakt op Springsteen zo veel indruk dat hij er een liedje over schrijft dat uiteindelijk de kern van het album blootlegt.
‘De spanning die door de muziek loopt’, schrijft hij in zijn autobiografie, ‘was de dunne lijn tussen stabiliteit en dat moment waarop de dingen die jou verbinden met de wereld, je baan, je familie, je vrienden, de liefde en genegenheid in je hart, je in de steek laten.’
Springsteen opent Nebraska met het titelnummer:
I saw her standin’ on her front lawn/ just twirlin’ her baton/ Me and her went for a ride, sir and ten/ innocent people died.
Cooper wisselt oude filmbeelden van de hoofdrolspelers Martin Sheen en Sissy Spacek af met scènes over een jonge, angstige Springsteen en zijn agressieve vader.
Zo direct als in Coopers film is de relatie tussen Badlands en Springsteens herinneringen aan zijn vader in Zanes’ boek niet. Maar Cooper refereert vaker aan de vader-zoonrelatie. Mogelijk had de regisseur een duidelijke oorzaak nodig voor Springsteens getob en depressies.
En het werkt. Ook Springsteen is blij met de film. Hij laat geen gelegenheid onbenut om film en hoofdrolspeler Jeremy Allen White te prijzen, en is deze week zelfs met de acteur op promotietour in Europa.
Springsteen: Deliver Me from Nowhere geeft dan ook een inzichtelijk beeld van Springsteen en de muziekwereld in de tijd waarin Nebraska verscheen.
Hij was 32 toen hij in zijn huurhuis in Colts Neck aan Nebraska begon nadat zijn gitaartechnicus een viersporen-cassettedeck en een paar microfoons had neergezet. Eigenlijk wilde hij gewoon wat demo’s maken om die later met zijn band uit te werken.
Maar de vijftien liedjes die hij in een paar weken opnam zouden in zijn oren nooit meer beter gaan klinken. Alle bandsessies die later tot betere versies moesten leiden, vond hij minder. Nebraska moest precies zo klinken als hij ze thuis op cassetterecorder had opgenomen.
Dat was nog niet zo gemakkelijk. Vandaag de dag kijkt misschien niemand meer op van platen die gewoon door de artiest zelf thuis worden opgenomen. Een superster als Taylor Swift kreeg de handen juist op elkaar toen ze in de coronatijd twee albums uitbracht waarop ze niet met de duurste producers werkte maar met de mannen van indieband The National.
Grote artiesten die hun demo’s delen zijn ook al lang geen uitzondering meer. Genres als folk, country en blues zijn alweer decennia van alle stoffigheid ontdaan. Maar toen Springsteen in 1982 op Nebraska naar die genres teruggreep, moest je er in platenzaken echt naar zoeken.
Tegenwoordig is het een trendsettend album voor genres als lofi en americana, maar destijds werd het door zijn platenmaatschappij gezien als commerciële zelfmoord. Van Bruce Springsteen werd een plaat met knallende rock verwacht. Grote hits, en geen ‘fucking folk record’, zoals Springsteens gewezen producer Jimmy Iovine Nebraska omschreef.
Regisseur Scott Cooper is in Deliver Me from Nowhere op z’n best als hij zich richt op de gesprekken tussen Springsteens manager en vriend Jon Landau, die zich tot op de dag van vandaag over Springsteen ontfermt. Landau was in 1974 de journalist die de gevleugelde woorden schreef: ‘I saw rock ’n roll’s future and its name is Bruce Springsteen.’ In 1982 was hij naast Springsteen zelf de enige die echt geloofde in de zeggingskracht van het rudimentaire Nebraska, zoals The Boss die per se wilde uitbrengen.
Ze kregen hun zin. Nebraska telde tien liedjes die op de plaat (van cd’s was nog geen sprake) precies zo sober en kaal klonken als de demo’s.
Toen Springsteen die eenmaal klaar had, kon hij zich echt gaan wijden aan de onstuimige rock-’n-roll waar hij tijdens het maken van Nebraska al mee begonnen was. Het luid uit de speakers knallende Born in the U.S.A. werd anderhalf jaar later titelnummer van de plaat die van Bruce Springsteen pas echt een wereldster zou maken. Daar had hij het aanvankelijk onverkoopbaar geachte Nebraska voor nodig. Dat maakt de film mooi duidelijk.
Nieuwe cd-box: Nebraska ’82
Dat Bruce Springsteen gelijk had met zijn voorkeur voor de demo-opnamen van de Nebraska-nummers boven de later met zijn E Street Band ingekleurde versies, bewijst de vier cd’s en een blu-ray bevattende box Nebraska ’82 die gelijktijdig met Springsteen: Deliver Me from Nowhere verschijnt.
Op de elektrische bandversies van liedjes als Atlantic City en Johnny 99 ontbreekt de magie die de nummers in Springsteens slaapkamer wel hadden. Ook had hij bij het origineel de juiste hand in selecteren. Tussen de outtakes, die uiteindelijk de plaat niet haalden, staan mooie liedjes als Losin’ Kind, maar je begrijpt ook waarom Springsteen het liet afvallen.
De toon en sfeer zijn anders dan de tien beklemmende liedjes die Nebraska (op een aparte cd geremasterd) wel haalden. Aardig zijn daarnaast de twee ruige rockversies van Downbound Train, een nummer dat later opnieuw (en beter) voor het album Born In The U.S.A. werd opgenomen. En natuurlijk zullen zijn fans smullen van het concert dat Springsteen in de zomer gaf waarin hij zonder publiek Nebraska integraal speelde.
Maar het gevoel dat Springsteen in 1982 in alles de juiste keuzes had gemaakt, overheerst. De tien liedjes op het oorspronkelijke album maken van Nebraska de klassieker waarbij deze omvangrijke box slechts een voetnoot is.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant