VVD-leider Dilan Yesilgöz heeft in haar tweede verkiezingscampagne de wind tegen. Zelf vindt ze de kritiek op de partijkoers onterecht. ‘Het is zorgelijk dat de VVD meteen als anti-rechtsstatelijk wordt bestempeld omdat men het ergens niet mee eens is.’
Uw verkiezingsprogramma richt zich op economie en veiligheid. Wat hebben die twee zaken met elkaar te maken?
‘We hebben tijdens corona en na de Russische invasie van Oekraïne ervaren hoe het is om afhankelijk te zijn van anderen voor basisvoorzieningen. We moeten voor onszelf kunnen zorgen. Stel je voor dat een bedrijf als ASML hier weg zou gaan of dat de industrie vertrekt. Dan worden we alleen maar afhankelijker van China of de Verenigde Staten.’
Door uw beleid groeit de armoede en krijgen lagere inkomensgroepen minder toegang tot zorg. Kan een verdere tweedeling de weerbaarheid van onze samenleving aantasten?
‘Dat zie ik niet gebeuren. We zorgen voor mensen die niet kunnen werken, die chronisch ziek zijn, maar we vinden ook dat werken meer moet lonen. Daarom willen we de uitkeringen loskoppelen van het minimumloon. Dat is niet nieuw voor de VVD. Het huidige systeem is niet rechtvaardig.’
U verwijt andere partijen dat ze de rekening neerleggen bij hardwerkende Nederlanders. U noemt daarbij de verhoging van de erfbelasting. Wat heeft dat met hard werken te maken?
‘Ouders hebben hun hele leven hard gewerkt, elk dubbeltje omgedraaid omdat ze hun kinderen iets willen nalaten waar ze al tig keer belasting over hebben betaald en dan komt de staat en zegt: geef het grootste deel maar aan mij. Ik vind dat extreem onrechtvaardig. Ik vind dat rancune.’
Vaak gaat het om huizen die in waarde zijn gestegen. Dat is niet te danken aan hard werken.
‘Ze hebben toch hard gewerkt om dat huis te kunnen kopen?’
Het liberalisme staat voor gelijke kansen. Zo krijgen erfgenamen, de ‘lucky sperm club’ zoals de Amerikaanse zakenman Warren Buffett het noemt, een enorme voorsprong.
‘Twee politieagenten hebben samen een huis gekocht en laten dat achter voor hun kinderen. Ben je dan de lucky sperm club? Ik vind dat heel ouderwets van u. Gelijke kansen is iets anders dan gelijke uitkomsten. Ik wil dat zoveel mogelijk mensen een huis kunnen kopen en dat ze het daarna aan hun kinderen kunnen nalaten. Dat ga ik niet beboeten.’
Wordt zo de ongelijkheid niet van generatie op generatie doorgegeven?
‘Sorry, hier zie je echt twee wereldbeelden botsen. Mijn ouders hebben hier alles moeten opbouwen. Het is vrij logisch om daarna iets te willen doorgeven. Ik vind het mooi dat ik in een land leef waar dat kan. Een goede bestrijding van ongelijkheid is zorgen dat mensen een huis kunnen kopen, bijvoorbeeld door de hypotheekrenteaftrek te behouden.’
Volgens CDA-leider Henri Bontenbal stemmen mensen niet alleen met hun portemonnee. Hoe ziet u dat?
‘Het gaat om rechtvaardigheidsgevoel. Mensen willen heus wel bijdragen, maar het moet rechtvaardig blijven.’
De VVD is tegen ontwikkelingssamenwerking zonder belang voor Nederland en noemt dat ‘deugpolitiek’. Is dat niet cynisch?
‘Eerder realistisch. Ik heb buitenlandse programma’s bezocht die Nederland financiert. Het gebeurde met de beste bedoelingen, maar het effect was minimaal. Ik vind het goed dat ontwikkelingssamenwerking meer als handel wordt gezien. Die vorm van ontwikkelingssamenwerking helpt die landen en dat helpt ons. Daar is niks mis mee.’
Begrijpt u dat er binnen de VVD mensen zijn die zeggen dat de partij zich niet meer hard genoeg maakt voor de democratische rechtsstaat?
‘Nee. Ik begrijp wel dat er mensen zijn die anders kijken naar het beleid dat wij voeren. Maar dat is bij de VVD altijd zo geweest, want het is een brede volkspartij.’
Er kwam bijvoorbeeld veel kritiek op uw steun voor de FvD-motie om antifa als terroristische organisatie te bestempelen. Zat er iets in die kritiek?
‘Die motie was te kort door de bocht geformuleerd. We hadden beter zelf een andere motie kunnen opstellen of een stemverklaring moeten afgeven.’
Op deze manier plaatste de VVD zich toch in het rijtje van Donald Trump of de Hongaarse premier Victor Orbán, die hetzelfde hebben gedaan?
‘In Duitsland is men echt bezorgd over de extremistische kanten van antifa. Antifa heeft Milaan afgebroken bij pro-Palestina-protesten. Daar kunt u ook op wijzen, maar u zet de VVD dan op één lijn met Orbán. Dat vind ik nogal wat.’
Volgens alle experts was het een onuitvoerbare en gevaarlijke motie omdat de politiek in feite op de stoel van een rechter gaat zitten, en omdat antifa geen vastomlijnde organisatie is.
‘Ik zie de relevantie van Trump en Orbán nog steeds niet. In Nederland gaat inderdaad de rechter erover en niet de minister. Wij vinden dat de minister dat ook zou moeten kunnen. Dat standpunt heeft de VVD al heel lang. Daar kun je voor of tegen zijn, maar dat is volgens mij niet anti-rechtsstatelijk.’
In de motie werd letterlijk verwezen naar dat besluit van Trump.
‘Ik ben niet met Trump bezig. Ik zeg niet dat het in dit gesprek gebeurt, maar wat ik zorgelijk vind, is dat een partij als de VVD, die al tachtig jaar bestaat, de sterkste liberale partij van Nederland is, meteen als anti-rechtsstatelijk wordt bestempeld omdat men het ergens niet mee eens is. Op die manier hol je een begrip uit.’
Misschien komt dat ook omdat u in het rapport van de Nederlandse orde van advocaten over de rechtsstatelijkheid van verkiezingsprogramma’s niet goed uit de bus kwam, net als uw beoogde coalitiepartners BBB en JA21.
‘Sinds wanneer, met alle respect, is het aan één instantie of organisatie om dat te bepalen? Ik heb gesprekken met de Nederlandse orde van advocaten, want die heeft inderdaad problemen met ons programma. We willen bijvoorbeeld dat gedetineerden minder kunnen communiceren vanuit de EBI (extra beveiligde inrichting, red.) Dat noemt de orde dan anti-rechtsstatelijk, maar daar ben ik het niet mee eens.’
Vindt u ook dat links u te snel bestempelt als anti-rechtsstatelijk of als iemand die niet deugt?
‘Er zijn mensen die dat doen, en die zijn inderdaad regelmatig links. Ik zou willen zeggen tegen linkse mensen: ga eens op de inhoud in! Raak niet zo snel gestrest, zeg niet meteen ‘o, dat mag niet’. Maar ik ben niet bezig met afgeven op links. Ik vind hun plannen alleen niet goed en daar wil ik het dolgraag over hebben. Die stickertjes die we op elkaar plakken, daar word ik moe van, en ik denk de kiezer ook.’
U maakt zich ook geen zorgen om plannen van andere partijen?
‘Er zijn plannen die inderdaad de rechtsstaat zwakker zouden maken. Het willen verbieden van bepaalde religies of boeken vind ik niet passen bij onze democratische rechtsstaat. Maar wat ik ook zie, is dat die partijen dat via het democratisch proces willen bereiken. Dat betekent dat je in debat gaat en duidelijk maakt dat je dat niet accepteert. Ik geloof in onze democratie. Die is weerbaar.’
Op het congres in juni zei u dat GroenLinks-PvdA onder druk staat van een links-radicale achterban. Kunt u dat onderbouwen, bijvoorbeeld met voorbeelden uit hun verkiezingsprogramma?
‘Wat ik toen zei, ging bijvoorbeeld over de rellen aan de Universiteit van Amsterdam, de vernielingen, waar delen van de GroenLinks-achterban achter stonden. Dat vind ik zorgelijk. Kort daarna hadden ze een eigen congres. Een deel van hun kader liep huilend weg (vanwege de motie-Piri over een volledig wapenembargo tegen Israël, red.), dus volgens mij is daar intern het een en ander aan de hand. Maar dat is aan henzelf. Ik heb mijn eigen partij.’
U zei over die achterban: ‘Er wordt geëist dat gewone, hardwerkende Nederlanders hun leven aanpassen aan hoe radicalen het willen.’ Wat bedoelt u?
‘Dat ging over al die demonstraties, van die mensen die zich aan de A12 vastplakken en vinden dat de mensen die daar achter in de file staan wel een dagje minder kunnen werken. Ik heb het over al die politieagenten die vrije uren inleveren om mensen van de snelweg te schrapen. Alleen omdat zíj vinden… ik weet eigenlijk niet echt wat ze vinden, ik weet alleen dat ze overlast veroorzaken.’
De PVV wordt door u alleen vanwege procedurele redenen uitgesloten als coalitiepartner. Waarom neemt u inhoudelijk niet meer afstand van een populist die grote groepen in de samenleving uitsluit?
‘Ik vind daar heel veel van, maar ik snap ook de zorgen van zijn kiezers. Wij hebben gezegd: Geert Wilders heeft zichzélf uitgesloten. Hij loopt weg, dat is een patroon. Met hem is geen betrouwbaar, normaal kabinet mogelijk. Hij kan het gewoon niet.’
U bent ex-links. Is bij u aan de hand wat je ook vaak bij ex-rokers ziet, dat ze heel erg tegen roken worden? U spreekt zich streng uit over radicalisme in de achterban van GroenLinks-PvdA, maar dat staat toch in geen verhouding tot het radicalisme van de PVV?
‘Ik ga beide niet verdedigen. Ik noem ze niet in één rij, dat doet u. Ik was actief bij linkse partijen, maar ik ben altijd liberaal geweest. Ik ben dus niet ex-links. Ik heb alleen lang op de verkeerde plek gezocht. Mijn ouders kwamen op voor individuele rechten van anderen, en als je dat in Turkije doet, dan ben je links, omdat er daar geen liberale beweging is. Daarom dacht ik aanvankelijk dat ik hier ook links was.’
U was in 2006 lid van het lezerspanel van de Amersfoortse Courant. Toen noemde u de partijpunten van Wilders ‘leeg, nutteloos, onhaalbaar en fascistisch’. Bent u milder over hem gaan denken?
‘Nederland heeft gekozen, deze man heeft 37 zetels gekregen. Vervolgens zijn we aan tafel gaan zitten en zijn er afspraken gemaakt in een hoofdlijnenakkoord. Daar staat niks in wat niet bij de liberale principes van de VVD past. Ik heb verder niets met de toon van de PVV, en ik heb ook niets met zijn weglopen.’
Zitten er niet ook heel radicale elementen in zijn achterban?
‘De PVV is radicaal rechts, ik ben daar al jaren duidelijk over. Ik zeg ook niet dat GroenLinks-PvdA als geheel een radicale club is. Maar ze zijn uit het midden gerukt, naar links. Een deel van de klassieke PvdA-achterban, waar ik in het verleden goed mee samenwerkte, zegt dat ook en heeft het lidmaatschap om die reden opgezegd. Dat is geen verzinsel van de VVD.’
De nieuwe voorzitter van de JOVD zegt: ‘Vanuit liberaal opzicht zou je er inhoudelijk prima met ze uit kunnen komen.’
‘Dat zegt een voorzitter van de JOVD altijd.’
Voormalig VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff zegt het ook.
‘Ja, maar die zit niet op deze stoel.’
In de Amersfoortse Courant had u het in 2006 ook over ontruiming van nederzettingen in Gaza. U schreef: ‘Ik kan op het nieuws geen kolonist meer zien die krokodillentranen huilt. Vriend, je bent een kolonist! Ik hoop dat de Palestijnen op een dag dezelfde rechten krijgen als de Israëliërs, dat ze niet meer als honden behandeld worden.’ Wanneer bent u daarin opgeschoven?
‘Toen was ik nog niet eens bij de VVD, maar dit is gewoon wat de VVD al jaren vindt. Wij zijn voor een tweestatenoplossing. Wij zijn voor veilige Palestijnse gebieden naast een veilig Israël. De VVD is altijd duidelijk geweest over de illegale nederzettingen. Ik heb geen idee meer wat ik op mijn 29ste heb geschreven, maar het is mooi om te merken dat ik er nog steeds hetzelfde over denk.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant