Europese Unie Europese regeringsleiders moeten Oekraïne snel met veel geld te hulp schieten. Zullen ze besluiten de Russische tegoeden in België aan te spreken?
Een boogschietschijf met een afbeelding van de Russische president Vladimir Poetin op 5 oktober bij het Oude Fort in Kamjanets-Podilskyi, in de Oekraïense regio Chmelnytsky.
Als de Europese regeringsleiders donderdagochtend in Brussel als één man om de Oekraïense president Volodymyr Zelensky gaan staan, is één leider afwezig. Viktor Orbán moet in Boedapest zijn. Niet om een topontmoeting tussen de leiders van de VS en Rusland voor te bereiden, maar om de Hongaarse Opstand van 1956 te herdenken. Pas ’s middags reist hij af naar zijn collega’s in Brussel.
Daar is zijn absentie al bij voorbaat voer voor cynische grapjes. Orbán is zo druk met de herdenking van de Russische invasie in zijn eigen land, sneren diplomaten, dat hij even geen tijd heeft om de Russische invasie van Oekraïne te verdedigen.
De Hongaarse premier geldt als de grote spelbreker in de EU-discussie over Rusland en Oekraïne. Sancties tegen het Kremlin blokkeert Orbán tot het laatste moment. Hij traineert onderhandelingen over een Oekraïens EU-lidmaatschap. En vorige week zette hij de boel verder op scherp, met het aangekondigde presidentiële onderonsje tussen Vladimir Poetin en Donald Trump in de Hongaarse hoofdstad.
Dit pr-feestje is alweer van de baan. Het liep meteen spaak in een aftastend telefoongesprek tussen de ministers van buitenlandse zaken van Rusland en de VS, Sergej Lavrov en Marco Rubio. Europese diplomaten haalden hun schouders op. Zij waren niet verrast, zeggen ze. Met Poetin valt op dit moment toch niet te onderhandelen.
Toch werd iedereen door deze episode opnieuw doordrongen van de kwetsbare positie van Oekraïne. De stemmingswisselingen van Trump, de weigering van Poetin om concessies te doen, het eigenbelang van Orbán: ze bepalen mede het lot van Kyiv. President Zelensky weet dit. Hij kan niet zonder Amerikaanse inlichtingen en Europese financiële steun, en de sancties die beide machtsblokken hanteren. Vallen die weg, dan is Oekraïne verloren.
Zo staat er extra druk op de Europese leiders om tijdens de EU-top met iets voor de dag te komen. Ze moeten leveren. En dat gaat ook gebeuren, zeggen betrokkenen in Brussel. Na schier eindeloze onderhandelingen kan de EU groen licht geven aan twee bepalende plannen die Oekraïne vooruit moeten helpen.
Allereerst gaan de EU-leiders naar verwachting akkoord met nieuwe sancties. Het meeste verzet tegen dat pakket kwam niet van Orbán, maar van de Slowaakse premier Robert Fico, die tevens Orbán tijdens diens afwezigheid een paar uur vervangt.
Inhoudelijke kritiek op de nieuwe sancties, die onder meer de Russische schaduwvloot verder aan banden leggen, had Fico niet. In plaats daarvan gijzelde Fico de stemming om een andere reden. Hij liet weten dat hij pas akkoord kon gaan als de Europese Unie een deel van haar klimaatplannen afzwakte.
De Europese Commissie bevestigde deze week in een brief dat bij de vergroeningsagenda rekening moet worden gehouden met de belangen van de auto-industrie en andere sectoren. De landen zullen daar donderdag tijdens de top mee instemmen. Zo krijgt Fico zijn zin.
Een grote concessie aan Slowakije was dit overigens niet. Ook veel andere landen plaatsen inmiddels vraagtekens bij de Europese klimaatafspraken van de afgelopen jaren.
Sancties tegen Rusland zijn één manier om Kyiv te helpen, maar vele malen belangrijker is financiële steun. Oekraïne kijkt de komende twee jaar aan tegen een gat van tientallen miljarden euro’s op zijn begroting.
Directe steun van de landen die met Oekraïne sympathiseren wordt steeds lastiger en Kyiv kan ook niet veel meer lenen bij het IMF. Daarom ligt al enige tijd een logische, maar complexe oplossing op tafel: zet Russisch geld in om Oekraïne te helpen.
Een Oekraïense militair staat op 12 oktober tussen het puin op de binnenplaats van verwoeste woongebouwen in de frontliniestad Kostyantynivka, in de Oekraïens regio Donetsk.
Rusland had op het moment van de inval in Oekraïne ruim 200 miljard euro gestald bij verschillende Europese financiële instellingen. Het leeuwendeel, 185 miljard, werd beheerd door het in Brussel gevestigde Euroclear. Het geld is sinds de invasie bevroren en wordt belegd. De winsten worden al een tijdje vanuit Brussel aan Kyiv toegespeeld.
Nu gaat het er om een groot deel van de hoofdsom (140 miljard euro) te gebruiken voor een lening aan Oekraïne. Rusland betaalt feitelijk straks mee aan de Oekraïense begroting. Moskou zou het geld terugkrijgen als het na de oorlog toezegt aan de wederopbouw van Oekraïne te betalen. Dat is onwaarschijnlijk, erkennen diplomaten. Als dit doorgaat, is Rusland het geld eigenlijk kwijt.
De afgelopen dagen is de weerstand van België, de thuisbasis van Euroclear, afgenomen, vertellen betrokkenen. België is steeds benauwd geweest dat Rusland met dure rechtszaken verhaal komt halen als Oekraïne de lening niet terugbetaalt – het gestalde bedrag komt overeen met ongeveer een derde van het Belgische bruto binnenlands product. De Belgische regering eist dat andere landen de risico’s delen zodat het in zo’n scenario niet alleen komt te staan.
Inmiddels is een grote meerderheid van EU-landen bereid garanties te verlenen. Als alle landen naar omvang van hun economie meedoen, zou dat voor Nederland op 11 miljard uitkomen. Als een aantal landen – denk Hongarije en Slowakije – niet mee doet, moeten de overige landen méér doen. De vraag is of dat genoeg is. België wil graag méér garanties, bijvoorbeeld voor het geval Rusland wraak neemt door Belgische tegoeden in beslag te nemen.
Daar komt bij dat er ook Russisch geld gestald is in andere landen. België vindt dat ook die tegoeden aangesproken moeten worden. „Als we dan toch de kip met de gouden eieren willen slachten, gaan we dat niet alleen doen met die van mij”, zei premier Bart De Wever deze maand. „Dan eten we alle kippen op. Het wordt een KFC-moment voor Europa.”
Zijn de garanties die De Wever donderdag van zijn collega’s krijgt voldoende? Dit is de sleutelvraag. Gaat België akkoord, dan kan de Commissie aan de slag met een voorstel en wil de EU de lening eind dit jaar geregeld hebben, al lijkt die tijdlijn ambitieus. Uiteindelijk gaan we dit doen, zegt een hoge diplomaat. De vraag is wanneer.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC