Spionageschandaal Hongaarse spionnen probeerden tien jaar geleden de EU te ondermijnen. Mogelijk werden ze daarbij aangestuurd door de huidige Hongaarse Eurocommissaris. In het Europees Parlement klinkt de roep om zijn aftreden.
Olivér Várhelyi, Eurocommissaris voor Gezondheid en Dierenwelzijn. Voordat hij in 2019 Eurocommissaris werd, leidde hij de Hongaarse EU-ambassade in Brussel.
Het kan met een sisser aflopen. Maar het schandaal rond Hongaarse spionage bij instellingen van de Europese Unie kan ook leiden tot een gedwongen vertrek van de Hongaarse Eurocommissaris Olivér Várhelyi. Dat wordt dan een nieuw dieptepunt in de toch al kwetsbare relatie tussen de EU en de regering van de Hongaarse premier Viktor Orbán. Sisser of klapper, Commissievoorzitter Ursula von der Leyen heeft een probleem.
Twee weken geleden publiceerde het Hongaarse onderzoekscollectief Direkt36 een geruchtmakend artikel, ‘Over de ondergang van Viktor Orbáns geheime spionnennetwerk in Brussel’. Met de Duitse journalistieke start-up Paper Trail Media en de Belgische zakenkrant De Tijd onderzochten ze de activiteiten van Hongaarse spionnen, verbonden aan de Hongaarse Permanente Vertegenwoordiging in Brussel, in de periode 2012-2018.
Minstens zes spionnen, werkend voor de Hongaarse geheime dienst en met diplomatie als dekmantel, probeerden in die periode medewerkers van EU-instellingen, zoals de Europese Commissie, te rekruteren als informant voor de Hongaarse regering. Ze waren vooral geïnteresseerd in sancties die de EU voorbereidde tegen Hongarije, onder meer vanwege het beknotten van persvrijheid. Fraudebestrijdingsbureau OLAF had hun bijzondere belangstelling. In 2018 werd het netwerk ontmaskerd, vooral omdat de spionnen te openlijk en haastig gingen werken, onder druk van Boedapest om met resultaten te komen.
Dat lidstaat Hongarije de EU op deze manier ondermijnde is al ernstig genoeg, maar extra pijnlijk is dat de Hongaarse EU-ambassade van 2015 tot 2019 werd geleid door Orbán-loyalist Olivér Várhelyi, Eurocommissaris voor EU-uitbreiding in de eerste Commissie onder leiding van Von der Leyen (2019-2024) en nu Eurocommissaris voor Gezondheid en Dierenwelzijn in Von der Leyens tweede Commissie. Het is onwaarschijnlijk dat Várhelyi geen weet had van de spionage vanuit zijn ambassade, mogelijk was hij zelfs de supervisor van de operatie.
Woensdag sprak het Europees Parlement over de zaak. Drie fracties, de Groenen, de liberale Renew en de sociaaldemocratische S&D, willen naast het al begonnen onderzoek door de Commissie een onderzoek door het Europees Parlement. Europarlementariërs willen weten wat Von der Leyen wanneer wist, en waarom ze niet eerder heeft ingegrepen. De Europese Commissie zei in reactie op de onthulling van Direkt36 dat Von der Leyen zou spreken met Várhelyi. Hij wist niet van de spionage, zei Várhelyi tegen haar.
Voor The Good Lobby Profs, een groep wetenschappers die EU-instellingen kritisch volgen, is duidelijk dat Várhelyi moet opstappen. Hij schond een cruciale regel: een Eurocommissaris dient de belangen van de Unie, niet die van het land dat hem of haar heeft genomineerd. Zijn vacature moet volgens de wetenschappers niet worden opgevuld door een andere kandidaat, want dat geeft Orbán de kans om er een andere marionet neer te zetten.
Alberto Alemanno, hoogleraar EU-recht in Parijs en oprichter van The Good Lobby, noemt de Várhelyi-affaire in een bijdrage op de juridische website Verfasssungsblog „een test in institutionele zelfverdediging voor de Unie”. Hongarije „behandelt de EU niet als een gemeenschappelijk project, maar als vijandig gebied dat geïnfiltreerd en ondermijnd moet worden.” Wat de vraag oproept of Von der Leyen hard durft op te treden of niet.
Eerder deed ze dat niet bij wangedrag van Várhelyi, die ook voor deze kwestie al omstreden was. In zijn eerste termijn toonde hij zich al een trouw dienaar van Orbán, door aan te sturen op snelle EU-toetreding van Servië en bezwaren daartegen te negeren. Orbán wil Servië er graag bij, de Servische president Aleksandr Vucic is net zo kritisch over de EU als hijzelf. In 2023 noemde Várhelyi Europarlementariërs „idioten”. In 2024, een paar dagen na het arrestatiebevel van het Internationaal Strafhof voor Benjamin Netanyahu, bezocht hij de Israëlische premier.
Het wekte daarom verbazing dat Von der Leyen instemde met Várhelyi als lid van haar tweede Commissie. Waarom liet ze opnieuw iemand in haar naaste omgeving toe die meer belang hecht aan de belangen van Hongarije dan die van de Unie? Misschien, zo ging het gerucht in Brussel, was het een vernedering van Orbán: Várhelyi’s portefeuille stelt weinig voor, beleid ten aanzien van gezondheid is een zaak voor de lidstaten.
Overigens kan de Várhelyi-affaire nog een onverwacht slachtoffer eisen. Peter Magyar, de Hongaarse oppositieleider en kansrijk uitdager van Orbán bij de verkiezingen in 2026, werkte tijdens een deel van de bewuste periode als jurist op de Hongaarse Permanente Vertegenwoordiging in Brussel. In die tijd werkte hij voor Orbán en diens partij Fidesz. Als blijkt dat Magyar weet had van de Hongaarse spionage in Brussel, hebben niet alleen Várhelyi en Von der Leyen een probleem.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC