Stemmen Na elke verkiezing komt de Kiesraad met een advies om het stemmen de volgende verkiezingen makkelijker te maken. Ook in maart 2024 kwam zo’n adviesrapport. Wat is er in anderhalf jaar gebeurd met die adviezen?
Stempas voor de verkiezingen van de Tweede Kamer.
Stempassen die niet alle burgers bereikten, het tellen van de stemmen dat op bepaalde plekken dagenlang duurde, onduidelijkheid bij kiezers over hoe zij vanuit een andere gemeente dan waar ze stonden ingeschreven konden stemmen: het waren enkele van de ‘verbeterpunten’ uit het evaluatierapport van de Kiesraad na de Tweede Kamerverkiezingen van 2023.
Na verkiezingen komt de Kiesraad, een onafhankelijk adviesorgaan van de regering, steevast met een aantal adviezen om het stemmen de volgende verkiezing soepeler te maken. Ook in maart 2024 kwam zo’n adviesrapport uit, zes maanden na de vorige Tweede Kamerverkiezingen. Op dat moment waren de partijen nog aan het formeren, verantwoordelijke ministers waren er nog niet.
In het evaluatierapport wordt ook geschreven over het „aanspreken van PostNL op een verantwoordelijkheid in betrouwbare postbezorging”. Want voorafgaand aan de verkiezingen van november 2023 werden duizenden stempassen niet bezorgd door fouten bij PostNL. Sinds het rapport heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) daar weinig mee gedaan: tijdens haar mandaat schreef toenmalig minister Uitermark (NSC) één keer over postbezorging, maar dat ging om het versoepelen van de levertijd bij PostNL, omdat de hoeveelheid brievenbuspost afneemt.
De rijksoverheid heeft sinds 2011 geen meerderheidsbelang meer in wat nu PostNL is – voorheen PTT – en heeft dus weinig te zeggen over het geprivatiseerde bedrijf. BZK kan dan ook niets garanderen qua levertijden, laat het aan NRC weten.
Het kwam dan ook niet als een verrassing dat ook dit jaar meldingen binnenkwamen over stempassen die niet waren aangekomen: in sommige Amsterdamse, Eindhovense en Haagse wijken werden de stempassen niet geleverd, net als in Huissen, Haarlem en Sittard-Geleen.
Inmiddels, een week voor de Tweede Kamerverkiezingen, zijn de meeste problemen met niet-bezorgde stempassen opgelost of zijn de stempassen onderweg, zo melden PostNL en de gemeenten waar de problemen speelden.
Nederlanders scoren net boven gemiddeld in opkomstpercentage voor nationale verkiezingen, in vergelijking met andere Europese landen. Toch ziet de Kiesraad verbeterpunten, zoals een „versimpeling” van het stembiljet, het formulier waarop burgers hun stem indienen. Het biljet zou korter moeten, stond in het rapport van 2024. Er zijn sindsdien geen aanpassingen gedaan.
Een ander punt uit het rapport van 2024: in sommige gemeenten werden de officiële resultaten pas vijf dagen na het stemmen doorgegeven. Doordat alle stemmen handmatig geteld en gecontroleerd moeten worden, en soms ook herteld, kan het langer duren voordat de uitslag bekend is. Digitaal stemmen zou mogelijk sneller gaan, maar daar is op dit moment nog geen sprake van in Nederland. Ook in het adviesrapport van 2024 gaat het nergens over het digitaal uitbrengen van de stemmen.
In Nederland kun je in principe alleen in de gemeente stemmen waar je staat ingeschreven, tenzij je (alleen een optie bij landelijke en Europese verkiezingen) van tevoren een kiezerspas hebt aangevraagd, iets anders dus dan de stempas. Hierover adviseert de Kiesraad meer duidelijkheid, door stembureauleden beter te instrueren over deze optie én informatie over buiten de eigen gemeente stemmen beter op de stempas te vermelden.
Op de stempassen van aanstaande verkiezingen is dat proces aangegeven met een extra alinea, de instructie aan stembureauleden is niet veranderd. De rijksoverheid kan ervoor kiezen hierover een aparte campagne op te zetten, laat de Kiesraad weten, mogelijk volgt dat nog. Een advies van de Kiesraad is daarom: „Lees alvast goed je stempas, daar staat hoe je elders kan stemmen.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC