Als student journalistiek raakte Arne van Terphoven (44) in de ban van de dance. Dat het kleine Nederland zó bepalend was geweest voor zó’n grote internationale beweging, dat was volgens hem een boek waard. Het werd een hele stapel. Ter ere van het Amsterdam Dance Event én als afscheid van de boeken kiest hij ‘zijn knapste kinderen’.
Hij tikte zijn vingers blauw, twintig jaar lang, monomaan en obsessief. Arne van Terphoven schreef de ene muziekbiografie na de andere, over dj’s en feestorganisatoren, de mensen achter de gabber en de hardcore. Hij vond dat het moest. Omdat bijna niemand anders het deed.
Maar nu is het klaar: de geschiedschrijver van de Nederlandse dance stopt ermee, na een stapel dikke pillen over de muziekcultuur die al die dikke pillen ook echt verdiende. ‘Ik vond dat de dance er recht op had. Dat alle verhalen een keer verteld moesten worden.’ Met zijn boekenwerk stopt hij, maar zijn danceverhalen wil hij vanaf nu vertellen in een andere vorm, documentaires bijvoorbeeld.
De dance is nu misschien werelderfgoed: kijk naar wat er deze week allemaal naar het Amsterdam Dance Event afreist, vanuit alle continenten. Maar Nederland nam de leiding, zeker in het feestcircuit en rond de hardere dancestijlen die opkwamen in de jaren negentig.
‘Ik vind het ongelooflijk dat zo’n klein, van oorsprong calvinistisch landje aan de Noordzee, al jarenlang zo bepalend is op alle fronten van de mondiale dance’, zegt Van Terphoven (44), op een terras in zijn woonplaats Utrecht. ‘En dan heb ik het niet alleen over de grote dj’s, over Tiësto of Martin Garrix. Maar ook over de evenementen, denk aan Thunderdome of Awakenings. Over platenlabels als Spinnin’ Records. Wij liepen voorop met de hardcore, met de trance, later met de EDM. Het werden allemaal wereldwijde bewegingen.’
Toch werd in Nederland lang neergekeken op dance. ‘Toen de house opkwam, eind jaren tachtig, werden alle deuren dichtgegooid. Het werd niet gedraaid op de radio, kwam niet op tv. De grote platenmaatschappijen gingen zich er al helemaal niet mee bemoeien.’
Nog altijd voelt Van Terphoven het dedain. ‘Ik zat ooit naar De wereld draait door te kijken en daar verscheen Hardwell, omdat hij was verkozen tot populairste dj van de wereld. Er werd een fragment afgespeeld uit een show van hem. En Matthijs van Nieuwkerk zei: ‘Tja, het ziet er altijd een beetje hetzelfde uit. Het klinkt altijd een beetje hetzelfde.’
Misschien werd de dance mede daardoor juist sterker en eigenzinniger. ‘De hele dance-scene is volslagen autonoom opgebouwd, grotendeels door Rotterdams en Amsterdams tuig van de straat. Door mensen die feesten gingen organiseren die ze zelf vet vonden. Of waar ze pillen konden verkopen. Ze hadden geen idee dat ze bezig waren het fundament te leggen voor het allergrootste, wonderbaarlijkste culturele verschijnsel dat ons land ooit gezien heeft. En die autonomie is altijd gebleven.’
Van Terphoven schreef over dj’s die ineens bakken geld verdienden en dat allemaal wegsnoven. Over schimmige feesten in afgelegen loodsen. Maar ook over de dance als belangwekkende cultuur die mensen werkelijk gelukkig kan maken.
En nu het is genoeg geweest. Misschien ook wel omdat alle verhalen zo’n beetje zijn verteld. ‘In boekvorm heb ik dit onderwerp wel uitgespeeld. Nederland is toch wel klein, merkte ik. Op een gegeven moment kom je op dezelfde gebeurtenissen uit, ga je overlappen met stukken uit eerdere boeken.’
Maar Van Terphoven stopt ook omdat het schrijven hem heeft gesloopt. ‘Voor het geld doe je het niet. Ik heb genoeg ander werk, als freelancer voor verschillende klussen, waarvan ik zeker weet dat het genoeg opbrengt. Bij boeken is dat dus niet zo. De verdiensten staan niet in verhouding tot wat je erin stopt.’
Want een wérk dat erin zit. ‘Voor mijn laatste boek Uit het hard, over DJ The Prophet, sprak ik met 35 mensen. Het ging over veertig jaar geschiedenis. Zie dat allemaal maar eens bij elkaar te brengen, in 120 duizend woorden.’ Dat doet gewoon pijn. ‘Ik had vanochtend een afspraak bij een osteopaat. Die moet mij, ruim een halfjaar na mijn laatste boekentraject, nog steeds oplappen.’
Bijkomend voordeel van stoppen: Van Terphoven kan nu eens terugblikken op zijn eigen werk. Hij gidst ons door een paar van zijn beste boeken – zijn knapste kinderen, noemt hij die zelf. En natuurlijk langs zijn eigen eerste stapjes in de dance.
‘Als puber wist ik dat gabber bestond: ik vond het fascinerend, want ik begreep er iets van. Maar als ik een groep gabbers zag staan, liep ik er met een grote boog omheen. Ik luisterde vooral naar rock en hiphop, naar Red Hot Chili Peppers en Nirvana, naar Metallica en Cypress Hill.
‘Ik ging journalistiek studeren in Utrecht en kreeg nieuwe vrienden. In 2001 namen die me mee naar een feest: I Love Techno in Gent. Ik dacht: wat is dit? Dit is wat ik altijd heb gewild, zonder dat ik het wist. Het voelde of het de jaren zestig waren. De revolutie diende zich aan. Het was spannend: niet iedereen wist dat dit gebeurde.
‘Maar ik wist ook niets van deze wereld. Ik wilde er graag een boek over lezen, maar dat was er niet. Mijn manier om die wereld beter te leren kennen was erover schrijven. Ook om er een plekje in te verwerven. Dat deed ik dus, samen met mijn vriend Toon Beemsterboer, die ook meeging naar dat feest.’
Ze schreven samen een overzichtsboek over een best breed onderwerp: dance in Nederland. ‘We gingen rondbellen. Of we mensen konden interviewen. Dat lukte. Brutaliteit werd beloond.’
Van Terphoven kiest per boek een bijpassende track, om te luisteren bij het lezen. De toelichting bij zijn keuze: ‘Ten eerste is Tiësto de absolute pionier, de kapitein van het internationale dj-succes. Ten tweede was deze track net uit tijdens het schrijfproces. In de tijd van TMF en illegaal downloaden.’
Nog een overzichtsboek. Maar dan anders. ‘Toen we Door! maakten, waren we 22 en 23. Voor wat we toen konden, is het best een goed boek. Maar het was niet het boek dat de dance verdiende.’
Samen met bureau Maslow, de ontwerpers van bijvoorbeeld het ADE, bedacht Van Terphoven dat er een jubileum aan zat te komen: een kwarteeuw dance in Nederland. ‘Ik voelde: dit is zó groot, dit kan ik niet alleen doen.’ Hij vroeg de oud-Volkskrant-journalist en danceschrijver Gert van Veen de leiding te nemen. ‘Dat durfde ik zelf niet aan, ook omdat ik er niet vanaf het begin bij was geweest. We mobiliseerden uiteindelijk 160 mensen, voor wat feitelijk een vrijwilligersproject werd. Schrijvers, fotografen, beeldredacteuren, iedereen die wat kon. We gingen naar de zolders van mensen uit de scene, door dozen spitten. En ze laten vertellen wat er gebeurd was.’
Zijn uitgever vond het project te duur worden. ‘Toen dachten we: dan doen we het zelf.’ Het feestelijke boek, vol heerlijke dance-anekdotes en uitgebracht in eigen beheer, sloeg in als een bom. ‘Ik denk ook omdat de dance meestal alleen vooruit kijkt, nieuwe dingen uitprobeert. Wij keken nu eens achterom.’
Mary Go Wild werd een standaardwerk, daarna een uitgeverij, later zelfs een winkel in Amsterdam. ‘Je begint ergens aan met je grote bek, maar daarna moet het nog wel even gebeuren. We hebben het voor elkaar gekregen.’
Van Terphoven: ‘Hoe noem je een overzichtswerk dat alle tijden en genres behandelt? We hebben ’m vernoemd naar een track van Jeroen Verheij, ook bekend als Grooveyard, maar ook als Meng Syndicate en Secret Cinema. In deze titel zit iets vrouwelijks en de track heeft een goeie party-energie.’
Zijn allerbeste boek? Misschien wel dit hartverscheurende verhaal over de hardcore-dj Daniël Leeflang alias Dano, die opkwam, keihard crashte en weer overeind krabbelde.
‘Vanaf de eerste dag dat ik mij in de dance verdiepte, kwam de naam van Dano bovendrijven. Iedereen noemde hem invloedrijk, een idool van de hardcore van de jaren negentig. Maar o, o, o, wat een idioot.’
Van Terphoven benaderde hem en begon een achtbaanrit. ‘Dano was een soort Tiësto, maar hij had het succes uit zijn handen laten glippen door een beestachtige drank- en cokeverslaving. Geld uitlenen aan de verkeerde mensen, gewoon niet fris. Het is het lot van de pioniers: ze trappen in alle valkuilen.
‘Toen we begonnen aan het boek over zijn leven, zat Dano nog midden in zijn middelengebruik. Hij moest de wolf in de ogen kijken. Dat was heel therapeutisch, maar ook een slijtageslag. Hij heeft drie keer midden in de nacht opgebeld, dat we de stekker eruit moesten trekken.
‘Hij kwam vaak dronken op onze afspraken. Ik heb hem echt huilend op mijn schoot gehad. Ik werd zijn psycholoog en zijn beste vriend. En het is ook echt een schitterende figuur op wie iedereen verliefd wordt, wát voor teringzooi hij er ook van heeft gemaakt.’
Ook dit danceboek werd een succes. ‘Mensen zeiden in de kroeg: wat ik nóú toch heb gelezen. Dan dacht iemand anders: dat moet Jantje of Pietje voor z’n verjaardag hebben. Dat verkoopt goed.’
Nog beter nieuws: ‘Dano is inmiddels echt nuchter.’
Van Terphoven: ‘In deze track voert Dano de beats per minute op tot duizelingwekkende snelheid. Dat was een experiment: tot wanneer kunnen mensen blijven dansen? Nou, dat houden gabbers behoorlijk lang vol.’
Het Dano-verhaal ging rond, ook in de scene waaruit hij was voortgekomen. ‘Ik werd ineens gebeld door een leipe, doorgerookte Amsterdamse stem die ik niet herkende. Die stem zei: ‘Het lijkt mij wel leuk ook even te gaan zitten voor zo’n boekie.’
De man achter de stem bleek Ilja Reiman te zijn, de organisator van brute housefeesten aan de Amsterdamse Elementenstraat, onder de naam Multigroove. ‘Ik zei: ik moet nog revalideren van mijn vorige boek. Maar het klonk interessant. Dus we gingen één avond de kroeg in. Aan het eind van de avond stond vast dat ik dit boek wilde schrijven.’
Multigroove vertelt het verhaal van Amsterdamse boefjes die begin jaren negentig iets moois beginnen, maar constant worden beloerd door de politie. ‘Ilja is gewoon een straatjongen, opgegroeid voor galg en rad. Hij werd dakloos, kraakte een appartement in de Bijlmerflat waar in 1992 een vliegtuig in vloog. Zijn hond was zijn beste vriend, het hele pakket.
‘Hij belandde op een feest van de Bhagwan, waar ze de eerste xtc hadden, en werd meegenomen naar zijn eerste rave. Hij begon onmiddellijk een eigen pillenhandel en ging zelf feesten organiseren.’
Multigroove werd ontzettend invloedrijk, en zou de muziekwereld veranderen. Want op de feesten ontwikkelden zich de harde stijlen en werd ‘gabber’ de geuzennaam. Belangrijke dj’s debuteerden er en dance-organisaties als Awakenings en ID&T deden er hun inspiratie op.
Van Terphoven: ‘Ilja heeft zo’n enorme invloed gehad op die harde stijlen, iedereen is hem eigenlijk schatplichtig. Hij leverde ook het fundament voor Martin Garrix, als je het bandje helemaal terugdraait.’
Een belangrijke observatie over zijn eigen werk: ‘Dit verhaal moest gewoon worden verteld, want als niemand het vertelt, is het weg.’
Van Terphoven: ‘Een raveklassieker van die andere levende legende, Speedy J. Draaiden ze toen op Multigroove en nu nog. Onverwoestbare track.’
Zijn persoonlijke favoriet is zijn laatste werk: een verhaal over de hardcore- en hardstyle-dj Dov Joseph Elkabas, alias DJ The Prophet. ‘Ik kon in dit boek de juiste verbanden leggen, verbindingen met andere stromingen, noem maar op. Waardoor het volgens mij van geschiedkundig belang is geworden. Mocht het ooit eens worden opgepakt door iemand die niets weet van dance, dan is dit het meest substantiële boek om dance mee te leren kennen.
‘Dov heeft een heel andere positie in de scene dan bijvoorbeeld Dano. Dov was niet onder invloed. Hij was zoals normale mensen: af en toe eens een keertje beheerst bedwelmd. Dat heeft hij goed gedaan, want het is niet makkelijk, in die wereld.’
The Prophet wilde stoppen. Van Terphoven eigenlijk ook. Hij dacht: nog eentje dan, stoppen we mooi samen. ‘Ik kon mee in zijn laatste jaar, voor mijn laatste boek. En ik kon nog een paar vakjes aanvinken: het ging over hardstyle, en over iemand die zijn kop erbij had gehouden. Maar ook over digitalisering, en wat die heeft betekend voor producers. En ik kon dus een jaar mee op pad, waardoor ik het mondiale hardstyle-circuit kon zien.’
Hij raakte onder de indruk. ‘Ik vond hardstyle altijd best plat, vooral wat betreft samplegebruik. Maar ik ben nog nooit een genre tegengekomen waar zó heftig over producties werd nagedacht. Het is zo moeilijk om te maken. Een drumkick van een seconde hakken ze in vier of vijf stukken, die allemaal een eigen aanloopje hebben. Je hoort het bijna niet. Maar ik nu wel. Ik kreeg steeds meer waardering voor deze stijl.’
Zo werd zijn schrijversvak ook zijn eigen opleidingsinstituut in de dance, die hij pas later leerde kennen, als relatieve buitenstaander. ‘Dat kun je zo wel zeggen. Eigenlijk heb ik dit allemaal gedaan uit heimwee naar een tijd waar ik niet bij ben geweest.’
Van Terphoven: ‘Het is simpel: The Prophet heeft een van de grootste dj-carrières ter wereld. Hij heeft zichzelf constant opnieuw uitgevonden en is 35 jaar van grote invloed geweest. In 2021, ruim na zijn 50ste, scoorde hij nog de grootste hardcore-hit aller tijden.’
Arne van Terphoven is veelvuldig te vinden op het ADE, professioneel en voor het eigen dansplezier. Hij bezoekt het congres, voor wat sponsorklussen, en duikt daarna het nachtleven in. Hij is benieuwd naar de nieuwe locatie van Awakenings, in een voormalige suikerraffinaderij in West. En hij verheugt zich op de show van Honey Dijon in De Nieuwe Kerk. Op zondagochtend gaat hij naar het feest Innervisions in De Loft, en hij sluit het ADE daarna af bij het feest van het label Giegling in Tillatec, het voormalige De School.
Arne van Terphoven, Uit het hard – DJ The Prophet: 35 jaar hardcore & hardstyle. Scantraxx; 488 pagina’s; € 24,95. De andere boeken van Van Terphoven zijn ook verkrijgbaar in (online)boekhandels.
Luister hieronder naar onze podcast Culturele bagage. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant