Nederlanders geven een kleiner deel van hun salaris uit aan boodschappen en vaste lasten dan zes jaar geleden. Volgens een vandaag verschenen rapport van ABN Amro is hun bestaanszekerheid daardoor toegenomen.
is economieredacteur. Ze is specialist arbeidsmarkt en sociale zekerheid.
De bank analyseerde de geanonimiseerde transactiedata van 150 duizend rekeninghouders met een inkomen uit werk en zag dat de uitgaven aan boodschappen sinds 2019 weliswaar zijn toegenomen − van maandelijks 520 naar 585 euro − maar dat ze geen grotere hap uit het budget nemen. Ging zes jaar geleden 14,2 procent van het netto-inkomen op aan supermarktbezoeken, maaltijdboxen en speciaalzaken, nu is dat 14 procent.
Als andere vaste lasten, zoals de huur, zorgverzekering en abonnementen, worden meegerekend, is het verschil nog wat groter. Tussen 2019 en 2025 daalde het percentage van het salaris dat opgaat aan al deze noodzakelijke uitgaven van 55,5 naar 52,5 procent. Volgens ABN houden huishoudens hierdoor meer ruimte over om eventuele tegenslagen op te vangen en is hun bestaanszekerheid dus toegenomen.
Dit betekent niet dat iedereen het makkelijk heeft. Zo is 13 procent van de huishoudens meer dan driekwart van het inkomen kwijt aan boodschappen en vaste lasten. Maar ook hier ziet ABN een daling: in 2019 ging het namelijk nog om 16 procent van de huishoudens.
De conclusie van het rapport is opvallend. De snel oplopende supermarktprijzen zijn sinds de energiecrisis een bron van grote zorg. Dat deze geen groter deel van het inkomen opslokken, kan volgens ABN-econoom Jeannine Van Reeken-Van Wee komen doordat consumenten bezuinigden. Bijvoorbeeld door duurdere A-merken in te ruilen voor huismerken (volgens marktonderzoeker Yougov is het marktaandeel van die laatste toegenomen tot 54 procent).
Maar aannemelijker is volgens de econoom dat consumenten simpelweg meer te besteden hebben. Het Centraal Bureau van de Statistiek noteerde over vorig jaar de grootste koopkrachtstijging in twintig jaar. Mede dankzij forse loonsverhogingen gingen huishoudens er in doorsnee 3,6 procent op vooruit, werkenden zelfs 5,3 procent. Het enorme koopkrachtgat van de afgelopen jaren is inmiddels helemaal gerepareerd.
Toch zullen de cijfers van ABN voor veel consumenten nog altijd tegenstrijdig voelen. Dat komt mogelijk door wat Van Reeken-Van Wee het stickereffect noemt: ‘Met stijgende boodschappenprijzen worden we bijna dagelijks geconfronteerd, terwijl je niet zo vaak op je loonstrookje naar je hogere salaris kijkt.’ Wat volgens de econoom ook kan meespelen in het consumentenpessimisme: ‘We ervaren financiële meevallers minder bewust dan verliezen.’
Nog zo’n verklaring uit de gedragseconomie, waar The New York Times over schrijft: de prijzen van veel producten komen niet meer overeen met wat de consument eerlijk acht. Nobelprijs-winnaar Richard Thaler noemde dit een ‘referentieprijs’. Als zo’n bedrag fors wordt overschreden − 4 euro voor een latte macchiato, 1 euro 31 voor een postzegel − zal een consument er nog vaak van schrikken voordat dat de nieuwe referentieprijs wordt.
ABN is overigens niet de eerste die concludeert dat het met de koopkracht van de Nederlander niet zo somber is gesteld. In de raming die het Centraal Planbureau begin deze zomer publiceerde, en die als inspiratie moest dienen voor de Miljoenennota en verkiezingsprogramma’s, stelde de rekenmeester vast dat vrijwel alle groepen erop vooruitgaan: van uitkeringsgerechtigden tot werkenden.
In plaats van weer met cadeautjes te komen om de koopkracht te stimuleren, zou volgens het CPB daarom eindelijk eens moeten worden gekeken naar de lange termijn: de grote uitdagingen op het gebied van defensie, klimaat, zorg en stikstof. Ook econoom Van Reeken-Van Wee denkt dat het goed zou zijn als de politiek uit de crisisstand zou komen. ‘Generieke koopkrachtsteun is niet doelgericht en ook echt niet meer nodig.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant