Met een loonsverhoging van 18 procent sleepte vakbondsbestuurder Niek Stam een ongekend succes binnen voor de stakende sjorders. Dat komt mede door zijn agressieve stijl. ‘Werkgevers moeten iemand tegenover zich hebben die zegt dat ze de pestpokken kunnen krijgen.’
is journalist en columnist van de Volkskrant, gespecialiseerd in financieel-economische onderwerpen.
Zijn handelsmerk is een T-shirt met het opschrift ‘Proud to be a docker’ – ‘trots om een havenarbeider te zijn’. Soms draagt hij er een FNV-windjack overheen met een logo van een gebalde vuist. Altijd klaar voor het gevecht.
Niek Stam (62) is een van de strijdbaarste vakbondsleiders van Nederland. Een rouwdouwer is hij genoemd. Een ouderwetse working class hero die graag de barricades beklimt en niet alleen de werkgevers maar ook zijn eigen achterban ongezouten de waarheid vertelt. ‘Als we actie gaan voeren, dan betekent het dat je er ook bent en dat je niet met de cavia naar de dierenarts gaat. Dan moeten we met zijn allen knallen’, riep hij vanaf de bühne.
Zijn collega-bestuurder John Klijn kent hem al veertig jaar. ‘Hij is echt uniek, veruit de beste bestuurder die de bond heeft. Maar zijn uitgangspunt is dat het beleid van de werkvloer moeten komen, niet van de top.’
Stam is al 32 jaar het gezicht van de FNV in de Rotterdamse haven. Afgelopen weken lukte het hem met zijn mensen betere arbeidsvoorwaarden binnen te halen voor de sjorders die het zware werk in de containerhaven doen, na een staking van 48 uur.
Hij trok zich niets aan van de dreigementen dat hij het imago van de Rotterdamse haven op het spel zou zetten. Hij werd niet nerveus van de argumenten dat de schepen met containers vol Sinterklaas- en kerstspullen te laat zouden worden gelost. Hij haalde de schouders op toen hij werd beschuldigd van chantage.
Er werd uiteindelijk een loonsverhoging van 18 procent uit het vuur gesleept. ‘Niet zijn laatste kunstje, want hij wil nog wel enkele jaren doorgaan’, zo weet Klijn.
De in Moordrecht geboren Stam ging na een havo-opleiding werken in een kalverslachterij, waar een loopje werd genomen met de arbeidsvoorwaarden. Op de werkvloer trok hij zijn mond al open. Er moesten meer mensen bijkomen aan de slachtbaan.
Nadat hij FNV-bestuurder werd, kwam hij in de Rotterdamse haven terecht. Hij verweet de vakbondstop herhaaldelijk dat er te snel en te vaak compromissen werden gesloten. De FNV zou vaker de confrontatie moeten aangaan. ‘Als werknemers zijn we georganiseerd en sterk genoeg om ervoor te zorgen dat ons werk niet met pulpcontracten kan worden gedaan.’
Toen FNV-voorzitter Lodewijk de Waal In 2003 een najaarsakkoord met de werkgevers en het kabinet ‘historisch’ noemde, riep Stam: ‘Het enige historische van dit akkoord is dat het slecht is.’ Hij hield van de directe taal van de havenmensen. Strijden in plaats van polderen.
Bang was hij niet, ook niet voor zijn eigen mensen. ‘Ik heb weleens een klap op m’n muil gehad in de haven, ja. Lag ik daar onder de kerstboom te kijken. Waarom dat gebeurde? Nou, omdat ze het niet met me eens waren. Terwijl ik vond dat het wél moest’, zei hij in 2004 in een interview met SP Tribune. In de haven waar de bond nog een organisatiegraad kent van 50 procent, droegen ze hem echter toch op handen, want hij luisterde naar zijn mensen. Hij zit als diehard-fan met ze op de tribune van Feyenoord. Klijn: ‘Dat hij zo lang zit, is een enorm voordeel. Hij kent zijn pappenheimers. Veel van de directieleden zijn niet meer dan passanten. En dat weet hij uit te spelen.’
In 2010 begon hij een lange strijd voor de pensioengelden van de werknemers in de haven die in handen van verzekeraar Aegon waren gekomen. Hij wilde voorkomen dat de verzekeraar het zogenoemde ‘beklemde vermogen’ van 700 miljoen euro zou toe-eigenen. Hij dreigde in de VS – waar Aegon een heel grote partij is – campagnefilmpjes op televisie te laten uitzenden die Aegon in een slecht daglicht zouden stellen. Het werkte. Aegon moest het vermogen overdragen aan de stichting die het gebruikte voor verbetering van de pensioenuitkeringen. ‘De pensioenen van de havenwerknemers werden met 7 procent geïndexeerd, terwijl de rest op 0 stond’, zegt Klijn.
‘Ik ben rebels, een vechtersbaas’, zei hij zelf op de streaming site Studio Katshoek. In 2020 wierp hij zichzelf op als voorzitter van de FNV. ‘De werkgevers moeten weer een vakbondsvoorzitter tegenover zich hebben die zegt dat ze de pestpokken kunnen krijgen.’ Maar de toetsingscommissie wees de kandidaatstelling af. En het ledenparlement stemde ermee in. Stam zou niet in het functieprofiel passen. Hij zou te weinig organisatie-sensitiviteit hebben en er waren twijfels of hij de vrede binnen een team kon bewaren.
Het voorzitterschap ging naar Tuur Elzinga. ‘We hebben ze allemaal een wc-rol gegeven’, reageerde Niek Stam na de verkiezingen. ‘Om alle shit op te ruimen die ze de afgelopen jaren hebben geproduceerd. Het is Noord-Korea en Zuid-Korea samen.’
Klijn vindt het nog jammer dat Niek geen voorzitter is geworden. ‘Dan was het radicaal anders gegaan. Weg met al dat gezeik in de Stichting van de Arbeid. De werkvloer had dan het heft in handen gekregen. Misschien wel polderen, maar dan met kracht polderen. Want Niek kan ook correct zijn, zoals tegen vrouwen en migranten. Maar dat vergeten ze als je elke vijf minuten iemand een lul noemt.’
‘Een sjorder in de haven is soms al op z’n 48ste versleten. Die gasten staan dag en nacht in weer en wind met stalen stangen op schepen containers vast te maken of los te gooien. Hun schouders gaan kapot, hun nek.’
‘Ik vind het niet acceptabel als je werk je geen mallemoer interesseert. Dat het je niet interesseert hoe je job verandert. Dat het je niet interesseert wat met je collega gebeurt, maar wel piepen als je zelf aan de beurt bent.’
‘Dit kabinet geeft miljarden weg aan het bedrijfsleven, laat werknemers wachten op AOW en zelfs de vakbond zegt er niks van.’
Peter de Waard is journalist van de Volkskrant, gespecialiseerd in financieel-economische onderwerpen.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podca
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant