De zorg is verslaafd aan wegwerpartikelen. Een onvoorstelbare afvalberg – van 328 miljoen kilo – is het gevolg. Dat moet anders, vindt Bart van Straten, die een recyclestraat uitvond. ‘Er staat hier soms voor tientallen miljoenen aan medische hulpmiddelen.’
is zorgverslaggever van de Volkskrant.
‘Dit is helemaal schandalig.’ Bart van Straten staat hoofdschuddend naast een grote bak – maatje puinzak – tjokvol schaartjes, pincetten en mesjes. ‘Kijk nou wat een prachtige instrumenten.’ Allemaal slechts één keer gebruikt tijdens een oogoperatie; een knip in een hoornvlies, een vuiltje verwijderd uit een oogbol. En daarna, volgens de voorschriften, weggegooid.
Normaal gesproken waren deze spullen al lang verbrand geweest, vernietigd in de speciale afvaloven voor medisch afval in Dordrecht. Maar in deze fabriekshal op een industrieterrein in De Meern verzamelt Van Straten zo veel mogelijk gebruikte hulpmiddelen. Hij probeert te redden wat er te redden valt. De scharen, pincetten en mesjes zijn inmiddels grondig gereinigd en zullen worden omgesmolten, geperst tot staalplaat, en opnieuw gebruikt als transport- en sterilisatiebakjes voor medische instrumenten.
In de hal staan nog veel meer bakken met eenmalig gebruikte medische spullen. Honderden nietmachines vol met hoogwaardig staal om darmen aan elkaar te nieten: 750 euro per stuk, totale nieuwwaarde: 600 duizend euro per bak. (Van Straten: ‘Alsof je per dag een appartement weggooit.’)
Even verderop: de robotinstrumenten van de peperdure operatierobots waar ziekenhuizen – veelal uit prestige-overwegingen – dol op zijn. Elke operatie is een nieuwe robotinstrument nodig, à 1.400 euro. Uit patiëntveiligheid, beweert de fabrikant van de robots. Uit winstbejag, menen critici. In de loods liggen er tientallen. ‘Er zijn dagen’, zegt Van Straten, ‘dat hier voor tientallen miljoenen aan medische spullen ligt die slechts één keer zijn gebruikt.’
De afvalberg van de Nederlandse zorg is gigantisch: 328 miljoen kilo per jaar. 13 procent van alle grondstoffen die Nederland soupeert, is nodig voor de zorg. Verreweg de meeste artikelen zijn wegwerpartikelen. Niet alleen de doeken en het instrumenten-inpak-materiaal op de operatiekamers, ook de hechtingverwijdersets, cardio-katheters (de instrumenten om bijvoorbeeld een ingreep bij hartritmestoornissen uit te voeren), tot dus hele operatierobotarmen aan toe.
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Het is ‘gekmakend’, zegt Schelto Kruijff. Hij is oncologisch chirurg en hoogleraar duurzame innovatie in het UMCG in Groningen, en probeert twee dagen per week als Chief Green Officer zijn ziekenhuis klimaatbewuster te maken. Volgens Kruijff heeft ‘de kapitalistische lobby het weerloze medische volk te pakken genomen’.
Het is een makkelijke populatie om voor je karretje te spannen, zegt Kruijff. ‘Steriliteit van producten zien verpleegkundigen en artsen als extreem belangrijk. Het is een cultuur die diep zit. Daar hebben de fabrikanten op ingespeeld door alle producten aan te bieden als geschikt voor eenmalig gebruik. Wetenschappelijk bewijs dat wegwerpartikelen het veiligst zijn, is er overigens niet .’
Dat ze milieu- en mensbelastend zijn, staat buiten kijf. Een hechtingverwijderset kost een euro of drie. Daarvoor winnen mijnwerkers ijzererts in Brazilië of Australië, verwerken fabrieksarbeiders in Zuid-Oost-Azië de erts tot plaatstaal, en zetten handwerkers (onder wie kinderen) in Pakistan de schaartjes in elkaar. Op een boot naar Nederland, twee knipjes op een spoedeisende hulp of operatietafel, en door naar de oven in Dordrecht.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Van Straten is al lang actief in de zorg: hij runt het familiebedrijf Van Straten Medical, dat medische instrumenten repareert. In 2017 mochten de klassen van zijn zoon en dochter naar een praatje van astronaut André Kuipers, Van Straten regelde het zaaltje. ‘Dat deed Kuipers fenomenaal goed, over het dunne, fragiele laagje dat de atmosfeer is. Die vent heeft gelijk, dacht ik.’ Al snel vond hij compagnons, en samen maakten ze plannen om de afvalstromen te verminderen of te hergebruiken, en richtten het bedrijf GreenCycl op.
Wetenschappelijk onderzoek was er nauwelijks, dus dat deden ze zelf. Ze kochten een oven ‘en gooiden daar illegaal van alles in’. Volgens de wet moet al het medisch afval naar die centrale in Dordrecht, maar via bevriende artsen regelde hij zakken afval die hij hoogstpersoonlijk de hoofdingang van het ErasmusMC uit tilde en ermee naar zijn eigen oven reed.
Het resultaat van die ontdekkingstocht is deze maand in Nieuwkoop in werking getreden, in een andere loods. De eerste medisch-afval-recycling-installatie ter wereld. Afdekmateriaal van operatietafels (1,3 miljoen kilo per jaar) op de lopende band, oven in, snel waterkoelen, door de hakmachine. Resultaat: zuiver polypropyleen, de hoogwaardige grondstof waarvan ook het oorspronkelijke materiaal is gemaakt.
Zou Van Straten dat kostendekkend willen verkopen, moet hij 2 euro per kilo vragen. Probleem: in China kost hetzelfde spul, gemaakt van vers opgepompt aardolie, 60 cent per kilo. Toch geeft Van Straten niet op: ‘Er verandert wel degelijk iets. Duurzaamheid is voor steeds meer ziekenhuizen een dealbreaker als zij hun spullen inkopen.’
Alles over wetenschap vindt u hier.
En dan is er nog de onrustige situatie in de wereld. In de cardio-catheters zitten zeldzame aardmetalen als palladium, iridium en platinum. ‘Die proberen wij eruit te halen. Wat je hier ziet staan, is geopolitieke onafhankelijkheid.’
Zorgmedewerkers, zegt Kruijff, zijn verslaafd gemaakt aan het gemak van de wegwerpartikelen, ze denken er niet over na en doen ‘alsof het als manna uit de hemel komt vallen. Ze zijn de hele dag door aan het rennen, dan is het fijn niet te hoeven nadenken wat je met je gebruikte spullen moet, je gooit ze gewoon weg.’
Dat moet veranderen, zegt Kruijff. ‘Het moet doelmatiger en toekomstbestendiger. Wij zorgen zo voor een ongezond leefmilieu en dat druist tegen de eed in die we hebben afgelegd. Het huidige grondstoffengebruik is dramatisch voor de aarde. Dat is niet een weg die de zorg nog lang zou moeten afleggen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant