Niko Koffeman | PvdD-oprichter Een week voor de verkiezingen heeft de oprichter van de Partij voor de Dieren het lidmaatschap opgezegd, vanwege een te sterke focus op ‘mensenonderwerpen’ als Gaza. „Ik wil de partij niet schaden maar redden.”
Eerste Kamerlid Niko Koffeman (Partij voor de Dieren).
Medeoprichter en Eerste Kamerlid Niko Koffeman heeft deze week na 23 jaar zijn lidmaatschap van de Partij voor de Dieren opgezegd. Tegenwoordig richt de partij zich volgens hem veel te veel op ‘mensenonderwerpen’, zoals het geweld in Gaza en de oorlog in Oekraïne. Voorheen focuste de PvdD zich meer op dierenwelzijn, voor zowel linkse als rechtse dierenliefhebbers.
„De onvrede sluimert bij mij al langer”, zegt Koffeman (67) een paar uur nadat hij zijn vertrekmail heeft verzonden. „Ik heb lang geaarzeld om deze stap te zetten, ik wil de partij niet schaden maar redden. Dan denk ik: beter nu dan na de verkiezingen.” Wel blijft hij senator, partijloos vanaf nu. „Ik ben voor vier jaar gekozen en niet afgeweken van beginselverklaring of programma.”
Na achttien jaar Eerste Kamerlidmaatschap is de timing van het vertrek pikant: één week voor de Tweede Kamerverkiezingen op 29 oktober. Toeval, zegt de man die naar eigen zeggen 56 campagnes heeft begeleid. Het laatste zetje richting opzeggen, was dat partijleider Esther Ouwehand in het radioprogramma Sven op 1 afgelopen vrijdag over oprichters als Marianne Thieme en Koffeman zei „dat de mensen van het eerste uur niet mee kunnen komen met de nieuwe ontwikkelingen”. In de Volkskrant herhaalt ze dat dinsdag.
Een beschadigende kwalificatie, vindt Koffeman. „Ze realiseert zich niet dat die mensen wel kunnen, maar niet wíllen meekomen. Die zeggen: ik hou vast aan mijn idealen en ik wil een wereld waarin wij de belangen van dieren als uitgangspunt kiezen, waarin vredelievende standpunten meer prioriteit krijgen dan extra bewapening.”
Contact met de Tweede Kamerfractie heeft Koffeman naar eigen zeggen al twee jaar niet meer. Tot z’n onvrede. „Als parlementariër moet je professioneel genoeg zijn om samen te werken, ook als je elkaar niet mag. Om mij heen is contact met de andere twee senatoren van de PvdD. Die vinden dat ook een heel onwenselijke situatie.”
Er is nog iets dat het vertrek bespoedigde. Als voorzitter van het wetenschappelijke bureau van PvdD financierde Koffeman de onafhankelijk gemaakte documentaire Boerocratie, over de macht van de agrarische industrie. De film, die toevallig werd afgerond in aanloop naar de verkiezingen, krijgt van het partijbestuur geen rol in de campagne. „De antipathie tegen mij maakt dat bewust geen gebruik wordt gemaakt van deze geweldige film. Gewoon geboycot. Dan zit de aversie kennelijk heel diep.”
Boerocratie gaat deels over de opkomst van de BoerBurgerBeweging. De PvdD heeft volgens Koffeman besloten de partij van Caroline van der Plas deze verkiezingen niet aan te vallen, om de BBB niet te veel aandacht te geven. „Maar die partij kiest voor beleid dat de doelen van de PvdD schaadt.”
Koffeman noemt het „onlogisch” om lid te blijven van een partij die „blijkbaar kiest voor minimalisering”. Sinds 2019, toen partijleider Thieme vertrok, ziet hij het aantal ‘mensenonderwerpen’ toenemen. Daarmee vervaagt volgens hem het unieke karakter van de partij.
Pleit hij voor minder aandacht voor het genocidale geweld in Gaza? „Jazeker. Ik voel mee met de veroordeling van het geweld van Israël, maar veroordeel ook het geweld van Hamas. Ik denk dat je als partij met een overstijgend belang – de dieren – de vrijheid moet hebben om elk onrecht te veroordelen. En de vrijheid om niet in een kamp terecht te komen. Dieren zijn ook niet links of rechts.”
Recent kiezersonderzoek laat volgens Koffeman zien dat de rechtse kiezer de Partij voor de Dieren niet meer ziet zitten. „Terwijl de compassie voor dieren niet veranderd zal zijn.”
Bij de vorige verkiezingen in 2023 viel de partij terug van zes naar drie zetels, mede door een publieke machtsstrijd. Het toenmalige bestuur had Ouwehand teruggetrokken als lijsttrekker na interne conflicten, maar na breed verzet binnen de partij stapte het bestuur zelf op. „Ik heb daarin nooit een kant gekozen”, zegt Koffeman. „Bij Nieuwsuur heb ik alleen gezegd dat zo’n crisis in elk geval niet in het belang is van de dieren.”
Koffeman verwacht niet dat de andere PvdD-senatoren (Peter Nicolaï en Ingrid Visseren) eveneens opstappen. „Die hebben een andere geschiedenis met de partij. Wij zitten wel helemaal op één lijn: wat het antimilitarisme betreft en de focus op dierenbelangen.” Volgende week bespreekt hij de nieuwe situatie met Nicolaï en Visseren.
Eerder dit jaar raakte de PvdD verdeeld: partijbestuur en Tweede Kamerfractie willen vanwege de Russische dreiging meer investeren in de Europese defensie. Veiligheid is ook in het belang van dieren, redeneert de partij. De Eerste Kamerfractie ziet het anders. „Natuurlijk lijden dieren onder oorlog, maar dat is geen argument om extra te gaan bewapenen”, zegt Koffeman. „In de beginselverklaring uit 2002 staat dat de PvdD altijd voor een vreedzame oplossing kiest en die keuze is ook erg in het belang van dieren. Wapens worden heel vaak eerst getest op dieren.”
Het conflict over extra bewapening leidde ertoe dat afgesplitste leden met de pacifistische dierenpartij Vrede voor Dieren aan de verkiezingen meedoen. Gaat Koffeman zich aansluiten? „Nee, ik word geen ambassadeur voor een andere partij terwijl ik in de Eerste Kamer voor de PvdD zit. Wel vind ik dat Vrede voor Dieren op dit moment de PvdD een spiegel voorhoudt. De nieuwe partij kan mensen die zich politiek dakloos voelen asiel bieden en dat leidt per saldo mogelijk tot meer steun voor dieren.”
In een reactie laat het partijbestuur weten het vertrek van Koffeman te betreuren. Het bestuur stelt verder: „De Eerste Kamerfractie is samen met de Tweede Kamerfractie voor steun aan Oekraïne. Het congres heeft in september een uitspraak gedaan over defensie die voldoende ruimte biedt om elk voorstel in defensie te investeren kritisch te benaderen.
„Alle volksvertegenwoordigers van de PvdD stellen het belang van dieren, natuur en klimaat voorop. En daarnaast werken we ook aan sociale rechtvaardigheid en internationale solidariteit.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg politiek Den Haag op de voet en word zelf een Haagse ingewijde
Source: NRC