De mondiale sumobond wil dat sumoworstelen olympisch wordt. Dat vrouwen in Japan, de bakermat van de sport, geen prof mogen worden, helpt niet mee.
Leerlingen van de Johoku High School in het Japanse Tottori tijdens een sumo-kamp, afgelopen zomer.
Eind vorig jaar stond er een mooie reportage in NRC over de toekomst van een eeuwenoude sport in Japan: sumoworstelen. Correspondent Anoma van der Veere bezocht een training in de aanloop naar het nationale jeugdtoernooi in Tokio. Het was er zó druk, dat hij zich niet kon voorstellen dat het voortbestaan van sumo in Japan bedreigd wordt „door het dalende geboortecijfer en de verschuivende sportvoorkeuren van jongeren”.
Van der Veere schreef over „kinderen”, „jongeren”, „nieuwkomers”, „middelbare scholieren” en „deelnemers”, maar ik kreeg de indruk dat het uitsluitend om jongens ging. Op de begeleidende foto’s kon ik geen meisjes ontwaren. Betekende dat dat meisjes en vrouwen in Japan niet aan sumoworstelen doen?
Ik moest aan zijn reportage denken toen ik onlangs een artikel las van het internationale persbureau AP over de toenemende populariteit van sumoworstelen onder vrouwen in Japan. Ruim zeshonderd vrouwen beoefenen de sport in dat land. Ze kunnen geen prof worden, waarover straks meer, maar wel op amateurniveau uitkomen op EK’s, WK’s en de World Games.
Zoals de 22-jarige Rio Hasegawa, het eerste vrouwelijke lid van de in 1919 opgerichte Keio University Sumo Club in Tokio. Anders dan haar mannelijke clubgenoten draagt ze als sumoworstelaar een bedekkend tenue. Er zijn andere verwachtingen in Japan als het om body image en vrouwen gaat, legt Hasegawa uit.
Dat is niet het enige verschil, vertelt Françoise Harteveld, die na een succesvolle judocarrière een aantal jaren sumoworstelaar was, en ook onderzoek deed naar genderongelijkheid in het Japanse bedrijfsleven, waar slechts een paar procent van de leidinggevenden vrouw is. Haar doel: de positie van vrouwen in Japan verbeteren.
Japan is een land met traditionele normen en waarden, zegt ze. Dat zie je terug op de werkvloer, maar ook in een sport als sumoworstelen. „Ik begeleidde ooit het Australische jongensteam bij een toernooi in de beroemde Ryogoku Kokugikan Arena in Tokio. Vanaf de tribune mocht ik niet naar beneden om aanwijzingen te geven, omdat ik dan te dicht bij de dohyo zou komen.”
De dohyo is de cirkelvormige ring van klei en zand, waarbinnen sumoworstelaars het tegen elkaar opnemen. In Tokio mogen vrouwen deze heilige plek niet betreden, omdat ze vanwege hun menstruatie als onrein worden beschouwd. „Als zo’n plek tóch bevuild wordt, zoals in 2007 gebeurde in Tokio, toen een vrouw de ring in klom om aandacht te vragen voor de ongelijke behandeling van vrouwelijke sumoworstelaars, moet de dohyo opnieuw worden opgebouwd, gereinigd en ingezegend. Dat kan weken in beslag nemen.”
Dat neemt niet weg dat steeds meer vrouwen in Japan de sport ontdekt hebben, en vanuit middelbare scholen en universiteiten toewerken naar deelname aan amateurtoernooien in Brazilië, Columbia, Duitsland, Hongarije, de VS en Polen, waar veel interesse is voor wedstrijden van vrouwelijke sumoworstelaars. Zo werd de eerder genoemde Rio Hasegawa vorig jaar nog wereldkampioen middengewicht op het WK in Polen. In eigen land kan ze geen prof worden, maar dat weerhoudt haar er niet van om elders in de wereld te excelleren.
Ik zocht contact met John Traill, vice-voorzitter van de International Sumo Federation, een in 1992 opgerichte federatie waarbij 87 nationale bonden zijn aangesloten. De Australiër heeft jarenlang op hoog niveau gesumoworsteld, en woonde een tijd in Japan, waar hij zijn vrouw ontmoette.
Zijn federatie is „helemaal gendergelijk”, zegt Traill, en voldoet aan alle eisen van het Internationaal Olympisch Comité (IOC). In 2018 heeft het IOC sumoworstelen erkend als olympische sport, maar je moet aan tientallen eisen voldoen om op het olympische programma te komen. Zo ver is het nog niet, zegt hij.
Ik vraag wat hij ervan vindt dat vrouwelijke sumoworstelaars in Japan geen prof kunnen worden. Maakt dat het niet moeilijker om de sport op het olympische programma te krijgen, omdat gendergelijkheid daarvoor een van de vereisten is? Zijn federatie mag gendergelijk zijn, maar Japan is de bakermat van het sumoworstelen, en als vrouwen daar worden uitgesloten van proftoernooien, komt dat de beeldvorming niet ten goede.
Traill noemt de toenemende populariteit van sumoworstelen onder vrouwelijke amateurs in Japan, ook vanuit breder maatschappelijk perspectief, „een belangrijke ontwikkeling”. Maar hij vraagt zich af of je professionalisering moet nastreven. De professionele leagues voor mannen in Japan worden geleid door „slechte zakenmannen”. Slechts één op de zeven mannelijke profs in Japan krijgt betaald. En dat staat nog los van de vraag of vrouwenwedstrijden in Japan voldoende publiek trekken, zegt Traill. En of genoeg vrouwelijke worstelaars zich in zo’n avontuur willen storten.
Je moet érgens beginnen, antwoord ik. Toen oud-tennisster Billie Jean King in de vorige eeuw gelijk prijzengeld voor vrouwen eiste op de grandslamtoernooien, achtte bijna niemand dat kansrijk. Maar het is er wel van gekomen, en tennis geldt nu als een van de meest gendergelijke sporten.
Ik hoor Traill peinzen door de telefoon. „Misschien kan het werken met een klein circuit buiten de Japanse Sumo Federatie om”, zegt hij. „Als een promotor nou een netwerk van sponsoren kan opbouwen, en genoeg vrouwen kan vinden voor een paar sumo-stallen?” Hij wijst er op dat vrouwen in Japan tot 1868 professioneel sumoworstelaar konden worden. Een verbod maakte daar een einde aan.
Françoise Harteveld denkt dat de openstelling van het professionele sumoworstelen voor vrouwen in Japan tot een „ommezwaai” kan leiden, waarbij de overheid, scholen en ouders zich bewuster worden van de achtergestelde positie van vrouwen in de maatschappij. „Ik zie een verschuiving, er is debat”, zegt ze, „maar of het er de komende decennia van gaat komen, waag ik te betwijfelen.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC