Een gematigde, pro-Europese kandidaat heeft afgelopen weekend met overmacht de presidentsverkiezingen op het Turkse Noord-Cyprus gewonnen. Tufan Erhürman voerde campagne met de belofte om de gesprekken over vereniging met het Griekse deel van het eiland nieuw leven in te blazen.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant.
Door die onverwachte verkiezingsuitslag leeft er plotseling weer hoop op vrede in Cyprus. De door de VN-geleide vredesgesprekken liggen al acht jaar lang volledig stil, de langste onderbreking sinds het eiland meer dan vijftig jaar geleden in tweeën splitste. De zittende president Ersin Tatar predikte een ‘tweestatenoplossing’ en weigerde onderhandelingen te voeren over een toekomstige federatie met de Grieks-Cyprioten.
Van tevoren werd een spannende tweestrijd verwacht tussen de tegenpolen Erhürman en Tatar. De rechts-nationalistische Tatar onderhoudt nauwe banden met de AKP-regering in Ankara. Erhürman, leider van de centrumlinkse CTP, de belangrijkste oppositiepartij, is voorstander van toenadering tot het Griekse deel van Cyprus en de Europese Unie.
Uiteindelijk won Erhürman met een ruime 62,8 procent van de stemmen. Duizenden opgeluchte Cyprioten vierden zondag feest in het Turkse deel van de hoofdstad Nicosia. De 55-jarige hoogleraar rechten benadrukte direct het belang van verzoening met de teleurgestelde kiezers. ‘Er zijn geen verliezers bij deze verkiezingen. Het Turks-Cypriotische volk heeft samen gewonnen. Er zijn veel prachtige dingen die we samen kunnen bereiken.’
‘Onder een deel van de bevolking heerst een groot wantrouwen tegen de Grieks-Cypriotische buren’, zegt Sertac Sonan, hoogleraar politicologie aan de Cyprus Internationale Universiteit in Noord-Nicosia. ‘Hun ouders of grootouders hebben de problemen van de jaren zestig meegemaakt.’ In die periode, kort na de onafhankelijkheid van Cyprus, kwamen opgelopen spanningen tussen etnische Grieken en Turken tot dodelijke uitbarstingen.
Grieks-Cyprioten streefden naar een nauwere band met Griekenland, terwijl de Turkse minderheid autonomie wilde behouden. Het escaleerde in 1974 toen Grieks-Cypriotische nationalisten met steun van de toenmalige militaire junta in Athene een staatsgreep pleegden. Turkije greep in en bezette het noordelijke deel van het eiland, om er nooit meer te vertrekken.
De United Nations Peacekeeping Force in Cyprus, die al sinds 1964 aanwezig was, kon niet voorkomen dat er duizenden doden vielen. Bij het staakt-het-vuren werd het eiland in tweeën verdeeld. Honderdduizenden mensen moesten gedwongen verhuizen naar de ‘goede’ kant van de Groene Lijn, de bufferzone die zich over de breedte van het eiland uitstrekt en dwars door de hoofdstad loopt. Vredestroepen bewaken die bufferzone nog altijd, waarmee het een van de langstlopende VN-missies is.
Officieel trad heel Cyprus in 2004 toe tot de EU, maar alleen het zuidelijke deel profiteert hiervan. De in 1983 uitgeroepen Turkse Republiek Noord-Cyprus wordt alleen door Turkije erkend. De afgelopen jaren neemt onder de Turks-Cyprioten de irritatie over de internationale isolatie, de welige corruptie en de invloed van de regering in Ankara echter toe. Vooral met Tatar als president, die wordt gezien als marionet van Turkije.
De pas verkozen Erhürman is niet de eerste president die inzet op hereniging. Zijn voorgangers beten zich volgens hoogleraar Sertac Sonan stuk op het bevroren conflict omdat zij hard botsten met Turkije. De onderhandelingen zijn echter in grote mate afhankelijk van Ankara, dat zich al jaren uitspreekt voor een tweestatenoplossing.
Erhürman, die ervaring heeft als onderhandelaar bij de vredesgesprekken, gaat tot nu een toe directe confrontatie met Turkije uit de weg. Een voorzichtig positief signaal is dat de Turkse president Erdogan hem op X feliciteerde met de verkiezingswinst. ‘Turkije is ook minder op zoek naar confrontatie’, zegt Sonan. ‘Ankara zoekt juist toenadering tot Amerika en Europa.’
Ook de Grieks-Cypriotische leider Nikos Christodoulides deelde zijn felicitaties en beloofde zich in te spannen voor substantiële vredesbesprekingen. Volgens politicoloog Xenia Constantinou, betrokken bij de Grieks-Cypriotische partij Democratic Rally, heeft het nieuws op Zuid-Cyprus gezorgd voor nieuw optimisme over de toekomst. Ze benadrukt dat alle betrokkenen, inclusief Griekenland en Turkije, op dit moment actief deelnemen aan internationale gesprekken.
Verschillende analisten spreken van een momentum en zien Erhürman als ‘mogelijke gamechanger’ in het vredesproces. Hij wil zo snel mogelijk naar Ankara om Erdogan en andere hoge Turkse functionarissen te ontmoeten. Ook heeft hij al afspraken staan met VN-vertegenwoordigers, ter voorbereiding van de volgende door de VN geleide meeting over Cyprus die eind deze maand in New York moet plaatsvinden.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant