De Partij voor de Dieren, opgericht als exclusief voor dierenbelangen, heeft de agenda geleidelijk verbreed. Lijsttrekker Esther Ouwehand ziet geen verschuiving. ‘Vanzelfsprekend nemen we het ook op voor mensen die in de verdrukking komen.’
Om bij hun eigen fractiekamers te komen, moeten de BBB-Kamerleden door de gang van de Partij voor de Dieren, die is behangen met foto’s van mishandelde varkens en koeien in de bio-industrie. Esther Ouwehand, schalks: ‘Het is voor ons reden onze gang extra te versieren. Nu hangt er vooral campagnemateriaal, maar er hingen eerder ook grote foto’s van eenden in de eendenhouderij, die een afschuwelijk leven hebben.’
U sloot zich in 2004 aan bij de PvdD omdat u enthousiast werd van een partij die exclusief opkomt voor dierenbelangen. Waarom sprak u dat aan?
‘Omdat je daarmee duidelijk maakt dat je altijd redeneert vanuit het belang van het kwetsbare en niet vanuit het vermeende recht van de sterkste. Dieren, natuur, klimaat, maar ook mensenrechten, moeten meestal wijken voor economische belangen.’
In de aanloop naar de verkiezingen op 29 oktober interviewt de Volkskrant de lijsttrekkers over hun ideeën voor de toekomst van Nederland. Alle partijen die nu vertegenwoordigd zijn in de Tweede Kamer en die weer meedoen aan de verkiezingen, zijn uitgenodigd. Lees de eerdere interviews hier.
De PvdD heeft haar agenda geleidelijk verbreed. In het verkiezingsprogramma uit 2006 gingen de eerste zeven van negen hoofdstukken over dieren, nu een van tien. Waarom?
‘In onze beginselverklaring stond al dat alles voor ons met elkaar samenhangt. Een gezonde omgang met dieren is belangrijk voor de leefbaarheid van de aarde en een gezonde toekomst voor onze kinderen. Alles wat kwetsbaar is, staat bij ons voorop.’
Er is kritiek op die verbreding. Onder anderen partij-oprichter en senator Niko Koffeman vindt dat de partij zo haar onderscheidend vermogen verliest. Trekt u zich dat aan?
‘Nee. De partij ontwikkelt zich, in een democratisch proces met de leden, en in die ontwikkeling kan niet iedereen mee. Ik denk dat dat erbij hoort.’
Maar u sloot zich bij de PvdD aan vanwege de exclusieve focus op dieren, zei u eerder. Heeft er bij u dan ook een verschuiving plaatsgevonden?
‘De ondergeschoven belangen van dieren en natuur zullen bij ons altijd vooropstaan. Maar vanzelfsprekend nemen we het ook op voor mensen die in de verdrukking komen. Ik zie daar geen verschuiving. Kijk naar wat we in de Kamer voor dieren doen. We hebben gezorgd voor een verbod op stroomstootwapens bij varkenstransporten, we hebben de subsidie voor apenproeven weten af te bouwen. Toen we twintig jaar geleden over een vuurwerkverbod begonnen, mede vanwege de stress die vuurwerk veroorzaakt bij dieren, werden we weggehoond. Nu komt dat verbod er dankzij ons. We doen nog steeds waarvoor we zijn opgericht. Het een sluit het ander niet uit.’
In 2019 stapte Femke Merel van Kooten uit de fractie omdat partijleider Marianne Thieme vond dat ze zich te veel om ‘mensendingen’ bekommerde. U vond dat niet?
‘Nee. Ik heb het altijd raar gevonden om dat onderscheid te maken. Bovendien was de fractie toen groter en je gaat niet met zes Kamerleden in de landbouwcommissie zitten. Ik zou niet weten wat er mis is met je inzetten voor het recht op een dak boven je hoofd, op toegang tot gezond eten en een gezonde leefomgeving die niet verpest wordt door het spuiten van landbouwgif, de intensieve veehouderij of Tata Steel.’
Het ironische is dat veel mensen in de omgeving van Tata Steel helemaal niet willen dat die fabriek sluit, en ook de vakbonden zijn tegen.
‘Ik snap dat, omdat de overheid geen perspectief biedt. Wij zetten de gezondheid van mensen op één en vragen ons af: past Tata daar nog in? Ik denk het niet, zeker niet op deze manier. Dan is het vervolgens zaak te kijken naar de bestaanszekerheid en werkgelegenheid. Er zijn genoeg handen nodig in de nieuwe groene economie.’
Bent u bereid 5 miljard euro in Tata te steken als de fabriek daarmee volledig wordt verduurzaamd en alle gezondheidsrisico’s worden weggenomen?
‘Nee. Waarom moet de Nederlandse belastingbetaler dat betalen, als de winsten naar de aandeelhouders gaan?’
Vanwege het strategische belang van de staalindustrie voor Europa en de werkgelegenheid?
‘Ze kunnen dat makkelijk zelf betalen. Wij vinden het ongelooflijk dat, als je jarenlang al je winsten hebt overgemaakt naar de aandeelhouders, je voor de noodzakelijke vergroening naar de Nederlandse belastingbetaler kijkt.’
Een aantal ex-PvdD’ers begon een nieuwe partij, Vrede voor Dieren, uit onvrede over de ‘bredere’ koers en vanwege uw gewijzigde defensiestandpunt. Waarom bent u op dat punt van mening veranderd?
‘We zouden liever willen dat investeren in defensie niet nodig is. Maar na de invasie van Rusland wilden we de Oekraïners steunen, ook met wapenleveranties. Zij kunnen zich moeilijk met een vlaggetje in de hand verdedigen tegen Russische drones. Met Trump in het Witte Huis is het ook belangrijk dat Europa onafhankelijk wordt van de VS. Daarvoor moet je investeren in een eigen Europese defensie. Voor onze partij was dit een moeilijke afweging. We hebben er allemaal buikpijn van, maar de conclusie was dat het toch moet. En een deel van de partij kon die conclusie niet volgen.’
U bent in de Kamer een van de felste critici van het Nederlandse Israëlbeleid. In de marge van een Gazadebat schold VVD-Kamerlid Eric van der Burg u uit voor ‘kutwijf’. Wat ging daaraan vooraf?
‘Ik denk dat niet iedereen in de VVD-fractie zich er gemakkelijk bij voelde dat Israël genocide pleegde en dat het kabinet weigerde daartegen op te treden. Dilan Yesilgöz misschien wel, maar niet iedereen. Van der Burg heeft later zijn excuses aangeboden en die heb ik geaccepteerd.’
Sprak u hem aan op zijn persoonlijke geweten, werd hij daarom zo kwaad?
‘Ik denk dat die snaar wel geraakt werd, ja. Want het was wel een genocide. En de VVD had de sleutel in handen. De VVD blokkeerde dat er een Kamermeerderheid kwam voor sancties.’
Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen trok u een Palestinavlag-blouse aan. Met welk doel? Het leek een publiciteitsstunt.
‘Wij hebben op alle mogelijke manieren geprobeerd aandacht te vragen voor het lot van de Palestijnen. We kwamen er vaak niet doorheen, zeker niet vlak na 7 oktober. Vorig jaar deelde ik stukjes watermeloen uit. En nu trok ik na twee dagen debatteren deze blouse aan, omdat het kabinet wéér geen stap had gezet. Ik wilde duidelijk maken dat ik dat onacceptabel vond, maar ik hield er rekening mee dat de Kamervoorzitter het niet zou toestaan.’
Sterker, dat wist u. Caroline van der Plas kan daar toch ook niet gaan staan met een Israëlische vlag om haar nek?
‘Het gaat ergens over, het kabinet houdt zich niet aan het Genocideverdrag. Ik vind dat je bij zulke belangrijke zaken je punt extra mag onderstrepen.’
Hebben u en andere linkse oppositiepartijen voor Gaza een verschil kunnen maken?
‘Nee, want de radicaal-rechtse meerderheid in de Kamer hield bijna alles tegen.’
Hoort daar ook het CDA bij, en de ChristenUnie?
‘Met de VVD, BBB, JA21, FvD en PVV kom je al een heel eind.’
U vindt de VVD radicaal-rechts?
‘Ja. In meerdere opzichten. Ze hebben hun klimaatambities losgelaten. Ze hebben de deur opengezet naar de PVV en waaien op andere terreinen mee met radicaal-rechts. De samenwerking met de PVV neem ik de VVD zeer kwalijk. Je ziet dat het fascisme oprukt in het land, dat extreemrechts zich gesteund voelt, dat de haat toeneemt.’
En u stelt de VVD medeverantwoordelijk?
‘Zeker.’
In de strijd voor dierenrechten werkt uw partij vaak samen met de PVV. Voelt dat niet ongemakkelijk dan?
‘Wij komen gewoon met voorstellen en de PVV steunt die soms wel en soms niet. Ik zou het pas ongemakkelijk vinden als het ons politieke optreden zou beïnvloeden. Als ik me minder zou uitspreken tegen extreemrechts omdat ik zou denken: ik heb ze wel nodig.’
U maakt zich zorgen over het inperken van het demonstratierecht. Zo wil u geen verbod op gezichtsbedekkende kleding. Dat maakt het voor extreemrechtse hooligans makkelijker opereren.
‘Wij vinden het gevaarlijk de rechten van demonstranten in te perken. Extreemrechtse hooligans met bivakmutsen zijn ook gevaarlijk, dus dat is een dilemma, maar het demonstratierecht staat voor ons toch voorop. Je moet andere manieren vinden om mensen die intimideren of geweld plegen te bestraffen.’
Een aantal Kamerfracties wil milieuorganisaties als Urgenda en MOB aan banden leggen, omdat zij overheidsbesluiten bij de rechter aanvechten.
‘Dat is een van de manieren waarop de democratische rechtsstaat wordt ondermijnd. De overheid houdt zich niet aan haar eigen wetten, dus die organisaties zijn succesvol. De politieke reflex is: zeggen dat die rechters op de stoel van de politiek gaan zitten. Die organisaties worden ook verdacht gemaakt en moeten niet meer naar de rechter kunnen. Er is een Kamermotie aangenomen die daartoe oproept en het stond ook in het coalitieakkoord. Zo probeert radicaal-rechts, inclusief de VVD, zijn zin door te drijven.’
Waarom laat de PvdD haar plannen niet doorrekenen door het Centraal Planbureau (CPB)?
‘Wij willen een systeemverandering. Dat past niet goed in hun modellen. Wij willen een snel einde aan de bio-industrie, we willen investeren om de klimaatdoelen te halen. Dat kost geld, maar het heeft gunstige effecten die het CPB niet op waarde schat. Het CPB neemt bijvoorbeeld niet mee dat we eraan bijdragen dat de ontbossing van de Amazone stopt.’
Het CPB kijkt de laatste jaren niet alleen naar economie en werkgelegenheid. In de doorrekening gaat het ook over klimaat, armoede, stikstof, zorg, onderwijs en de lange termijn. Dus waarom doet u nog steeds niet mee?
‘Omdat het nog steeds niet past. Onze investeringen in gezondheidspreventie passen niet in de modellen. Als je bijvoorbeeld bezuinigt op de mondzorg, leidt dat op lange termijn tot veel hogere kosten. Dat wordt niet meegerekend.’
De PvdD wil de veestapel binnen twee jaar met 75 procent inkrimpen. Als u boeren daarvoor wilt compenseren, kost dat vele miljarden. Waar betaalt u dat van?
‘Mensen die heel veel geld verdienen, gaan meer belasting betalen. Wij willen een hogere vermogensheffing voor de rijkste 1 procent, een hogere winstbelasting voor grote bedrijven, en vervuilers zwaarder belasten. In ons programma staat ook een vermogensplafond van 10 miljoen euro. Meer geld heeft niemand nodig.’
Waarom wordt opkomen voor natuur, klimaat en dierenrechten als elitair gezien?
‘Dat zou niet zo moeten zijn. Een stabiel klimaat is voor iedereen van levensbelang. Maar als de politiek het land daar niet in meeneemt en maatregelen voorstelt als onnodig, lastig of zelfs als belachelijk, dan organiseer je verzet.’
Ligt dat echt aan de politiek, of volgt de politiek de gemiddelde kiezer die goedkope gehaktballen wil? Hameren op natuur en klimaat is voor veel partijen geen winnende strategie.
‘Er is een fundamentele systeemverandering nodig en de politiek doet alsof dat niet zo is. De partijen die altijd aan de macht waren, hebben de mensen zand in de ogen gestrooid. Dan snap ik dat mensen denken: sodemieter op met je stikstofmaatregelen. CDA en VVD hebben hun verantwoordelijkheid verzaakt, ook richting de boeren.’
Is het probleem niet dat weinig mensen offers willen brengen voor klimaat en dieren? Minder dan 1 procent van de Nederlanders is veganist.
‘De meerderheid wil een beter klimaatbeleid en een einde aan de bio-industrie, maar het is moeilijk in je eentje klimaatvriendelijk te leven in een systeem dat je totaal de andere kant op stuurt. In de supermarkt hangen misleidende foto’s van blije varkentjes in het gras. Zolang supermarkten schermen met sterren voor diervriendelijkheid, worden mensen op het verkeerde been gezet. Wij willen dat er eerlijk wordt gecommuniceerd.’
Hoe? Slachthuisfoto’s op vleesverpakkingen?
‘Ja, waarom niet? Wees transparant over wat er met dieren gebeurt, over wat er onder dat folietje zit.’
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant