Kwesties die vragen om beleid framen politici onnodig vaak als een crisis die vraagt om een noodmaatregel. En dat doen ze niet alleen om de aandacht te trekken en daadkrachtig over te komen.
Partijprogramma’s staan vol met ambitieuze plannen voor de woningcrisis, de stikstofcrisis, de asielcrisis of opvangcrisis, de energiecrisis, de geopolitieke crisis, en de klimaatcrisis. Politieke discussies lijken steeds meer over crises en noodmaatregelen te gaan en dus minder over problemen en beleid.
Het is nog maar de vraag of al deze dossiers wel het predicaat ‘crisis’ verdienen. In sommige gevallen is er simpelweg sprake van jarenlange ontkenning van problemen, beleid dat niet adequaat heeft ingespeeld op de situatie, of politieke besluitvorming die enkel gericht was op korte-termijn uitkomsten.
De stikstofcrisis is daar een voorbeeld van: de weigering om moeilijke of impopulaire keuzes te maken in de afgelopen decennia, heeft tot een situatie geleid waarin drastischer overheidsingrijpen steeds onvermijdelijk lijkt te worden.
Door de stikstofproblematiek een crisis te noemen, ontkennen we onze eigen verantwoordelijkheid in het creëren van die situatie. De term ‘crisis’ wordt namelijk doorgaans gebruikt voor situaties die ons overvallen en die onvoorzien waren, maar dat geldt feitelijk niet voor de stikstofproblematiek. En evenmin voor veel andere ‘crises’, zoals de situatie op de huizenmarkt, de opvang van asielzoekers en klimaatverandering.
Jori Kalkman is universitair hoofddocent aan de Nederlandse Defensie Academie en Wageningen Universiteit.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Een belangrijke reden om iets een crisis te noemen, is natuurlijk dat het direct veel aandacht trekt. We hebben nu eenmaal een lichte obsessie met alles wat ons potentieel bedreigt. En dat is ook logisch, want crisissituaties moeten direct bestreden worden om te voorkomen dat ze escaleren en tot oncontroleerbare situaties leiden. Wie ‘crisis’ roept, krijgt dan ook de camera’s op zich gericht.
Maar het uitroepen van een crisis is meer dan een communicatietruc om aandacht te generen voor een boodschap. Het heeft allerlei problematische gevolgen voor onze samenleving. Een van die gevolgen is dat het extreme maatregelen legitimeert, die we in normale gevallen niet zouden toestaan. Een buitengewone situatie vraagt immers om buitengewone maatregelen.
Dit zagen we bijvoorbeeld tijdens de coronacrisis toen bepaalde grondrechten tijdelijk werden ingeperkt in de strijd tegen de pandemie. Maar ook na de terroristische aanslagen van 11 september 2001 kozen overheden wereldwijd voor verregaande maatregelen, die inbreuk maakte op belangrijke burgerrechten – zoals het recht op een eerlijk proces, de vrijheid van meningsuiting en het recht op privacy.
Wanneer een situatie als crisis wordt gedefinieerd, komt de nadruk bovendien te liggen op acties in plaats van op debat. Er is per slot van rekening een urgente dreiging die per direct moet worden bestreden, dus de tijd van praten is voorbij. In tijden van crises is er daarom minder ruimte voor dialoog en alternatieve opvattingen, want die vertragen de besluitvorming alleen maar. Daarmee zijn crises potentieel ondermijnend voor de democratie, die floreert in de uitwisseling van uiteenlopende opvattingen.
In Nederland zagen we dit vorig jaar in de praktijk, toen de coalitiepartijen een asielcrisis wilde uitroepen om noodmaatregelen te treffen. Na veel kritiek werd er uiteindelijk afgeschaald naar een Asielnoodmaatregelenwet, die eveneens tot veel maatschappelijke onrust leidde. Vanaf het moment dat de crisis werd uitgeroepen, wordt de besluitvorming rondom migratie en asiel gekenmerkt door extreme maatregelen en een nadruk op snelle besluitvorming.
Ondertussen wordt er ook voor noodwetgeving gepleit om onder meer het huizentekort en de stikstofproblematiek aan te pakken. Iedereen ziet graag daadkrachtige politici, maar het is belangrijk om te onthouden dat deze taal met risico’s komt. Want als een crisis eenmaal is uitgeroepen, kom je er niet makkelijk meer vanaf.
Dus misschien wordt het tijd dat we wat meer waardering krijgen voor saaie maar grondige debatten, de gedegen bijdragen van onafhankelijke adviesorganen en zorgvuldig afgewogen beleidskeuzes.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant