Het Brabantse Raamsdonksveer vond de overlast van jongeren rondom twee speelplaatsen zo erg dat de burgemeester een noodverordening instelde. Is dat het juiste middel? Vijf vragen over de noodverordening.
is regioverslaggever Zuid-Nederland van de Volkskrant.
Steeds vaker staken jongeren in de leeftijd van 13 tot 17 jaar zwaar en illegaal vuurwerk af bij twee speeltuinen in het Brabantse Raamsdonksveer (gemeente Geertruidenberg). Bewoners werden geïntimideerd en in minstens één geval mishandeld.
Aanvankelijk schreef waarnemend burgemeester Madeleine van Toorenburg de ouders van 37 bij de politie bekende jongeren een brief. Maar toen de politie signalen kreeg dat een groep van zestig jongeren, mogelijk in bezit van vuurwerk en wapens, van plan was samen te komen, besloot ze tot een tijdelijke noodverordening. In elf straten rond de plek van samenkomst en de twee speeltuinen gold drie dagen lang onder meer een samenscholings-, alcohol-, vuurwerk-, gezichtsbedekkende kleding- en gebiedsverbod.
Een burgemeester die ernstige wanordelijkheden vreest of te maken krijgt met een ramp, kan een noodverordening instellen. De drempel voor het afkondigen ervan is hoger dan een verstoring van de openbare orde. Er moet sprake zijn van, al dan niet dreigende, ‘ernstige wanordelijkheden’, stelt artikel 175 van de Gemeentewet – die stamt uit 1851 en is herzien in 1992. De gemeenteraad moet er daarna zo snel mogelijk mee instemmen.
De noodverordening geldt voor een afgebakend gebied en bepaalt verboden die de politie meer armslag geven om op te treden. Het gaat bijvoorbeeld om het voorkomen van wanordelijkheden of een ramp. Denk aan een gebiedsontruiming bij het onschadelijk maken van een onontplofte bom of een gedwongen evacuatie zoals na de watersnoodramp in 1953.
Een vroege bekende noodverordening stamt uit 1938. De burgemeester van Heerenveen verbood ‘eenige propaganda te voeren, die zich richt tegen de verdediging of de weermacht van het Koninkrijk’. Prompt werden pacifisten, die waarschuwden voor de oorlogsdreiging, opgepakt. Ze mochten kiezen: 25 gulden boete of 25 dagen cel – beide veel zwaardere straffen dan normaal.
Problematisch is dat een noodverordening vaak ten koste dreigt te gaan van grondrechten. Om die reden zou zelden naar het middel gegrepen moeten worden, beoogde de wetgever.
Niet bepaald, stelt Jan Brouwer, hoogleraar recht en samenleving aan de Rijksuniversiteit Groningen. ‘De laatste tien, vijftien jaar wordt de noodverordening veel vaker dan vroeger ingezet.’
In juni gold tijdens de Navo-top in Den Haag een noodverordening voor het gebied rondom de vergaderlocatie. Burgemeester Halsema van Amsterdam kondigde een jaar geleden voor de hele stad een noodverordening af na de Maccabi-rellen. In Schiedam en Coevorden golden deze maand noodverordeningen uit vrees voor gewelddadige protesten tegen azc’s, iets wat de afgelopen jaren ook gebeurde in bijvoorbeeld Vianen, Budel en Ede.
De verklaring voor de toename van het inzetten van het instrument zoekt Brouwer in de steeds grotere druk waaronder burgemeesters staan, verantwoordelijk als zij immers zijn voor de openbare orde en veiligheid. ‘Ze liggen steeds meer onder het vergrootglas. Als de burgemeester niets doet, komt hij of zij onder vuur te liggen.’ De drempel om de noodverordening in te zetten, (vrees voor) ernstige wanordelijkheden, is net zo hoog als vroeger. ‘Dat is niet niks: er moeten echt misdrijven gepleegd gaan worden. Maar burgemeesters vinden tegenwoordig eerder dat aan die eis is voldaan.’
Daarvan is rechtsgeleerde Brouwer overtuigd. ‘Niet zozeer zodat de burgemeester zichzelf op de borst kan kloppen, maar meer om naar buiten uit te stralen: denk eraan, wij nemen dit serieus en we doen hier iets aan.’
Een instructie aan de politie van pakweg Geertruidenberg om vaker in het probleemgebied te surveilleren en zwaar vuurwerk in beslag te nemen, kan volgens Brouwer zeker zo effectief zijn als een noodverordening. ‘Maar ja, een proces-verbaal onttrekt zich aan de publiciteit, een noodverordening niet.’
Volgens burgemeester Van Toorenburg hebben politie en boa’s op de eerste avond van de noodverordening ‘her en der’ circa zestig jongeren weggestuurd. Verder is alles rustig en beheersbaar gebleven, stelt de gemeente in een verklaring. ‘Desondanks blijven wij de situatie nauwlettend volgen.’
Source: Volkskrant