Verkiezingen Kiezers willen bij de winnaars horen en niet bij de verliezers. Wees daarom terughoudend met peilen, zo laat in de campagne, stelt Marije Brinkhorst.
Dilan Yesilgöz (VVD) en Rob Jetten (D66) voorafgaand aan het eerste RTL-verkiezingsdebat.
Peilingen lijken onschuldig: een momentopname van de politieke stemming. Maar talloze onderzoeken laten zien dat ze veel meer doen dan dat. Ze beïnvloeden ons. Kiezers willen bij de winnaars horen en niet bij de verliezers. Dat heet het bandwagon effect: mensen sluiten zich liever aan bij de partij die stijgt in de peilingen.
Marije Brinkhorst is campagnestrateeg bij Meute.
De vorige verkiezingen maakten dat pijnlijk duidelijk. Naarmate de verkiezingsdag naderde, werd de strijd niet meer gevoerd over ideeën, maar over grafieken. Wie stijgt? Wie daalt? Het gevolg: zwevende kiezers die zich laten leiden door momentum in plaats van door inhoud. En die groep zwevende kiezers is ook deze verkiezingen groot: half oktober wist zeker 48 procent nog niet op welke partij ze gaan stemmen. Zo kan een partij die toevallig een week voor de verkiezingen piekt in de peilingen, nog verder groeien. Niet omdat de partij standpunten heeft die aansluit bij de kiezer, maar omdat ze het ‘goed doet in de peilingen’.
Media verslaan de campagne met de peilingen als een paardenrace: wie ligt op kop? Wie valt terug? Redacties bepalen hun gastenlijst op basis van wie ‘het goed doet in de peilingen’. Bij televisiedebatten worden partijen uitgenodigd die hoog staan in de peilingen. Het gevolg is een zelfversterkend mechanisme: wie in de peilingen stijgt, krijgt meer aandacht, groeit verder, en bepaalt zo de dynamiek van de hele campagne. Dit leidt af van waar het over moet gaan: de standpunten waar partijen voor staan of het leren kennen van politici.
Peilingen zijn steeds meer een show-element. Het live onthullen van peilingen is in de Nederlandse talkshows nu de normale gang van zaken, het gebeurt bijna wekelijks bij Pauw & de Wit en Café Kockelmann. Compleet met aftelmomenten, graphics en spanning. Op X wordt het tijdstip van publicatie aangekondigd alsof het de finale van een sportwedstrijd betreft. En vervolgens worden deze cijfers besproken alsof ze de waarheid zelf zijn.
Het hoeft natuurlijk niet zo te gaan. Ook nu we nog maar één week hebben tot de verkiezingen en een grootschalige maatregel als een ‘peilingpauze’ niet meer kan worden doorgevoerd. Media kunnen de manier waarop ze met peilingen omgaan verbeteren.
Ten eerste; presenteer peilingen niet als een vaststaand feit. Zorg voor de juiste duiding: vermeld altijd de onzekerheidsmarges. De BBC doet dit al via een duidelijk protocol. Ten tweede; stop met de peilingshow. Geen live-onthullingen in talkshows, geen teasers of tromgeroffel. En tot slot; plaats peilingen in context. Gebruik ze als achtergrondinformatie of om trends te duiden, niet als hoofdpunt van het nieuws.
Maar uiteindelijk is er meer nodig. In de week voor de verkiezingen zouden we moeten stoppen met peilen. Zodat we de ruimte hebben voor debat en inhoud. Andere Europese landen doen dit al, zoals Frankrijk, Italië en Griekenland.
Nederland kan dat voorbeeld volgen. Laat de laatste week van de verkiezingen weer gaan over ideeën, waarden en plannen. Er is immers genoeg te bespreken over waar we als land naartoe willen. Niet over wie er toevallig die week in de lift zit.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC