Intieme terreur Nederland voldoet nog steeds niet aan de verplichtingen uit het Verdrag van Istanbul om vrouwen te beschermen tegen geweld, constateert de Raad van Europa. Sinds 2020 „is weinig vooruitgang geboekt”.
Betogers tijdens een Dolle Mina’s-mars tegen femicide, in Rotterdam afgelopen zomer.
Nederland schendt internationale afspraken over het beschermen van vrouwen tegen geweld. Dat stelt GREVIO, een toezichtsorgaan van de Raad van Europa, dinsdag in een rapport. Volgens de onderzoekers schiet Nederland structureel tekort. Zo krijgen slachtoffers te weinig bescherming en behandelen zowel de rechtspraak als instanties als Veilig Thuis te vaak huiselijk geweld als een conflict tussen twee gelijken in plaats van als machtsmisbruik.
GREVIO (Group of Experts on Action against Violence against Women and Domestic Violence) is een onafhankelijke groep van deskundigen van de Raad van Europa die toeziet op de uitvoering van het Verdrag van Istanbul. Het verdrag, dat in 2016 in Nederland in werking trad, verplicht landen vrouwen te beschermen tegen geweld, daders te vervolgen en beleid te voeren dat ongelijkheid tussen mannen en vrouwen tegengaat.
In 2020 waarschuwden de onderzoekers al dat Nederland de zaken niet op orde had. „Er is weinig vooruitgang geboekt sinds het eerste GREVIO-onderzoek,” schrijven de experts nu. „GREVIO betreurt dat Nederland niet de noodzakelijke stappen heeft gezet om te komen tot een alomvattende en gecoördineerde aanpak van geweld tegen vrouwen.”
Toch constateert GREVIO ook positieve ontwikkelingen. De nieuwe zedenwet uit 2024 bijvoorbeeld, die instemming bij seks vereist en seksuele intimidatie op straat en online strafbaar stelt. Ook worden diverse maatregelen tegen seksueel grensoverschrijdend gedrag geprezen, waaronder de aanstelling van een regeringscommissaris – sinds 2022 Mariëtte Hamer.
Maar de kritiek overheerst. GREVIO stelt dat Nederland „dringend moet ingrijpen” om het Verdrag van Istanbul na te leven. Zo is psychisch geweld nog niet apart strafbaar, hoewel het verdrag dat nadrukkelijk voorschrijft.
De tekortkomingen in wetgeving en beleid vertalen zich ook naar de praktijk. Veilig Thuis, de organisatie die meldingen van huiselijk geweld onderzoekt, beschouwt geweld volgens GERVIO te vaak als een „conflict tussen partners”. Slachtoffers en daders worden daardoor geregeld op één lijn geplaatst.
Dit gebeurt volgens GREVIO ook binnen de rechtspraak. Zo wordt geweld niet altijd genoeg meegewogen bij beslissingen over gezag en omgang. Ook worden beschermingsmaatregelen zoals huis- of contactverboden te terughoudend ingezet.
Mediation is in Nederland niet verplicht, maar wordt volgens GREVIO te vaak aangemoedigd in zaken waar huiselijk geweld speelt. Dat is onwenselijk, omdat dan geen sprake is van gelijkwaardigheid tussen de partijen. „De veiligheid van slachtoffers kan in gevaar komen”, waarschuwen de onderzoekers.
Het rapport verschijnt op het moment dat geweld tegen vrouwen na een zomer vol moorden hoog op de agenda staat. Zo leidde de moord op de zeventienjarige Lisa in Duivendrecht afgelopen augustus tot protestmarsen en het initiatief Wij eisen de nacht op. De Amsterdamse burgemeester Femke Halsema sprak zich fel uit: „Wat vanzelfsprekend zou moeten zijn – de veiligheid van vrouwen en meisjes – is niet vanzelfsprekend. Dat is een schandvlek op onze samenleving.”
Ook deskundigen uitten kritiek. Dit voorjaar bleek uit onderzoek van het Verwey-Jonker Instituut dat onveiligheid van vrouwen en kinderen nauwelijks een rol speelt bij rechterlijke beslissingen over scheiding, gezag en omgang. Vorige maand verscheen een boek van twee familierechtexperts over hoe intieme terreur amper wordt herkend door politie, hulpverlening en rechtspraak.
Eind september nam de Tweede Kamer, naar aanleiding van een initiatiefnota van Songül Mutluer (GroenLinks-PvdA), een motie aan die de regering oproept maatregelen door te voeren die het Verdrag van Istanbul verplicht stelt – waaronder de strafbaarstelling van psychisch geweld en betere scholing van politie, OM en de rechtspraak om intieme terreur te herkennen.
Het ministerie van Justitie en Veiligheid en dat van Volksgezondheid laten in een gezamenlijke reactie weten dat het rapport „concrete aanknopingspunten” biedt voor verdere verbeteringen en kritische reflectie op de Nederlandse aanpak. Aan diverse door GREVIO geconstateerde tekortkomingen wordt reeds gewerkt. Zo gaat een wetsvoorstel voor de strafbaarstelling van psychisch geweld volgend jaar in consultatie.
Familie- en jeugdrechter Susanne Tempel, die namens de rechtspraak reageert, zegt de kritiek van GREVIO grotendeels te herkennen. Ze acht het van belang dat beter in kaart wordt gebracht in welke zaken geweld en intieme terreur spelen en dat daar vervolgens ook correct mee wordt omgegaan. „We zijn echt veel aan het bijleren”, zegt ze telefonisch. Zo organiseerde het opleidingsinstituut van de rechtspraak eind vorig jaar een congres en geven veel gerechten trainingen. „De kennis is nu op een totaal ander niveau dan vijftien jaar geleden, maar nog niet zoals het Verdrag van Istanbul voorschrijft.”
De rechter benadrukt dat het wettelijke uitgangspunt van gelijkwaardig ouderschap nog altijd zwaar weegt in het familierecht. Dat is ingevoerd om vaders meer gelijke rechten te geven, maar heeft ook geleid tot een reflex waarbij geweld en machtsongelijkheid te weinig worden meegewogen.
Bovendien laten geweld of intieme terreur zich volgens haar lastig vaststellen vanuit de rechtszaal. „De rechter is afhankelijk van informatie van partijen zoals Veilig Thuis en de Raad voor de Kinderbescherming. GREVIO stelt terecht dat ook daar een inhaalslag te maken is op het gebied van kennis en kunde.”
Volgens Tempel worden in veel zaken nog geen gespecialiseerde vragenlijsten door jeugdhulpinstanties afgenomen die kunnen helpen om intieme terreur te herkennen. „Daarnaast ontbreekt een goed systeem van informatie-uitwisseling”, zegt ze. „Informatie van Veilig Thuis of de Raad voor de Kinderbescherming komt niet automatisch bij de rechter terecht. En wat uit strafzaken bekend is al helemaal niet. Dat zou helpen, maar de wet is daar nu niet op ingericht.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC