De Europese Unie staat onder zware druk om haar steun aan Oekraïne op te voeren, nadat de Amerikaanse president Donald Trump de zijde van Rusland leek te kiezen in een gesprek met de Oekraïense president Volodymyr Zelensky, afgelopen vrijdag.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over de EU en internationale samenwerking.
‘Een ding is absoluut duidelijk: de Europese solidariteit met Oekraïne tegenover de Russische agressie is belangrijker dan ooit’, zei de Poolse premier Donald Tusk. Het naar verluidt stormachtig verlopen gesprek tussen de Amerikaanse president Trump en zijn ambtsgenoot Zelensky zet de toon voor de Europese regeringsleiders, die donderdag in Brussel bij elkaar komen. Wat Zelensky nodig heeft, zijn niet alleen warme woorden, maar ook financiële steun voor Oekraïne en druk op Rusland.
In de loop van de week hopen de lidstaten van de EU het eens te worden over een negentiende sanctiepakket tegen Rusland, dat onder meer voorziet in een verbod op de import van vloeibaar Russisch gas vanaf januari 2027.
Belangrijker is het voorstel van de Europese Commissie om 185 miljard euro aan bevroren Russische tegoeden te gebruiken als een onderpand voor een lening van 140 miljard euro aan Oekraïne. Daarmee zou het land naar schatting enkele jaren vooruit kunnen. Rusland krijgt het geld pas terug als het de aangerichte oorlogsschade in Oekraïne heeft vergoed.
Het plan is juridisch en politiek omstreden, maar de lidstaten zien weinig alternatieven. Veel landen hebben hoge schulden en staan al onder financiële druk, ook omdat zij hun defensie moeten versterken. Leiders verwachten dat er weinig draagvlak zal zijn voor bezuinigingen of lastenverzwaringen ten bate van Oekraïne. Gemeenschappelijke Europese leningen, de zogeheten eurobonds, stuiten op bezwaren van Nederland, Duitsland en andere lidstaten.
Waarschijnlijk zullen de lidstaten de Europese Commissie donderdag vragen om een wetsvoorstel te doen voor de inzet van de bevroren Russische tegoeden. Dat moet er in december liggen, waarna de details nog verder moeten worden uitgewerkt. Als Zelensky donderdag naar Brussel komt, wat nog niet zeker is, zal hij daarom naar huis gaan met veel warme woorden en morele steun, maar voorlopig zonder geld.
Niettemin drukt het zigzagbeleid van Donald Trump de Europeanen met de neus op de feiten. Inzake Oekraïne zijn de Verenigde Staten geen betrouwbare partner meer, waardoor de Europeanen er steeds meer alleen voor komen te staan.
De afgelopen maanden koesterde de EU juist de hoop dat Trump in de richting van Oekraïne opschoof. In september zei hij nog dat Oekraïne de oorlog kan winnen, omdat de Russische economie ‘op instorten’ stond. De afgelopen weken speelde hij zelfs met de gedachte om Tomahawk-raketten aan Oekraïne te leveren, waarmee doelen diep op Russisch grondgebied kunnen worden getroffen.
Maar na een telefoontje met Poetin, afgelopen donderdag, maakte hij een scherpe bocht. Vrijdag bezocht Zelensky het Witte Huis, in de hoop dat hij een deal over de Tomahawks kon sluiten. Hij kwam van een koude kermis thuis. Van de levering van de raketten was geen sprake meer. Trump zei dat de Russische economie het ‘geweldig’ deed en dat Oekraïne kansloos was.
‘Als Poetin wil, zal hij jullie vernietigen’, schreef de Financial Times op basis van verschillende bronnen. De krant berichtte voorts dat Trump vloekte, tierde en een Oekraïense kaart van de frontlinie terzijde schoof. Ook zou Trump gezegd hebben dat Oekraïne de hele Donbas moest opgeven, inclusief het deel dat in Oekraïense handen is. Maar zondag zei Trump weer dat de huidige frontlinie de basis voor onderhandelingen moet zijn.
De Europeanen houden vast aan de territoriale integriteit van Oekraïne, maar EU-buitenlandchef Kaja Kallas erkende dat Oekraïne zich waarschijnlijk zal moeten neerleggen bij het verlies van een deel van de Donbas. ‘Dat betekent nog niet dat je het Russische gezag over de Donbas moet erkennen. Mijn eigen land, Estland, is vijftig jaar bezet geweest door de Russen. Veel landen hebben die bezetting niet erkend. Dat is heel belangrijk geweest’, aldus Kallas.
‘We steunen allemaal de pogingen van president Trump om de oorlog te beëindigen. Wij willen dat de oorlog eindigt, Oekraïne ook. Alleen Poetin niet’, zei Kallas. Daarom moet de EU Rusland onder druk zetten, aldus Kallas, met sancties en de inzet van bevroren tegoeden.
Bij de onderhandelingen over vrede staat Europa echter aan de zijlijn, net als Oekraïne. De plaats waar Trump en Poetin elkaar binnen enkele weken zullen ontmoeten, Boedapest, illustreert de Europese machteloosheid op dit terrein. De Hongaarse premier Viktor Orbán probeert al drie jaar de Europese steun aan Oekraïne te dwarsbomen. In de meeste Europese landen zou Poetin onmiddellijk worden opgepakt wegens oorlogsmisdaden, maar niet in Hongarije. Kallas: ‘Het is niet fijn om te zien dat iemand tegen wie een arrestatiebevel van het Internationaal Strafhof loopt, naar een Europees land komt.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant