is journalist en columnist van de Volkskrant, gespecialiseerd in financieel-economische onderwerpen.
De Nederlandse vakbonden dreigen bij het historisch erfgoed te belanden, in het rijtje van de schutterijen, het skûtsjesilen en het Alkmaarse kaasdragersgilde. Het eindeloos onderhandelen over cao’s tot diep in de nacht zou weleens een even oud ambacht kunnen worden als klompenmaken, touwslaan en palingroken.
De organisatiegraad daalt even snel als het aantal kerkbezoekers. Dat zouden de bonden deels aan zichzelf te wijten hebben door onderling gekissebis. Maar ook toen de vakbonden floreerden, was het intern meestal hommeles. Vaak was dat nationaal nieuws. Nu niet meer.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Vakbonden zijn nu bijna onzichtbaar geworden. Alleen Wierd Duk krijgt met zijn apekool dertien keer zoveel televisiezendtijd als de voorzitters van de FNV en het CNV samen. Paul de Beer, bijzonder hoogleraar arbeidsverhoudingen, waarschuwde al dat bij de huidige trend in 2040 geen enkele werkende meer lid is van een vakbond. En geen enkel bedrijf zal zich rond die tijd ook genoodzaakt zien lid te blijven van een werkgeversorganisatie zoals VNO-NCW.
Het hele poldermodel is binnen vijftien jaar morsdood. Een museumstuk. Bedrijven regelen onderling met zelf aangestelde personeelsleden de arbeidsvoorwaarden. Dat kan gewoon in de bestuurskamer, waar de CPO (chief people officer) die verantwoordelijk is voor hr of het personeelsbeleid al aan één tafel zit met CEO, COO en CFO.
Nu zijn er al bedrijven of bedrijfstakken, zoals de schildersbranche, die voor het bepalen van lonen, vrije dagen, pensioenen en andere arbeidsvoorwaarden in zee gaan met zogenoemde gele bonden, die ze zelf oprichten, en de onafhankelijk ‘rode bonden’ links laten liggen. De regering heeft dan ook geen enkele invloed op het arbeidsvoorwaardenbeleid.
Grote successen zoals het Akkoord van Wassenaar (1982) voor loonmatiging of het Pensioenakkoord (2019) voor het behoud van het beste pensioenstelsel in de wereld, zijn alleen nog noten in geschiedenisboekjes.
Dat het huidige demissionaire kabinet het niet zo ver wil laten komen, duidt op historisch besef. Nederland is een van de welvarendste landen met een relatief gelijke inkomensverdeling en, vergeleken met andere landen, goede sociale voorzieningen. Misschien past dat niet meer in de moderne tijd. Maar zonder cao’s zal binnen bedrijfstakken een race to the bottom ontstaan.
VVD-minister Mariëlle Paul wil dat niet. Ze wil via sociale media het belang van de huidige, met onafhankelijke vakbonden afgesloten cao’s benadrukken. Maar zo’n oproep zal even weinig helpen als die van de dorpspastoor om weer naar de kerk te gaan. Sommigen willen zelfs een wettelijk verplicht vakbondslidmaatschap. Dat lijkt op de bijna beruchte closed shops, waarbij de Britten in het verleden de vernieuwing van de Britse industrie blokkeerden.
Maar het alternatief van een land zonder onafhankelijke bonden is een nog beroerder scenario. De tijd wordt dan teruggezet naar de donkerste dagen van de industriële revolutie. Misschien is verplichting te vergaand, maar zachte dwang zou langzamerhand wenselijk zijn.
Ook de vakbonden hebben de heilstaat niet kunnen realiseren. Maar wel bijgedragen aan de verzorgingsstaat. En die is te belangrijk om nu al als erfgoed te bestemmen.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant