Europees klimaatbeleid Vanaf 2027 gaat de Europese Unie de klimaatschade van burgers en bedrijven belasten. Weinig plannen worden als zó essentieel gezien voor de Europese klimaatdoelen. Toch komt klimaatcommissaris Hoekstra bezorgde landen nu tegemoet.
Eurocommissaris voor klimaat Wopke Hoekstra (midden) donderdag op een persconferentie met Eurocommissaris Teresa Ribera (links) en Eurocommissaris Dan Jorgensen (rechts).
Eurocommissaris Wopke Hoekstra staat voor een uiterst lastige opgave. Over ruim een jaar wacht de meeste Nederlandse en Europese huishoudens gegarandeerd een forse stijging van hun energieprijzen. Hoekstra zal de groeiende politieke zorgen bij Europese regeringen hierover willen wegnemen, als hij dinsdag vergadert met ministers uit alle EU-landen in Luxemburg. Maar hij zal niet het hele EU-klimaatbeleid willen riskeren.
Lastig, want de naderende stijging van de energieprijzen is een direct gevolg van Europees klimaatbeleid. Vanaf 2027 gaat de Europese Unie de klimaatschade van burgers en bedrijven belasten door een prijskaartje aan uitstoot te hangen. Wie een benzineauto en een gasaansluiting heeft, zal enkele honderden euro’s per jaar extra aan energiekosten kwijt zijn.
Binnen de Europese Commissie is Wopke Hoekstra de man die Europa op het pad naar de klimaatdoelen moet houden. De invoering van deze klimaatbelasting past daar naadloos bij: het is de bedoeling dat ondernemers en consumenten door de stijgende prijzen geprikkeld worden hun leven te verduurzamen.
Maar nu politici in heel Europa door hun achterban geconfronteerd worden met verzet tegen ingrijpend klimaatbeleid, zit een groot aantal regeringen flink te zweten. Zij zijn doodsbenauwd dat ze deze belasting, die de energierekening van een gemiddeld huishouden met enkele honderden euro’s zal laten stijgen, niet meer aan hun kiezers kunnen verkopen.
Hoekstra zal hen deels tegemoet komen met enkele toezeggingen en voorstellen die het risico op onverwachtse prijsstijgingen moeten beperken. De scherpe randjes gaan eraf. Maar zijn speelruimte is beperkt: weinig plannen worden als zó essentieel gezien voor het slagen van het Europese klimaatbeleid. „Aanpassingen zijn oké, maar dit programma laten vallen of uitstellen zou de doos van Pandora zijn”, zegt een diplomaat. „Waar eindigt het dan met het klimaatbeleid?”
Sinds 2005 moet de zware industrie in Europa al betalen voor haar uitstoot. De EU tuigde een speciale veiling op, waar uitstoot te koop is, per ton CO2. Wat je niet hebt ingekocht, mag je niet uitstoten. Doordat de EU het aanbod ieder jaar terugschroeft, wordt het inkopen van uitstoot steeds duurder. Met effect: de industriële uitstoot liep de afgelopen jaren hard terug.
Dit heette ETS. Onder de naam ETS2 gaat de EU hetzelfde systeem vanaf 2027 ook toepassen op burgers en ondernemers. Ze hoeven niet zelf naar de veiling om hun energieverbruik af te kopen, dat doen leveranciers zoals oliemaatschappijen en gasbedrijven. Zij rekenen de kosten door aan hun klanten. Met een deel van de opbrengsten van de veiling – een bedrag van ruim 86 miljard euro – kunnen de EU-landen hun burgers weer helpen bij het verduurzamen.
Dat neemt niet weg dat veel gezinnen hun energierekening flink zullen zien stijgen. Een studie van de Rabobank schatte de kosten voor een Nederlands gezin met een huis op aardgas en een benzineauto eerder dit jaar op 187 euro, met een dieselauto ligt dat boven de 200 euro. Volgens ABN Amro loopt dat op tot 319 tot 489 euro als ook indirecte kosten worden meegeteld, ervan uitgaand dat de bakker en de kroeg hun hogere energieprijzen doorrekenen.
De energierekening, weten politici, is politiek dynamiet. Daar heeft de energiecrisis die volgde op de Russische invasie van Oekraïne in 2022 hen wel aan herinnerd. Overheden grepen in heel Europa in door de energiekosten deels op te vangen, vaak voor de hele bevolking. Dit keer is dat niet aan de orde. Er worden voorbereidingen getroffen, ook in Den Haag, om armere burgers wél te compenseren. Ook dat kan met een deel van de opbrengsten.
Maar het ingewikkelde is: de pijn van de hoge prijzen is deels ook het doel. Anders komt de gewenste gedragsverandering er niet. Toen Henri Bontenbal (CDA) vorig jaar als Tweede Kamerlid voorstelde dat het Nederlandse kabinet de invoering volledig zou compenseren door de energiebelasting te verlagen, antwoordde klimaatminister Hermans (VVD) dan ook dat zo’n verlaging „de impact van het ETS2 op emissiereductie in Nederland teniet [zou] doen”.
Voor Nederland is er een bijkomend probleem. Onlangs verlengde het kabinet opnieuw de accijnsverlaging, die als tijdelijke ingreep tijdens de energiecrisis werd ingevoerd. Deze maatregel, die de schatkist volgend jaar 1,6 miljard euro kost, loopt eind volgend jaar weer af. Als het kabinet gelijktijdig ETS2 invoert en afscheid neemt van de lagere accijns wordt benzine vanaf 2027 in één keer 36 cent per liter duurder.
Niet alleen in Nederland, maar ook elders klinken deze zorgen de afgelopen maanden steeds luider. Politici waarschuwen voor ‘nieuwe gele hesjes’, diplomaten uit verschillende landen wijzen naar Polen en Frankrijk, waar in het jaar van de invoering verkiezingen plaatsvinden. „2027 is plotseling heel dichtbij”, zegt een van deze bezorgde diplomaten.
Deze zomer meldde een grote groep landen zich bij de Europese Commissie met hun zorgen, waarbij ze niet aandrongen op het schrappen maar wel op het herzien van de plannen. Dinsdag wordt bekend hoe Hoekstra hen precies tegemoet wil komen, maar in een brief die maandag door Commissievoorzitter Ursula von der Leyen werd rondgestuurd, werden de meeste contouren al zichtbaar.
De Commissie wil onder meer de miljardenopbrengsten van de veiling naar voren halen, zodat landen sneller aan de slag kunnen met hun verduurzamingssubsidies. Hoekstra zal daarnaast steun zoeken voor een plan om buffers in te bouwen, waarmee de EU als veilingmeester de prijs kan bijsturen. Als de prijzen al te sterk oplopen kan de Commissie extra uitstootrechten op de markt brengen, om de prijzen te stabiliseren. Daar lijkt Hoekstra gebruik van te willen maken. Zo worden extreme prijsverhogingen vermeden – maar blijft het systeem intact.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC