Volksgezondheid Hoe groot het probleem daadwerkelijk is, weet ook de Nederlandse Arbeidsinspectie niet. Van de 80.000 asbestmeldingen per jaar, inspecteert de instantie ‘slechts’ 500 projecten. „Dat geeft geen gerust gevoel.”
Asbest daken verwijderen van schuren ANP / HOLLANDSE HOOGTE / TRIPLE A VISUALZ
Zes van de achttien particuliere inspectiebedrijven verklaart onder meer schuren, woningen en stallen soms onterecht asbestvrij. Dat meldt de Arbeidsinspectie maandag.
De Arbeidsinspectie heeft deze zes bedrijven nog niet ingelicht, maar slaat alvast alarm. „Er hangen mensenlevens aan vast. Als particuliere controleurs een gebouw onterecht vrijgeven, worden overheidsinspecteurs, omwonenden en bouwvakkers blootgesteld aan kankerverwekkende vezels”, benadrukt Marcel de Haan van de Arbeidsinspectie. „Dat kan in het ergste geval leiden tot de dood.”
Vorig jaar kregen 513 mensen de diagnose mesothelioom (asbestkanker), volgens kanker.nl. Gemiddeld zijn vijf jaar na de diagnose slechts 9 van de 100 mensen nog in leven.
Het controlesysteem bij asbest verwijderen zit zo in elkaar: een asbestverwijderaar wordt gecontroleerd door een particuliere controleur. Die particuliere controleur wordt weer gecontroleerd door de gemeente of omgevingsdienst. En de gemeente weer gecontroleerd door de Arbeidsinspectie
Een van de particuliere eindbeoordelaars waarover Arbeidsinspectie aan de bel trekt, sjoemelt bijvoorbeeld met de luchtpomp die meet hoe hoog de concentratie asbest in een ruimte is, vertelt De Haan. Wie volgens de regels werkt, laat zo’n pomp twee uur draaien op locatie. „Maar iemand blijkt onderweg naar het adres al de pomp aan te zetten”, zegt hij. Ter plaatse wordt de lucht maar een halfuur gemeten, waarna de eindbeoordelaar de boel weer opruimt voor de volgende klus. „Dan ben je het systeem natuurlijk aan het frustreren.”
Ook heeft de inspectie een „sterk vermoeden” dat sommige eindbeoordelaars op afstand ‘onderzoek’ doen. Het bedrijf dat onderzocht moet worden levert dan zelf foto’s aan van een locatie. „Dan ziet diegene natuurlijk alleen wat op de foto staat”, zegt De Haan.
Veel eindbeoordelaars worden per meting of inspectie betaald, wat betekent: hoe meer klussen per dag, hoe beter voor de portemonnee. „Een niet frisse prikkel”, vindt De Haan. Ook mag de saneerder zelf een eindbeoordelaar uitkiezen. De eindbeoordelaar heeft daardoor baat bij dat de verstandhouding goed blijft.
Hoe groot het controleprobleem daadwerkelijk is, weet ook De Haan niet. De Arbeidsinspectie kan jaarlijks ‘slechts’ 500 van de 80.000 asbestmeldingen inspecteren, maar treft desondanks „bijna wekelijks” asbest aan op schoon verklaarde plekken.
Soms worden inspecteurs die maar een halfuur binnen zijn, gesnapt: „een heterdaadje”, noemt De Haan dat. Dan staat de inspectie te posten en ziet ze dat een particuliere inspecteur al een halfuur na binnenkomst vertrekt. In andere gevallen is er eerst monsteronderzoek nodig om een oordeel te kunnen vellen. In de tussentijd is de locatie verder besmet met asbest. Zo is er een geval waarbij het verontreinigingsgebied in de tussentijd drie keer groter was geworden, bleek uit onderzoek van de Arbeidsinspectie.
Hoe kan het beter? Bijvoorbeeld door een derde partij, naast de saneerder en de eindbeoordelaar, bij een project te betrekken, zegt De Haan. Of door de achttien inspectiebedrijven elkaar te laten controleren. Of anders andere overheidsinstanties, zoals het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu,, aanwijzen om voortaan de metingen te doen.
De Arbeidsinspectie benadrukte een paar jaar terug al dat de branche van asbestcontroleurs kwetsbaar is. „We hoopten dat het beter zou gaan, maar het wordt eerder slechter. Omdat het over meerdere domeinen gaat, zullen we gezamenlijk met verschillende ministeries moeten optreden.”
„We herkennen de signalen dat er wel is wat misgaat”, zegt Edwin Zoontjes van branchevereniging Fenelab, dat het merendeel van de eindbeoordelaars vertegenwoordigt.
De negatieve publiciteit vindt hij uiteraard vervelend. „De meeste inspectiebedrijven doen het wel gewoon goed. Die hebben last van dit soort berichtgeving.”
Maar Zoontjes weet ook dat er „slecht werkende bedrijven in de branche zitten”. Daarom snapt hij niet waarom een pilot in 2023, na twee jaar, werd stopgezet. Inspecteurs van de Raad voor Accreditatie (RVA) kwamen toen onverwachts langs en keken mee hoe de eindbeoordelaars tot hun beslissing kwamen, legt hij uit. De RVA vond het echter niet haar verantwoordelijkheid. Zoontjes: „De stekker ging eruit.” De Raad was maandagmiddag niet bereikbaar voor commentaar.
Ook de Arbeidsinspectie staat „niet te springen” om de controle „naar zich toe te trekken”. In 2023 herzag de Europese Unie de asbestrichtlijn: de toegestane concentratie asbest werd verlaagd en de voorzorgs- en beschermingsmaatregelen aangescherpt. De overheid is nog bezig met het doorvoeren van de benodigde wetswijziging. De Haan: „Laten we dan ook meteen iets regelen voor de controleproblemen.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC