De nieuwe topman van de Israëlische binnenlandse inlichtingendienst is op alle vlakken omstreden, van zijn heimelijke sollicitatiegesprek tot zijn extreemrechtse denkbeelden. Wat maakt David Zini, in de woorden van zijn voorgangers, ‘een gevaar voor de staat’?
is buitenlandredacteur van de Volkskrant.
David Zini trapte zijn positie als baas van de Shin Bet, de machtige Israëlische veiligheidsdienst, op 5 oktober af met een bezoek aan president Isaac Herzog. Hij beloofde Herzog dat hij boven de politiek zou staan, maar veel mensen geloven dat niet. Diezelfde dag dienden drie van zijn voorgangers bij het Hooggerechtshof een verzoekschrift in om de benoeming te blokkeren.
Volgens de drie voormalige chefs en 186 andere voormalige Shin Bet-functionarissen is de benoeming van Zini ‘een gevaar voor de staat’, omdat hij ‘de professionele ervaring en de juiste vaardigheden mist om het agentschap te leiden’. In tegenstelling tot veel van zijn voorgangers heeft Zini geen ervaring met inlichtingenwerk. De 51-jarige generaal-majoor was tot voor kort de baas van het opleidingscentrum van het Israëlische leger.
De oud-werknemers vrezen dat Zini’s benoeming op een van de belangrijkste posities in het land de toch al afkalvende Israëlische democratie verder zal beschadigen. Zini noemde het rechtssysteem volgens officieren ‘een dictatuur die over Israël heerst’. Ook zou hij recentelijk hebben gezegd dat ‘er een einde moet komen aan de situatie waarin de premier instructies geeft aan Shin Bet die niet worden opgevolgd’.
Zini’s voorganger Ronen Bar werd in maart, tot verbazing van veel Israëliërs, ontslagen door premier Benjamin Netanyahu. Naar eigen zeggen had Netanyahu het vertrouwen in Bar verloren na de terroristische aanvallen van Hamas op 7 oktober 2023, maar volgens Bar was het een kwestie van persoonlijke loyaliteit. De inlichtingendienst deed namelijk onderzoek naar ‘Qatargate’, een aantal heimelijke financiële en politieke deals tussen Qatar en directe medewerkers van Netanyahu.
Het Hooggerechtshof draaide het ‘onwettige’ ontslag terug, maar de strijd tussen Netanyahu en Bar woedde door. De directeur deed uit de doeken hoe Netanyahu hem meermaals dingen had gevraagd die regelrecht tegen de grondwet in gingen. Zo werd hij onder druk gezet om een voorgekauwde verklaring te tekenen waarin stond dat Netanyahu uit veiligheidsoverwegingen niet kon getuigen in de corruptiezaak tegen hem. Uiteindelijk besloot Bar in juni zelf op te stappen.
Vanwege de controverse raadde het Hooggerechtshof Netanyahu af om zelf een opvolger te benoemen, maar dat maakte weinig indruk. Een officieel sollicitatiegesprek was er niet, de invulling van de toppositie werd in het geheim beklonken op de achterbank van Netanyahu’s auto. Daarbij gingen de premier en Zini achter de rug om van de stafchef van het leger, een vergrijp waarvoor Zini werd ontslagen.
Dat Netanyahu zich van critici ontdoet en verbondjes aangaat met extreemrechts is niet nieuw, maar met Zini heeft hij wel een heel omstreden persoon gestrikt. De linkse Israëlische krant Haaretz noemt het ‘de meest alarmerende benoeming door Netanyahu tot nu toe’. Zijn extreme gedachtegoed was voor Netanyahu eerder nog reden om Zini af te wijzen voor de positie van militair secretaris.
Zini kwam in 1974 in Jeruzalem ter wereld, maar groeide op in de havenstad Ashdod. Zijn vader was de lokale rabbijn en stond bekend als een zeer streng man. Hij is een volgeling van rabbijn Zvi Thau, een van de prominentste en meest extreme figuren binnen het religieus zionisme. Volgens Thau zijn de Palestijnen hetzelfde volk als de Bijbelse Filistijnen en hebben zij geen idealen, geen doel en geen toekomst.
De leer van Thau stond ook centraal op de godsdienstige academie (jesjiva) in Hebron, waar Zini een gemengd traject van godsdienstwetenschappen en militaire dienstplicht doorliep. Doordrongen van religieus nationalisme maakte Zini naam als een zeer streng maar capabel commandant binnen het leger. Toch liep zijn carrière vast.
‘De stafchef vermeed het altijd om hem een belangrijke leidinggevende rol te geven, omdat zijn nationalistische temperament en extremisme bij iedereen bekend waren’, zei een hoge officier tegen Haaretz. Zini had een huis gebouwd in een door religieuze activisten gestichte Israëlische nederzetting op de Golanhoogte, illegaal volgens het internationaal recht. Hij was een belangrijke pion in de kolonistenlobby en noemde de oorlog in Gaza een ‘eeuwige oorlog’.
Zini doet zelf weinig publieke uitspraken, maar omringt zich met hardliners zoals rabbi Eliezer Kashtiel. ‘Zelfs als de inwoners van Gaza ons niets anders zouden brengen dan bloemen, liefdesbrieven en hartjestekeningen zouden we nog steeds verplicht zijn om oorlog te voeren en het Land van Israël te veroveren’, zegt Kashtiel in zijn lessen. Volgens Kashtiel verplicht de Thora hen om gebied ‘ten minste tot Beiroet te veroveren’. En ‘waarom niet Turkije?’
Een broer van Zini speelde volgens Haaretz afgelopen tijd een belangrijke rol bij de sloop van huizen in Gaza. Zijn vrouw Naomi Zini bracht vorig jaar een boek uit waarin ze schrijft dat ‘het goddelijke gebod’ om huizen in Gaza te vernietigen niet genoeg is. Volgens haar moeten Israëliërs zich er ook vestigen.
Netanyahu vindt dat Zini de ‘kritische denker’ is die de Shin Bet nodig heeft. Hij zou de terreuraanvallen van 7 oktober hebben voorspeld en op die dag met eigen hand Hamas-militanten hebben gedood bij kibboets Mefalsim. Maar uit onderzoek blijkt dat het ging om een standaardrapportage waarin Zini waarschuwde voor de ontvoering van een soldaat of burger. Ook is inmiddels duidelijk dat hij pas bij de kibboets arriveerde toen de gevechten al voorbij waren.
David Zini heeft elf kinderen, een record onder Israëlische officieren. Als dienstauto kreeg hij een speciaal minibusje met dertien zitplaatsen.
Zijn oma Rachel Zini heeft Auschwitz overleefd.
Het Israëlische Hooggerechtshof heeft geoordeeld dat Zini de toppositie kan bekleden zolang hij niet over de ‘Qatargate’-dossiers gaat.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant