Nadat bondskanselier Friedrich Merz zich vorige week had beklaagd over migranten in het ‘straatbeeld’, eiste de oppositie op hoge poten excuses of een verklaring. Niks ervan, zei Merz maandag. ‘Vraag uw dochter maar wat ik bedoel.’
is correspondent Duitsland van de Volkskrant. Hij woont in Berlijn.
CDU-leider en bondskanselier Friedrich Merz haalde zich vorige week de woede van progressief Duitsland op de hals, toen hij zei dat zijn regering weliswaar ‘op grote schaal’ uitzettingen organiseert, maar dat er nog steeds sprake is van ‘een probleem in het straatbeeld’. Vanuit progressief Duitsland klinkt sindsdien de roep om opheldering: bedoelde Merz dat hij een verkeerde huidskleur op straat zag?
‘Racistisch, discriminerend, kwetsend en onbehoorlijk’, fulmineerden tientallen Groenen-politici in een open brief. ‘Een bondskanselier onwaardig.’ De bondskanselier moet zich bewust zijn van zijn verantwoordelijkheid, schreef integratiedeskundige Natalie Pawlik van coalitiepartner SPD. ‘Niet losse flodders schieten uit politiek effectbejag.’ In Berlijn en Potsdam demonstreerden duizenden mensen.
Merz hield aanvankelijk de lippen stijf op elkaar. De CDU-leiding zonderde zich afgelopen dagen af voor haar halfjaarlijkse Klausur, een soort partijpolitieke heidagen. Daar was het thema niet vermeend racisme van de Duitse leider, maar de omgang met de extreemrechtse AfD. De twee partijen strijden om de koppositie in de peilingen, met elk ongeveer 25 procent.
De uitspraken van Merz onderstrepen hoe ver de CDU onder hem naar rechts is opgeschoven. De volkspartij, die het grootste deel van naoorlogs Duitsland regeerde, bestaat uit christelijk-sociale, liberale en conservatieve vleugels. Merz vertegenwoordigt die laatste, en heeft andere geluiden buiten werking gesteld. Bij het aantreden van de huidige regering klonk zelfs vanuit zijn eigen CDU de klacht dat Merz een wel héél conservatieve ministersploeg had benoemd.
Onder druk van de strijd met de extreemrechtse AfD heeft Merz zijn partij tot op het randje van populistisch- en radicaal-rechts gebracht. Tijdens de campagne voor de Duitse verkiezingen, die Merz in februari won, beloofde de CDU-leider bijvoorbeeld dat er onder zijn bewind geen enkele asielzoeker meer over de Duitse landsgrenzen zou komen. De rechtbank floot hem terug: nieuwkomers hebben het recht om asiel aan te vragen.
De CDU-leider balanceert op een dun koord. Enerzijds profileert hij zijn partij als hoeder van het politieke midden, anderzijds hoopt hij met strengere migratieregels en almaar hardere retoriek kiezers bij de AfD weg te halen of te houden. Volgens hem is de huidige regering van CDU en SPD de ‘laatste kans’ om extreemrechts tegen te houden.
Volgend jaar kiezen vijf van de zestien Duitse deelstaten een nieuw parlement, waaronder de twee oostelijke deelstaten Saksen-Anhalt en Mecklenburg-Vorpommern. In beide staten ligt de AfD, door de Duitse veiligheidsdienst dit jaar in haar geheel ingeschaald als ‘bewezen extreemrechts’, ruimschoots voor met zo’n 40 procent van de gepeilde stemmen.
Hoezeer de CDU de hete adem van de rechtsextremisten in de nek voelt, bleek nog voordat de politieke heisessie van dit weekend voorbij was. Prominente CDU-leden uit het oosten van Duitsland uitten publiekelijk twijfels over het cordon sanitaire dat Duitse middenpartijen – inclusief de CDU/CSU – handhaven rondom de AfD. Vorig jaar gingen al honderdduizenden Duitsers de straat op, nadat de CDU met steun van de AfD probeerde strengere migratieregels door het parlement te loodsen – overigens tevergeefs.
Maandag na het CDU-overleg beklemtoonde Merz desondanks opnieuw: het ‘onverenigbaarheidsbesluit’ met de AfD blijft staan. ‘De AfD doet alsof ze ons de hand reikt,’ aldus de CDU-leider, ‘maar in werkelijkheid wil ze ons vernietigen.’
Gevraagd wat hij nou bedoelde met zijn opmerking over het ‘Stadtbild’, het straatbeeld, weigerde de bondskanselier uitleg of excuses. ‘Vraag het uw kinderen, uw dochter, uw vrienden en bekenden: iedereen bevestigt dat dit een probleem is – zeker als het donker wordt.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant