Kunstroof Een dag na de spectaculaire roof van juwelen uit het Louvre zijn de deuren van het museum nog gesloten. De roof maakt veel los in de Franse politiek.
De ketting en oorbellen uit de juwelencollectie van keizerin Marie-Louise in de Apollogalerij van het Louvre, in 2020.
Een dag na de spectaculaire roof van juwelen uit het Louvre – op klaarlichte dag, een half uur na openingstijd – komt steeds meer informatie naar buiten. De Franse Cultuurminister Rachida Dati spreekt van een professionele operatie. De criminelen maakten gebruik van een verhuislift en wisten precies waar ze moesten zijn.
Op beelden die de Franse zender BFMTV deelde op X is te zien hoe een man in een geel hesje doelbewust een glazen vitrine in de Apollogalerij opensnijdt, waar de Franse kroonjuwelen tentoongesteld worden. Eerder meldde de Franse minister van Binnenlandse Zaken dat de gehele kunstroof zeven minuten duurde. Nu blijkt het nog korter te zijn: binnen vier minuten stonden de overvallers weer buiten. Sindsdien maakt de Franse politie jacht op de criminelen. De deuren van het ’s werelds best bezochte museum bleven ook maandag dicht.
Wat is er bekend over de juwelen en de situatie in het museum?
De diefstal richtte zich op juwelen, die makkelijker door te verkopen zijn dan andere kunstvoorwerpen. De registratie van schilderijen maakt het ingewikkeld om waardevolle doeken van de hand te doen. Sieraden kun je redelijk eenvoudig waardevast uit elkaar halen om door te verkopen: edelmetalen zijn om te smelten, waardevolle edelstenen worden vaak apart verkocht.
Het Franse Ministerie van Cultuur heeft verklaard dat de criminelen acht negentiende-eeuwse juwelen hebben gestolen, ze namen er aanvankelijk negen mee. Volgens het ministerie zijn de sieraden van „onschatbare waarde”, zowel in financieel als in historisch opzicht. De Franse krant Le Monde meldt dat het gaat om sieraden die uit de collectie van Napoleon komen. Zo namen de overvallers een kroon, tiara en twee broches van keizerin Eugénie, de echtgenote van Napoleon III, mee. Verder werden ook een tiara, halsketting en oorbellen met saffieren van koningin Marie-Amélie en koningin Hortense gestolen, alsook een halsketting en oorbellen van smaragd die eerder aan prinses Marie-Louise toebehoorde. De criminelen hebben De Régent, een van ’s werelds meest bekende diamanten van 140,64 karaat die ook in de Apollogalerij tentoongesteld wordt, ongemoeid gelaten.
De kroon van keizerin Eugénie werd later zondag vlak bij het Louvre teruggevonden. Waarschijnlijk hebben de overvallers deze tijdens hun vlucht laten vallen, de kroon is hierbij beschadigd. Goudsmid Alexandre-Gabriel Lemonnier ontwierp de kroon voor de Wereldtentoonstelling in Parijs van 1855 en verwerkte 1.356 diamanten en 56 smaragden in zijn ontwerp. De huidige staat van het voorwerp wordt onderzocht, aldus het Ministerie van Cultuur.
De sieradenset van koningin Marie-Amélie en koningin Hortense in de Apollogalerij van het Louvre, in 2020.
De bekendste roof uit het Louvre is de diefstal van de Mona Lisa in 1911. Toen wist de Italiaanse museummedewerker Vincenzo Peruggia het schilderij van de muur te halen en onder zijn jas het museum uit te smokkelen. De Mona Lisa werd twee jaar later teruggevonden en teruggebracht naar het Louvre. Later zou Peruggia verklaren dat hij overtuigd was dat het schilderij in Italië thuishoorde, het geboorteland van de schilder.
In de loop der jaren, en zeker na de roof van de Mona Lisa, heeft het museum haar veiligheidsbeleid aangescherpt. Dat kon niet verhinderen dat er in de decennia daarna toch meerdere objecten verdwenen, met name van de afdelingen Oosterse Oudheden en Grafische Kunsten. De digitalisering van de collectie heeft diefstal verder bemoeilijkt, zo schrijft Le Monde.
De meest recente roof uit het Louvre vond plaats in 1998, toen werd een negentiende-eeuws schilderij van Camille Corot gestolen. Le Chemin de Sèvres is nooit teruggevonden.
Toen de directeur van het Louvre, Laurence des Cars, de museummedewerkers zondagmiddag rond 14.30 uur bijeen riep om ze bij te praten over de diefstal, werd ze volgens de Franse krant Le Monde uitgejouwd. Ze verwijten haar een gebrek aan actie. Over de beveiliging van het Louvre bestaan namelijk al langer zorgen.
Op 16 juni mondde een maandelijkse informatiesessie uit in een brede uiting van ongenoegen onder het personeel over de arbeidsomstandigheden, aangevoerd door medewerkers van de receptie. Ze spraken van „overbevolking en onderbezetting”, schreef Le Monde destijds, en weigerden aan de slag te gaan tot het management naar de groep toe kwam voor een gesprek. Ondertussen werd de rij voor de piramide buiten steeds langer door de spontane staking, de poorten van het museum gingen uiteindelijk pas om 14.30 uur open.
De problemen in het museum hangen volgens Des Cars samen met „talloze tekortkomingen”, zo zei ze in een vertrouwelijk memo aan de cultuurminister, die in januari uitlekte naar Le Parisien. Om die tekortkomingen (zoals temperatuurverschillen en onderhoudsproblemen) aan te pakken, kondigde ze in dezelfde maand een renovatieplan aan met de naam Louvre Nouvelle Renaissance. Het prijskaartje: 800 miljoen euro.
Dat is niet niks voor het best bezochte museum ter wereld. Hoewel het museum, met bijna 15 kilometer aan gangen en zalen en 2.300 medewerkers, jaarlijks zo’n negen miljoen bezoekers trekt, stelde het renovaties jarenlang uit. Bij de presentatie van het renovatieplan kondigde president Emmanuel Macron ook aan dat de ticketprijs (nu 22 euro, tot 18 jaar gratis) vanaf begin 2026 omhoog zal gaan voor bezoekers van buiten de Europese Unie.
Toch heeft het renovatieplan de zorgen nog niet bij iedereen weggenomen. Le Monde schrijft op basis van medewerkers van het museum dat de modernisering van het beveiligingssysteem, dat onderdeel uitmaakt van het renovatieplan, is uitgesteld. Dat leidt volgens hen tot ernstige tekorten in de beveiliging. Zo zou de Apollogalerij eerder beveiligd worden door zes medewerkers, inmiddels is dat afgeschaald naar vijf. Tijdens de vroege ochtendpauze van een half uur is een van die medewerkers bovendien niet aanwezig in de galerij. „De collecties, de bezoekers én het personeel zijn niet veilig”, concludeerde vakbondsleider Yvan Navarro van CGT Culture maandag.
France Info kreeg zondag inzage in een rapport van de Franse Rekenkamer, dat begin november gepubliceerd zal worden. Daarin wordt volgens de Franse nieuwszender gesproken over vertragingen in het op peil brengen van de beveiliging. Zo zou in de Denon-vleugel, waarin de Apollogalerij en de Mona Lisa zich bevinden, een derde van de zalen geen beveiligingscamera hebben. De Rekenkamer noemt de „vastgelegde bedragen [voor beveiliging] klein in vergelijking met de geraamde behoeften” en spreekt van „een tendens om de start van de werkzaamheden te laten afhangen van begrotingsaanpassingen”.
Een beveiligingsmedewerker met een hond staat maandag bij de glazen piramide van het Louvre. De toegangsdeuren bleven ook maandag gesloten na de grote roof van zondag.
Het Franse ministerie van Cultuur schrijft maandag in een verklaring dat de beveiligingsprotocollen op de juiste wijze zijn gevolgd: de alarmen gingen af en daarna zijn de vijf aanwezige medewerkers meteen in actie gekomen, onder meer door de politie te waarschuwen en de aanwezige bezoekers te beschermen. Ook stelt het ministerie dat het veiligheidsplan, opgenomen in het Nouvelle Renaissance-project, momenteel wordt uitgerold. Als onderdeel daarvan komen er onder meer nieuwe camera’s en nieuwe beveiligingscomputers.
Macron verwees in een reactie op X ook naar het renovatieplan voor het museum, dat volgens hem „voorziet in een versterking van de veiligheid”. Het plan „zal garant staan voor het behoud en de bescherming van wat ons geheugen en onze cultuur vormt”.
Het Louvre is niet zomaar een museum in de Franse hoofdstad, het is een pronkstuk en een visitekaartje, met grote symbolische waarde. Toen Macron in 2017 verkozen werd tot president, vierde hij zijn overwinning zelfs aan de voet van de bekende glazen piramide. De roof maakt dan ook veel los in de Franse politiek. De radicaal-rechtse partijleider van Rassemblement National, Jordan Bardella, haalde zondag meteen uit: hij noemde de overval op X „een ondraaglijke vernedering voor ons land”. „Hoe ver zal het verval van de staat nog gaan?”
Macron noemde de diefstal zondag „een aanslag op erfgoed dat wij koesteren omdat het onze geschiedenis is”. „Wat zeker is, is dat we gefaald hebben en een deplorabel beeld van Frankrijk hebben gecreëerd”, zei minister van Justitie Gérald Darmanin maandagochtend op de Franse radiozender France Inter. „Uiteindelijk wint de politie altijd. Deze mensen zullen worden gearresteerd”, besloot hij. Dat geluid verkondigde de president ook: „Wij zullen de kunstwerken terugvinden en de daders voor de rechter brengen.”
De Franse politie is nog steeds op zoek naar de vier criminelen. Het is een race tegen de klok – hoe langer het duurt, hoe onwaarschijnlijker het is dat de juwelen nog terug worden gevonden in hun originele vorm.
In tegenstelling tot eerdere berichten waarin het museum verklaarde gedeeltelijk open te gaan op maandag, bleven de toegangsdeuren van het Louvre gesloten. Op dinsdagen is het museum altijd gesloten, waardoor het publiek op zijn vroegst woensdag de kunstwerken in het museum weer kan bewonderen.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC