Media Wierd Duk is een van de luidste rechtse stemmen in Nederland. Hij transformeerde van gevierd correspondent naar opiniemaker die de tijdgeest mee krijgt. „Hij bedrijft politiek met journalistiek.”
Wierd Duk tegen de achtergrond van opinie- en actualiteitenprogramma ‘Nieuws van de Dag’.
De samenleving is "compleet vergiftigd”, twittert Telegraaf-journalist Wierd Duk. Het is anderhalf etmaal na de mishandeling van supporters van Maccabi Tel Aviv in Amsterdam, afgelopen november. Aanleiding voor zijn tweet is een talkshowfragment. Daarin beschrijft een vertegenwoordiger uit de Joodse gemeenschap hoe een hotelreceptioniste kamernummers van Israëliërs doorgaf, met mishandelingen tot gevolg.
Duk ziet het breder. "De islamistische 5e colonne is overal”, schrijft hij over taxichauffeurs, Kamerleden, ambtenaren die zich tegen kabinetsbeleid keren, columnisten en docenten aan universiteiten. "Een serieuze dreiging voor de liberale rechtsstaat.”
Wierd Duk (1959) is een van de luidste rechtse stemmen in Nederland. Hij vermengt journalistiek met opinievorming op een veelheid aan platformen. Hij is sinds begin dit jaar vaste gast bij Talpa-pogramma Nieuws van de Dag (SBS6), een co-productie van Hart van Nederland en zijn werkgever De Telegraaf op de vroege avond. Ook bereikt hij bijna een miljoen kijkers bij het populaire Vandaag Inside, waar hij op woensdagavonden aanschuift als tafelgast en (geo)politiek commentator. Met zijn wekelijkse Telegraaf-podcast Het Land van Wierd Duk bereikt hij enkele tienduizenden mensen.
Voor een kleiner publiek, in een interview bij kerkgenootschap Mozaïek020 dat online uitgezonden is, vertelt hij op de zondag na de mishandeling van Maccabi-supporters nu ook zelf dat "receptionistes” in hotels kamernummers hebben doorgegeven. "We weten dan ook wel weer welke achtergrond die hebben.” Een huiveringwekkend verhaal. Toch heeft Duks krant De Telegraaf er nooit over gepubliceerd. Het OM en de politie weten van niets.
NRC heeft via een tussenpersoon toenadering gezocht tot de bron; één van de vrijwilligers die Israëlische gasten uit hotels heeft opgehaald die nacht. Maar die wil niet praten. Details zijn daarmee niet te verifiëren.
Duks carrière was rond de eeuwwisseling opzienbarend. Bekenden uit die tijd noemen hem getalenteerd, nieuwsgierig, initiatiefrijk. "Hij had New York Times-niveau kunnen hebben”, zegt goede vriend Gerlof Leistra, zelf al decennia misdaadjournalist bij EW (voorheen Elsevier). In 1999 won Duk, voorgedragen door toenmalig hoofdredacteur Arendo Joustra, de Anne Vondelingprijs voor politieke journalistiek voor zijn reportages over de Tweede Tsjetsjeense Oorlog . "Wij hopen en verwachten dat een breed publiek nog lang genoegen zal beleven aan het journalistieke vakmanschap van Wierd Duk”, aldus de jury.
Duk begon zijn opmars aan Nederlandse talkshowtafels toen hij freelance correspondent was in Duitsland. Hij bekritiseerde de welwillendheid waarmee de vluchtelingenstroom tijdens de Syrische burgeroorlog in 2015 volgens hem tegemoet getreden werd.
Het was de tijd van de ‘Willkommenskultur’ van bondskanselier Angela Merkel, die in delen van Duitsland snel zou omslaan. Die omslag signaleerde hij ook in Nederland, waar hij eerst voor het AD en vanaf 2017 voor De Telegraaf verhalen schreef over maatschappelijke onvrede vanuit cultureel conservatief perspectief.
Hij noemt zichzelf rechts-conservatief en "cultuurchristen”. Niet gelovig dus, maar wel strijdvaardig bij de verdediging van christelijke fundamenten van de westerse maatschappij. Die loopt in zijn optiek gevaar door de oprukkende islam, waar links-progressieve krachten ("woke”) in zijn ogen dienstbaar aan zijn. De strijd gaat volgens Duk tussen "goed en kwaad” met als strijdperk het Midden-Oosten en Europa. "Als Israël valt, valt het Westen.”
Hij omarmt en verspreidt rechts-radicale concepten. Zo sprak hij vorige maand bij Nieuws van de Dag over de effecten van migratie waaraan "we ten onder” gaan. Hij wilde "best als eerste in de mainstreammedia" ‘remigratie’ als thema benoemen. Vijf uiterst rechtse partijen hebben daar in hun programma’s voorstellen over. Het is ook een term die volgens experts en de NCTV in extreemrechtse kringen synoniem is voor deportaties.
Ook de instituties van de democratische rechtsstaat neemt Duk onder vuur. Hij spreekt over "terreur van rechters” die politieke bewegingsruimte zouden beperken. "Doodziek” werd hij van de rechter die afgelopen februari een streep had gezet door inreisverboden van drie omstreden islamitische predikers’. De Amsterdamse rechtbank oordeelde dat de toenmalige ministers Van Weel (Justitie, VVD) en Faber (Asiel & Migratie, PVV) dat inreisverbod onvoldoende hadden onderbouwd.
Nadia Bouras, universitair docent gespecialiseerd in Marokkaanse migratie aan de Universiteit Leiden en met Marokkaanse wortels, ging vroeger vriendschappelijk om met Duk. Dat was toen hij voor Elsevier schreef over de multiculturele samenleving, integratie en moslimextremisme. Ze vindt de persoon Duk "niet zo interessant”. "Wat ik zorgwekkend vind, is dat hij inmiddels het gevestigde geluid vertolkt. Als je Wierd hoort, dan hoor je Caroline van der Plas, hoor je Dilan Yesilgöz. Het is een en hetzelfde.”
Duk vecht inmiddels al jaren een online vete uit met Bouras, die hij in Vandaag Inside als voorbeeld noemde van die "islamistische 5e colonne”. "Hij wil gewoon scoren”, zegt Bouras. "Als iedereen het heeft over opgeschoten Marokkaanse jongens op scooters, is het natuurlijk interessant als iemand zegt: nou, het zijn ook die hoogopgeleiden. Hij voegt iets toe, vindt hij. Maar het is gewoon complotdenken over moslims die zich verdekt opstellen en instanties binnendringen. Heel schadelijk. Hij weet precies wat hij wel en niet kan zeggen.”
De breuk met Elsevier in 2013, waar Duk in vaste dienst was na correspondentschappen in Rusland en Duitsland, markeert de omslag naar een steviger profilering online en in talkshows. Hij vertelde vorig jaar in een interview met een student journalistiek over zijn vertrek bij een werkgever waarvan hij de naam niet wil noemen. Er zou volgens Duk druk op de hoofdredacteur zijn gezet vanwege van een verhaal dat hij had geschreven. "Dat bleek te gaan om een vriend van die hoofdredacteur”, aldus Duk in het interview. "Heel onverkwikkelijk.” Duk laat aan NRC weten dat hij hier geen verdere uitspraken over doet.
Toenmalig Elsevier-hoofdredacteur Joustra stelt dat "een hoofdredacteur die dit soort fratsen uithaalt, geen lang leven beschoren is” en dat zijn redactie "nooit zou hebben geaccepteerd als ik vanwege een veronderstelde vriendschap” een stuk "zou veranderen of tegenhouden”. Waarom Duk volgens hem vertrok, wil hij niet zeggen.
Gerlof Leistra, die zichzelf omschrijft als relatief links bij het rechts-conservatieve opinieblad EW waarvoor hij al decennia werkt, wil hier niets over zeggen. Hij verklaart Duks profileringsdrang deels door "angst” over zijn toekomst. "Als freelancer heeft hij vroeger veel zorgen gehad over zijn pensioen. Een mening kan dan ook een verdienmodel worden”, zegt hij. Bij De Telegraaf, waar Duk sinds 2017 in dienst is, "zit niemand die je daarin afremt.” Duk stelt in een reactie dat hij "nooit” over zijn pensioen nadacht.
Het betekent volgens Leistra niet dat Duk onoprecht is. "Daar is hij te integer voor. Maar als je mij iets vraagt over Syrië: ik weet er niets van. Gooi een dubbeltje in Wierd en je krijgt voor een tientje aan mening terug”, zegt Leistra. "Wat Wierd beweert is voor 80 procent gestoeld op kennis van zaken, maar het gaat net om de 20 procent die niet klopt, waar je de boel overdrijft of die schadelijk is voor de discussie.”
Domineeszoon Duk groeide op in Zeeland en Groningen, waar zijn vader predikant was in de hervormde kerk. Zijn moeder was onderwijzer. Hij was in de jaren tachtig basgitarist in de Friese newwaveband The Visitor. In zijn studententijd in Groningen richtte hij cultureel tijdschrift Verbeeldt op, met Leistra en René Cuperus, de latere PvdA-beleidsadviseur en onder meer auteur van de Atlas van Afgehaakt Nederland. De "Groningse kliek”, zegt Leistra, is elkaar blijven zien. Daar hoort ook Syp Wynia bij, die Duk ooit aannam op de cultuurredactie van het Nieuwsblad van het Noorden. Wynia is tegenwoordig uitgever van rechts-conservatieve auteurs die ook in Het Land van Wierd Duk opduiken.
Tijdens zijn studie geschiedenis reisde Duk regelmatig naar Rusland, waar hij zich na de val van de Sovjet-Unie zou vestigen als correspondent. Oud-Volkskrant-hoofdredacteur Philippe Remarque, nu directeur journalistiek bij uitgever DPG (onder andere Trouw, de Volkskrant en Het Parool), was rond de eeuwwisseling correspondent in Moskou en Berlijn toen Duk daar ook zat. "Hij wond zich ook toen al op over politici... Als je de emotie en drive van je politieke gevoel laat spreken, kan dat heel krachtig zijn. Maar dat wordt alleen maar krachtiger als je dat onder controle houdt met je feitelijke vakmanschap. Hij zal zeggen dat-ie dat doet.” Volgens Remarque bedrijft Duk nu "politiek met journalistiek”.
Als correspondent werd Duk tijdens de Eerste Tsjetsjeense oorlog (1994-1996) met zijn gezelschap eens tot stoppen gedwongen door vier Tsjetsjenen met bivakmutsen. Duk zegt in een Powned-podcast dat hij zich al verzoend had met het noodlot. Twee collega’s, een Duitse en Britse journalist, stonden met hun handen achter het hoofd gevouwen in een greppel, beschrijft de eveneens gekidnapte Nederlandse journalist Nanette van der Laan van het Britse Channel 4 in een artikel over deze ervaring. Maar het liep goed af. Van der Laan denkt dat haar vrouw-zijn hun allemaal het leven heeft gered. "Een vrouw doodschieten ging ze toch te ver”, appt ze.
Duk haalt zijn ervaringen als correspondent geregeld aan ter verklaring van zijn vrees voor "islamisering”. Halverwege de jaren negentig namen extremisten de strijd in de Noordelijke Kaukasus tegen het Russische leger over. Hij beschreef eens hoe een zevenjarige jongetje in een Tsjetsjeens dorp zijn dolk hief naar een overvliegende Russische gevechtsheli en "inshallah” zwoer de "ongelovigen te doden”, waarbij de vader instemmend knikte.
Ook het terrorisme van Islamitische Staat kwam dichtbij. Een vriendin van Duks dochter raakte in 2016 zwaargewond bij de aanslag in Nice op de boulevard, waar een terrorist met een vrachtwagen 86 mensen doodreed en honderden verwondde. "Een moslimmeisje uit de Berlijnse achterstandswijk Neukölln – getalenteerd, levenslustig”, schreef Duk in het AD, "wier leven uit naam van de ‘radicale islam’ kapot is gemaakt. Niemand kan dit uitleggen.”
Gevraagd naar zijn polemische stijl op het platform X zegt Duk geregeld de consensusgedachte in Nederland te willen doorbreken. Duk heeft ruim 230.000 volgers op X. Remarque noemt Duks werkwijze een "vermenging van de verontwaardigingsmachine van sociale media met journalistiek”. Dat is "een krachtige cocktail. Daarin is hij toch wel pionier.” Maar Duks ontwikkeling heeft Remarque "ook wel geleerd wat sociale media met iemand kan doen. Hij verkeert [op X] voortdurend in oorlogsmodus.”
Waar Duk eerst als ‘algemeen verslaggever’ stond aangeduid bij De Telegraaf is hij sinds deze zomer alleen nog ‘opiniemaker’. De hoofdredactie stelt dat dit komt omdat hij in die hoedanigheid aanschuift bij de Talpa-programma’s. Leistra noemt dit "veelzeggend.” "Als journalist word je geacht uit te zoeken wat je beweert.”
Wierd Duk op de set van van opinie- en actualiteitenprogramma ‘Nieuws van de Dag’. Foto Ramon van Flymen / ANP
Toen het bij Vandaag Inside vorige maand ging over het aanbod van ziekenhuizen om Gazaanse kinderen op te nemen, bracht Duk in dat een "hoge specialist” hem had gezegd dat multiresistente bacteriën bij patiënten "enorme risico’s” met zich meebrengen. Mark de Boer, hoogleraar Infectieziekten (in het bijzonder antimicrobiële resistentie en antibioticabeleid) aan de universiteit Leiden, zou Duks specialist "krachtig tegenspreken”, zegt hij desgevraagd. "Denk je niet dat we passende isolatiemaatregelen nemen en controleren waarmee patiënten gekoloniseerd zijn?” Ook hoogleraar klinische microbiologie Heiman Wertheim, verbonden Radboudumc, stelt dat de risico’s goed te beheersen zijn.
Na de moord op de Amerikaanse conservatieve activist en influencer Charlie Kirk vorige maand zei Duk geregeld aangeklampt te worden door mensen voor wie hij een held is, omdat hij durft te zeggen wat zij niet durven. In de reclamepauze bij VI staat het publiek geregeld in de rij voor een foto met hem, constateert NRC. Duk is volgens Leistra voor zijn volgers een "voorman” geworden. "Maar hij is ook een eenrichtingsweg ingeslagen waar je niet meer kan omkeren.”
Voor dit profiel is Wierd Duk gevraagd mensen aan te dragen uit zijn omgeving. Dat wilde hij niet. Zelf heeft hij een ontmoeting met NRC afgehouden. Twee ideologisch verwante kennissen reageerden niet op een verzoek om te praten.
Per app heeft NRC gevraagd aan Duk of hij dan wel iemand anders bij De Telegraaf het verhaal over de hotelreceptionistes heeft gecheckt en wat daaruit is gebleken. Ook vroeg NRC wie de ‘hoge specialist’ is die hem vertelde dat er een enorm risico is bij opname van Gazaanse kinderen. „Ooit gehoord van bronbescherming?”, reageerde hij.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC