Drugs Afgelopen jaren ging vrijwel alle aandacht van opsporingsinstanties uit naar cocaïnesmokkel. Maar voor Nederlandse drugscriminelen is xtc produceren nog altijd winstgevender. Bovendien neemt de vraag toe. „Laat het Amsterdam Dance Event maar beginnen.”
XTC-pillen in een ziplockzakje.
Lachgas is uit, paddodruppels zijn in. De nieuwe, populaire drug 3mmc is vaak geen pure 3mmc, maar een samenraapsel van designerdrugs. En van de klassieker onder de feestdrugs – xtc – wordt de poedervariant steeds populairder.
Aldus enkele opvallende bevindingen van de jaarlijkse drugsmonitor Antenne Amsterdam van de Hogeschool van Amsterdam en de Jellinek Kliniek. Het drugsgebruik onder Amsterdamse jongeren blijkt een goede voorspeller van het gebruik in de rest van Nederland.
De nieuwste trends zien vaak het licht tijdens ADE: het Amsterdam Dance Event, een meerdaags elektronisch muziekfestival dat op woensdag 22 oktober begint. In het verleden werd het festival gekscherend ook wel het ‘Amsterdam Drugs Event’ genoemd.
Die typering werd gerelativeerd in antwoorden op Kamervragen: het drugsgebruik op ADE verschilt niet zoveel van andere feesten. Het is te stellen dat daarmee een andere trend wordt bevestigd: op alle festivals én tijdens gewone uitgaansavonden wordt een breed arsenaal aan drugs verkocht en gebruikt.
Het illustreert volgens de onderzoekers van Antenne Amsterdam dat de drempel voor drugs kopen en gebruiken is verlaagd. Dat heeft te maken met sociale media. De drugsdealer van vroeger is vervangen door bezorgdiensten die via Snapchat of WhatsApp hun menukaart verspreiden.
„De feestcultuur is meer divers geworden, evenals de momenten die met drugs worden gekruid”, aldus de onderzoekers. „Veel illegale middelen worden niet meer alleen op festivals gebruikt. Met de vriendengroep op stap is al een feestje, of je nou op een boot of in een bos zit, in een club of café, op een nazit of een vet thuisfeest met dj’s. De setting van gebruik is over de volle breedte gevarieerder geworden.”
Afgelopen jaren is veel aandacht geweest voor het cocaïnegebruik onder uitgaande jongvolwassenen van 15 tot 34 jaar. Zo loopt in de gemeente Rotterdam sinds 2024 een voorlichtingscampagne met onder andere de slogan: „Jouw lijntje, zijn liquidatie.”
Die campagne kreeg de nodige kritiek, maar de aandacht voor cocaïne komt niet helemaal uit de lucht vallen, gezien het groeiend aantal gebruikers. In 2016 rapporteerde 33 procent van de groep uitgaande jongeren dat ze het afgelopen jaar (2015) cocaïne hadden gebruikt. In de recentste cijfers uit 2023 is dat incidentele gebruik opgelopen tot 43,6 procent.
Die cijfers uit de Nationale Drug Monitor van het Trimbos Instituut weerspiegelen deels de groeiende beschikbaarheid van cocaïne. Dankzij de smokkel via de havens van Antwerpen en Rotterdam is Nederland uitgegroeid tot de draaischijf voor de cocaïnehandel in West-Europa. Niet toevallig scoren Amsterdam en Rotterdam Europees gezien heel hoog bij rioolwatermetingen van cocaïnegebruik.
Door het onderwereldgeweld dat met die handel gepaard gaat, hebben justitie en politie bovendien veel aandacht voor dit probleem. Dat heeft bijvoorbeeld geleid tot het project Aanpak Criminele Machtsstructuren, gericht op netwerken rond grote spelers als Ridouan Taghi, Piet Costa en Jos Leijdekkers. Zo wil de overheid laten zien dat niemand onaantastbaar is, ongeacht hoe lucratief de cocaïnesmokkel is.
Al die aandacht voor cocaïne ten spijt is een oude klassieker nog altijd het populairst onder het jonge publiek: xtc. Onder de hele Nederlandse bevolking is xtc na cannabis de meestgebruikte drug. Van alle volwassenen boven de achttien jaar heeft bijna een kwart minimaal één keer cannabis gebruikt. Voor xtc ligt dat op 11 en voor cocaïne op 6,5 procent.
Maar onder uitgaande jongeren is xtc inmiddels populairder dan cannabis, mede als gevolg van het rookverbod in de horeca. In 2023 gebruikte bijna 54 procent van deze groep xtc, 47 procent cannabis. Tel daarbij op dat de designerdrug 3mmc – die als afgeleide van xtc kan worden gezien – onder deze groep ook grote populariteit geniet. In 2023 gebruikte ruim 40 procent van de uitgaande jongeren die drug of iets wat daar sterk op lijkt.
Een ADE-concert in 2024.
De ontwikkelingen op de drugsmarkt spelen lokale producenten van vooral synthetische drugs in de kaart. Door alle aandacht van de opsporingsinstanties voor de smokkel van cocaïne kunnen ‘pillendraaiers’ in relatieve stilte hun gang gaan.
Nederland is nog altijd de belangrijkste xtc-producent van Europa. In 2023 stonden volgens Europol 32 van de 36 ontmantelde Europese xtc-labs in Nederland. De andere vier bevonden zich net over de grens in België. Overigens wordt ook in andere landen wel xtc geproduceerd, bijvoorbeeld in Polen en Spanje, zij het op kleinere schaal.
En na een terugval van de xtc-productie tijdens de eerste jaren van de coronapandemie, neemt die weer toe, aldus Europol. Bronnen in het criminele milieu beamen dat. Tijdens corona daalde de groothandelsprijs voor mdma – de werkzame stof van xtc – naar minder dan 600 euro per kilo. Die prijs is inmiddels opgelopen tot 1.200 euro.
In combinatie met de toegenomen vraag naar pillen, is de productie van xtc voor criminele netwerken ook financieel heel aantrekkelijk. Op basis van een gemiddelde prijs per xtc-pil genereert een investering van 1.200 euro in mdma ongeveer 24.000 euro op de consumentenmarkt.
Na een sterke prijsdaling begin dit jaar ligt de groothandelsprijs van een kilo cocaïne in Nederland nu op 16.000. Die levert na versnijden op de consumentenmarkt circa 66.000 euro op. Een geïnvesteerde euro in mdma levert 20 euro op en 1 geïnvesteerde euro in cocaïne iets meer dan 4 euro.
En daarmee is ‘M’, zoals mdma in het criminele milieu wordt genoemd, voor criminele investeerders interessanter dan cocaïne. Een bron uit het Brabantse criminele milieu stelt dan ook: „Het draaien van pillen is nog altijd heel winstgevend. Laat ADE maar beginnen, zeggen ze dan ook in het zuiden.”
De groothandelsprijs van een kilo mdma ligt in Nederland volgens bronnen in het criminele milieu op ongeveer 1.200 euro per kilo. De kostprijs voor die kilo is afhankelijk van meerdere factoren, maar wordt geschat op circa 600 euro.
‘Pillendraaiers’ produceren met een kilo mdma ongeveer zesduizend pillen. Naast mdma, vulmiddel en afschrijving van machines ligt de kostprijs met circa 150 milligram mdma tussen de 25 en 30 cent per pil. Consumenten betalen momenteel, volgens cijfers van het Trimbos-instituut, voor een gemiddelde pil iets meer dan 4 euro.
De precieze verdeling van de winst tussen de betrokkenen is complex en afhankelijk van gemaakte afspraken. En die verdeling bepaalt de winstmarge van de pillendraaier, die soms een deel daarvan moet delen met de leverancier van de grondstoffen. Zo leveren sommige producenten pillen aan eindverkopers met een opslag van 10 cent per pil, met één voorwaarde: bij levering van bijvoorbeeld tienduizend pillen tegen die prijs, moet de afnemer daarnaast nog eens tienduizend pillen verkopen tegen de marktprijs.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC