Oorlog in Oekraïne Ondanks regelmatige dreigementen richting president Poetin voelt Donald Trump er niets voor Rusland onder druk te zetten vanwege de oorlog. Voor Oekraïne is dat een nieuwe bevestiging dat het land vooral op zichzelf is aangewezen.
Oekraïense militairen hangen netten boven een weg in de regio Donetsk, als bescherming tegen Russische drone-aanvallen, september 2025.
Kort na zijn terugkeer in het Witte Huis, op 22 januari van dit jaar, sprak Donald Trump harde, dreigende taal richting president Vladimir Poetin. De oorlog in Oekraïne, zei Trump, moet eindigen, en wel meteen. „Als we niet tot een deal komen, en snel”, schreef de Amerikaanse president op zijn platform Truth Social, „dan heb ik geen andere keuze dan hoge belastingen, heffingen en sancties af te kondigen tegen alles dat Rusland verkoopt aan de Verenigde Staten en verschillende andere landen.”
Negen maanden en talloze dreigementen later weet de wereld, en vooral Poetin, wel beter. Trump dreigt. En Trump bindt in, om redenen die vooral hijzelf kent. In de discussie rond de internationale economische heffingen bedachten Amerikaanse media zelfs een afkorting voor dit gedrag: TACO, wat staat voor Trump Always Chickens Out (Trump krabbelt altijd terug).
In juli stelde Trump nog „zeer zware sancties” in het vooruitzicht als Rusland niet binnen vijftig dagen tot een vredesdeal zou komen met Oekraïne. Dat ‘ultimatum’ verstreek niet alleen geruisloos, Poetin werd op een rode loper ontvangen in Alaska terwijl hij de Oekraïense burgerbevolking al jaren terroriseert met de zwaarste drone- en raketaanvallen uit de geschiedenis. Een maand later liet Trump zich plotseling weer ontvallen dat Oekraïne al zijn verloren grondgebied kan heroveren – en zelfs méér – op de „papieren tijger” Rusland, dat wordt geteisterd door economische problemen.
Een complete verrassing was het dus niet, toen Trump eind vorige week na een telefoongesprek met de Russische president plotseling weer goochelde met argumenten die Moskou al maanden naar voren schuift. Dat Oekraïne grondgebied moet inleveren staat bovenaan dat Russische lijstje.
Die visie stond in schril contrast met de plannen die de Oekraïense president Volodymyr Zelensky had toen hij vrijdag naar Washington was gekomen. Aan dat bezoek was een langdurig diplomatiek offensief richting de Amerikanen voorafgegaan, bedoeld om de schade te repareren die eind februari was ontstaan tijdens een ordinaire presidentiële ruzie in de Oval Office.
Ontmoeting tussen het team van president Volodymyr Zelensky (links) en het team van president Donald Trump, op 17 oktober in het Witte Huis.
Na een intensieve zomerlobby, gesteund door tal van Europese leiders, leek de tijd rijp voor een volgende Oekraïense troef in de oorlog tegen Rusland. Om écht druk uit te kunnen oefenen op de agressor, Poetin, zou Kyiv de beschikking moeten krijgen over Amerikaanse Tomahawks, een kruisvluchtwapen dat de Oekraïners in staat zou stellen met uiterste precisie honderden waardevolle Russische militaire doelen te bestoken. Naar eigen zeggen ‘overwoog’ Trump dat Oekraïense verzoek al weken.
De Tomahawks maakten onderdeel uit, zo leek het althans, van een nieuwe Amerikaanse strategie die Moskou verder onder druk moest zetten om serieuze besprekingen te beginnen die moeten leiden naar een einde van de oorlog. De Amerikaanse inlichtingendiensten bleken Oekraïne al sinds de zomer informatie te verschaffen over potentiële doelen in de Russische olie-industrie, waarmee Kyiv probeert zand in de Russische oorlogsmachine te strooien. Tegelijkertijd werd een heel programma opgetuigd waarbij de Europese partners van Oekraïne voor miljarden dollars aan Amerikaanse wapensystemen konden kopen voor het belaagde land.
Dat één telefoontje van Poetin opnieuw voldoende was om de Oekraïne-initiatieven weer terug in de ijskast te krijgen, zegt alles over de manier waarop Poetin Trump al maanden weten te bespelen. Trump lijkt vooral hevig geïnteresseerd in goede (economische) banden met Rusland en de door hem bewonderde dictator; de oorlog in Oekraïne beschouwt hij daarbij volgens veel analisten als een storende hindernis.
Poetin houdt Trump nog altijd aan het lijntje met de uitleg dat de „grondoorzaken” van „het conflict” moeten worden weggenomen wil Moskou overwegen de oorlog te beëindigen. Dat lijkt vooral een Russisch eufemisme voor de opheffing van Oekraïne als soevereine en onafhankelijke staat. Volgens het laatste Kremlinvoorstel zou Oekraïne in elk geval de hele Donbas moeten weggeven, inclusief de delen die Moskou ook na ruim tien jaar oorlog niet wist te veroveren.
„We zijn op het punt waarop de Amerikaanse president Poetin opnieuw een kans geeft”, zei Zelensky in het weekeinde over de laatste ommezwaai van Trump. Poetin heeft, zoals het hele jaar al, weer een paar weken respijt en kan volop verder met zijn verwoestende oorlog tegen Oekraïne.
Een inwoner van Sjachtarsk in de regio Donetsk bij de resten van haar appartementsgebouw, na een Russische drone-aanval, 19 oktober.
Verwoeste woningen in een buitenwijk van Kyiv na een grote Russische aanval, 28 september. Veertien mensen raakten gewond.
De Oekraïense president zei zondag wel het idee te hebben dat Trump de oorlog oprecht wil beëindigen, maar alleen op zijn manier. „Voor hem lijkt het gewoon goedkoper om de oorlog te beëindigen ten koste van Oekraïne.”
Die zienswijze brengt het einde van de oorlog echter geen millimeter dichterbij, want militair gezien staat Oekraïne bepaald niet op het punt van omvallen. Voor Kyiv zit er niets anders op dan voort te gaan op het ingeslagen pad: het land verdedigen en Trump zoveel mogelijk te vriend houden in de hoop dat hij niet volop de zijde van Poetin zal kiezen.
De diplomatieke vleierij richting Trump moet voorkomen dat Oekraïne helemaal geen Amerikaanse wapens of militaire inlichtingen meer krijgt, zoals direct na de ruzie tussen Trump en Zelensky in februari gebeurde.
Tegelijkertijd heeft Oekraïne de afgelopen jaren geleerd dat het uiteindelijk op zichzelf is aangewezen. Dankzij de inventieve Oekraïense defensie-industrie produceert het land inmiddels meer dan de helft van zijn eigen wapens. Daartoe is niet alleen in korte tijd een enorme drone-industrie uit de grond gestampt, er zijn ook vergevorderde programma’s voor de ontwikkeling en productie van eigen kruisvluchtwapens en ballistische raketten.
Ondanks het Amerikaanse zigzagbeleid lijkt de situatie voor Oekraïne ook langs de ruim duizend kilometer lange frontlijn minder somber dan begin dit jaar werd gevreesd. Het aanhoudende Russische offensief in het oosten van Oekraïne heeft dit jaar nauwelijks tot terreinwinst geleid. Steden als Pokrovsk, Tsjasiv Jar en Koepjansk zijn nog altijd in Oekraïense handen, en de Russische verliezen blijven hoog.
Tegelijkertijd slaagt Oekraïne er steeds beter in Rusland te treffen waar het pijn doet: in de olie-industrie, pijler van de Russische economie én van de krijgsmacht. Dagelijkse drone-aanvallen op olieraffinaderijen hebben ervoor gezorgd dat Russische olieproductie flinke deuken heeft opgelopen; begin deze maand werd de teruggang van de olieraffinagecapaciteit geschat op 40 procent.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC