Recensent Rutger Pontzen bezoekt de overzichtstentoonstelling van Mark Manders en krijgt daarmee een blik in het hoofd van de kunstenaar. Dat is zo’n overrompelende ervaring dat Pontzen van de weeromstuit een nogal experimentele recensievorm kiest.
schrijft voor de Volkskrant over beeldende kunst.
Raadselachtig. Dit labyrint vol beelden. Kleine. Grote. Veel hoofden. Koppen. Tientallen. Veelal vrouwen. Met haar. Gesloten ogen. Monden. Dikke lippen. Brede neus. Starend. Gaaf maar geplet. Klassiek maar afgebrokkeld. Gebroken. Doorboord. Beschadigd. Opgedroogd. Verrimpeld. Doorklieft. Gezichten tussen hout. Bustes op poten. Sluimerend op een kussen.
Het is geen sinecure te schrijven over het werk van Mark Manders. Samenhang ontbreekt tussen de beelden, foto’s, voorwerpen en tekeningen die in museum Voorlinden van hem te zien zijn. Tot mijn eigen verbazing stond mijn aantekenboekje vol losse woorden en tekstflarden die de tentoonstelling van zijn oeuvre het dichtst benaderden – en daarmee mijn energieke verbijstering over dat rijke, wilde, wervelende werk wellicht het best verwoorden.
Gezichten. Zwijgende muzen. Stil. Stom. Lieflijk. Ooit heel. In wording. Ontwikkeling. Onaf. Nooit voltooid. Kapot. Achtergebleven. Overgebleven. Opgehangen. Geamputeerd. Liggend. Steunend. Hangend. Opgestapeld. Opgerold. Dubbelgevouwen. Rustend. Onder plastic. Gestikt. Niet levend. Niet dood. Opgeborgen. Bewaard. Een herinnering. Schim. Op bed. In een kast. Een vitrine. Onder tafel.
Beelden. Overal. Overdonderend. Ook dieren. Een stil muisje. Dode ratten. Een hond. Vos met muis. Slapend. Op de grond. Tegen de muur. In een koffer. Om mee te nemen? Misschien. Handig. Troost. Tegen de eenzaamheid. Als verlichting. Ter overpeinzing. Melancholie. Herinnering. Verbeelding. Iets van vroeger. Het verleden. Lang geleden. Uit Mesopotamië. Griekenland. Peru. Mexico. Inca. Azteken. Oud. Tijdloos. Eeuwig. Niet voorbij. Altijd geweest. Klassiek. Een oude geest. Dood. Levend. Verwachtingsvol. Ademend. Verontrustend. Angstaanjagend. Snuivend. ‘Dwangneurotisch.’ Poëtisch. Labyrintisch. Onnavolgbaar. Associatief. Verbeeldend. Filosofisch. Een aanzet. Kunst als voorstel. Een mogelijkheid. Geen conclusie. Waarom ook?
Alles is grijs. Beige. Gebroken wit. Lichtgroen. Gezichten van klei. Tussen hout. Op ijzer. Toch? Niet? Mis! Geen klei. Geen hout. Niet ijzer. Brons! Kleikleurig brons. Houtkleurig brons. IJzerig brons. Gefopt! Grappig. Nep. Bedrog. Onzichtbaar. Niet echt. Wel duurzaam. Holle beelden. Ruimtelijke beelden. Lege beelden. Maar vol gedachten. Oneindig veel. Associaties. Verbindingen. Eindeloze gedachtegangen. Nieuwe combinaties. Oude. Onnavolgbare. Niet rationeel. Geen beginnen aan. Veranderlijk als het weer. Zon. Wolken. Wind. Regen. Mist. Meteorologisch. Eigenzinnig. Eigengereid. Onnavolgbaar. Elke dag anders.
Onvoorspelbaar als de geest. Elke geest. Ook de zijne. Vooral de zijne. Van Manders. Mark. Pure chaos. Onhandelbaar. Wat een rommel. Een puinhoop. Dat hoofd. Van hem. Onnavolgbaar. Geen muze! Geen vrouw. Zijn kop! Zijn gezicht. Niet lief. Geplet. Doorboord. Gebarsten. Zo voelt dat. Uit elkaar gehaald. Gedemonteerd. Verzaagd. Vastgebonden. Marks hersenpan. De inhoud ervan. Binnenstebuiten gekeerd. Opengeschroefd. Je kijkt ernaar. Loopt ertussen. Het labyrint. De kamers. Het gebouw. Zijn hoofd. Dat is schrikken! Pijnlijk. Au!
Wel openhartig. Dit zelfportret. Gedurfd. Met gangetjes. Ruimtes. Afgeplakt. Te licht. Te duister. Te leeg. Te vol. Onbegrijpelijk. Geheimzinnig. Wie is hij? Maffe gast. Sensitief. Overgevoelig. Productief. Obsessief. Onstuitbaar. Volledig. Extreem. Potloden. Penselen. Tuinstoelen. Ligstoelen. Zitstoelen. Lichtblauwe kantoordeuren. Koffers. Draden. Touwen. Kilometerslang. Een donkergroene schoorsteen. Een witte schoorsteen. Een kinderschoentje. Laptop. Halve typemachine. Bezemsteel. Keukenblok. Reuzentrommel. Leunstoel. Haarvlecht. Koffiekopjes. What the fuck. Wat niet? Alles. Gekkigheid. Te gek? Nee. Juist niet. Niet afstotelijk. Aantrekkelijk. Uitnodigend. Kom binnen. Loop. Kijk. Voel. Fantaseer. Denk. Niet te veel.
Let op! Fragmenten! Meer niet. Dit is alles. Verpakt. Omhuld. Verstopt. Achter deuren. Onder pakpapier. Gefluister uit een muur. Vogeltjes onder de vloer. Geen verhaal. Geen coherentie. Los zand. Indrukken. Impressionistisch. Ruisend. Sponzig. Geruisloos. Fluisterend. Ingehouden. Intrigerend. Onderscheidend. Eigen.
Zwart-witfoto’s. Kleurenfoto’s. Van zomerse luchten. Van De Man Met Een Been. Van schilderijen. De Chirico. Da Vinci. Della Francesca. Cranach. De grootmeesters. Teder. Ingetogen. Manders hoofd. De inhoud ervan. Zijn hersencellen. Zeker een paar miljoen. Wat daartussen gebeurt. Onnavolgbaar. Intuïtief. Opgewekt. Duister. Idioot. Liefdevol. Aandachtig. Gedetailleerd. Verstild. Als een Morandi. Gewoon wat potjes. Naast elkaar. In pastel. That’s it. Raak. Alle twaalf goed. Douze points.
En daarnaast: dia’s. Dobbelstenen. Een monitor. Verfrommelde kranten. Zwevende kranten. Bedrukte kranten. Vol woorden. Alle woorden. Uit Koenen. Het woordenboek. Blauwe kaft. Zwart-wit logo. Engels-Nederlands. Nederlands-Engels. Woordenboekwoorden. Allemaal. Achter elkaar. Zonder punt. Willekeurig. Niet-alfabetisch. At random. Eindeloos.
Voor de rest: luciferdoosjes. Kristalsuiker. Stapels papier. Boeken. Foto’s. Nog meer foto’s. Het houdt niet op. Ansichtkaarten. Speelkaarten. Harten. Schoppen. Klaveren. Ruiten. Geen koning. Geen vrouw. Geen boer. Alleen de vijf. Het getal. 5. Zoals vijf stoelen. Duitse vijfletterwoorden. Vijf ramen. Vijf takken. Vijf botten. Vijf theezakjes. Tenen. Vingers. Sterren. Vijf.
Mark Manders, geboren in 1968, groeide op in het Noord-Brabantse Volkel, volgde de kunstacademie in Arnhem en woont al jaren in het Vlaamse Ronse. Ruim dertig jaar geleden begon hij te werken aan zijn Zelfportret als gebouw, toen nog ondergebracht in duistere ruimtes op de Sonsbeek-expositie in Arnhem. Een complex labyrint van kamers en vertrekken, gevuld met beelden en tekeningen, foto’s en gevonden materialen, waarin hij zijn eigen – chaotische – geest weerspiegelde.
Door de jaren heen is het niet veel veranderd, wel drastisch uitgebreid. Inmiddels is ook zijn (internationale) bekendheid toegenomen. Hij exposeerde op de Documenta in Kassel, in 2002. In 2013 verzorgde hij de Nederlandse inzending voor de Biënnale van Venetië. Vier jaar later werd zijn fontein op het Amsterdamse Rokin onthuld. Nu heeft hij een overzichtstentoonstelling in museum Voorlinden in Wassenaar, waar hij een tiental zalen naar zijn hand heeft gezet. Ook buiten is er werk van hem te zien.
Mark Manders. Mindstudy
★★★★★
Beeldende kunst
Museum Voorlinden, Wassenaar, t/m 18/1.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant