De kleine Zweedse voetbalclub Mjällby AIF kan maandag voor het eerst in zijn geschiedenis kampioen worden. Negen jaar geleden degradeerde de ploeg nog bijna uit de derde divisie. ‘Het is een wonder.’
is correspondent in Scandinavië en Finland van de Volkskrant. Hij woont in Stockholm.
Het kleine stadion van de Zweedse voetbalclub Mjällby AIF ligt ergens in een niemandsland aan de Zweedse oostkust, ingeklemd tussen het zeewater en een camping. De begroting van de club is een van de kleinste in de competitie, de supportersclub telt vijfhonderd zielen en een van de scouts werkt overdag als postbode. En toch kan het maandag gebeuren dat Mjällby de nieuwe kampioen van Zweden wordt.
Het Zweedse voetbalseizoen loopt vanwege de lange winters van maart tot november en de climax is nabij. Mjällby AIF, uit de buurt van Sölvesborg, een stadje met 17 duizend inwoners in het zuidoosten van Zweden, staat met nog vier wedstrijden te gaan 8 punten voor op het grote Hammarby uit Stockholm. Als de ploeg maandagavond wint bij nummer drie Göteborg, is de titel binnen. De ploeg ligt ook nog op koers het totale puntenrecord te verbreken.
‘Dit is nog nooit vertoond in Zweden en ook niet in Europa’, zegt journalist Noa Bachner van de krant Expressen, die de club al jaren volgt. ‘Het is echt een wonder.’
Het verhaal van Mjällby is misschien vergelijkbaar met het kampioenschap van het Engelse Leicester in 2016, toen het in een uniek seizoen alle favorieten de baas was. Maar eigenlijk is die vergelijking niet eerlijk, want de Engelse club had een eigenaar die honderden miljoenen in de clubkas stortte. Mjällby AIF heeft vrijwel niets, behalve een toegewijde staf en een voorzitter die heilig gelooft in een Japanse organisatiefilosofie.
De opmars van Mjällby, op 1 april 1939 opgericht door vissers en nertsenfokkers, is des te spectaculairder omdat de club uit een diep dal komt. In 2016 dreigde een faillissement en bungelde de ploeg onderaan de derde divisie. Een overwinning op de laatste speeldag uit bij Prespa Birlik in Malmö redde de club van degradatie naar de vierde klasse.
In 2019 was de club terug in de Allsvenskan, de Zweedse eredivisie. Vorig jaar eindigde de ploeg als vijfde. Dit seizoen werd maar één wedstrijd verloren. Analisten wijzen naar voorzitter Magnus Emeus (48) als de motor van deze ommekeer.
De econoom, afkomstig uit de regio rondom Sölvesborg, werd in 2015 aangesteld om het tij te keren. Hij trof een club aan met schulden en een lage moraal. ‘Het enige positieve was dat ik grote veranderingen kon doorvoeren, juist omdat het zo slecht ging, want iedereen begreep dat er iets moest gebeuren’, vertelt Emeus over de telefoon.
Emeus is geen oliebaas of industrieel die de club overnam en miljoenen investeerde. Dat kan ook niet in Zweden, waar supporters collectief minimaal 51 procent van de club moeten bezitten, juist om al te veel privatisering tegen te gaan. De Zweed doet het vrijwillig, naast zijn baan als CEO van een Noorse producent van medische hulpmiddelen. ‘Ik zei ja omdat dit in onze regio het eervolste is wat je kunt doen.’
Emeus voerde een strikt begrotingsbeleid waarbij er geen cent werd uitgegeven zonder dat er ook een voor binnenkwam. Daarnaast introduceerde hij een Japanse organisatiefilosofie, kaizen, wat ‘continue verbetering’ betekent. De Zweeds pikte de methode medio jaren negentig op als manager bij een onderaannemer in de auto-industrie, die veel voor het Japanse Toyota deed. Ook volgde hij in 1999 een kaizen-training in Japan. Sindsdien voert hij de denkwijze door bij elke organisatie waar hij werkt.
Het idee is dat een organisatie voor alle onderdelen verbeterdoelen stelt en daar plannen aan koppelt. Alle afdelingen moeten bedenken hoe ze die doelen gaan halen. Aan het eind van de meetperiode krijgen behaalde doelen de kleur groen en doelen die niet zijn gehaald rood. Groen betekent: nieuwe doelen formuleren. Rood betekent dat er er een nieuw plan moet komen.
Onder leiding van Emeus werd alles in Mjällby’s bedrijfsvoering tot op atomair niveau opgesplitst en getoetst, van het niveau van de trainingen tot aan het aantal YouTube-abonnees en het aantal sociale activiteiten met staf en vrijwilligers. ‘Je creëert een omgeving waarin het heel moeilijk is om de zaken niet te verbeteren’, zegt Emeus.
In 2016 had Mjällby een negatief vermogen van 350 duizend euro, nu zit er 4 miljoen euro in de kas. Wanneer mensen op bezoek komen op de club, laat Emeus altijd een slide zien met zes grafieken. Vijf daarvan hebben betrekking op de clubfinanciën sinds 2016. De laatste is de groei van de ploeg in Zweedse clubhiërarchie, van plek 47 naar nummer 1. ‘Dat is mijn bewijs dat als je de financiën en de organisatie op orde hebt, de selectie ook beter gaat presteren.’
Toch is het de vraag hoe het niveau op het veld met een miniem budget zo vooruitging. Volgens journalist Bachner van Expressen spelen de scouts van Mjällby een grote rol. Zij bleken de afgelopen jaren een neus te hebben voor getalenteerde spelers die bij hun oude clubs niet uit de verf kwamen, zoals de Gambiaanse aanvaller Abdoulie Manneh en verdediger Axel Norén.
Eenmaal bij Mjällby schoten hun statistieken omhoog. ‘Hun trainingsprogramma, van Anders Torstensson, is ook een belangrijke reden voor het succes. Alle spelers die bij de club kwamen, zijn beter gaan spelen’, aldus Bachner.
Ook tactisch is de ploeg gegroeid. Volgens Bachner viel de club de afgelopen seizoenen met name op door een strak georganiseerde defensie, maar liet het aanvalsspel te wensen over. Daarop schreef de club in 2023 een vacature uit voor een assistent-coach. Geïnteresseerden dienden aan de hand van een verloren wedstrijd tegen Halmstads BK een verbeterplan te presenteren. ‘Zo kwamen ze uit bij een Noor, Karl Aksum’, aldus Bachner.
Aksum bracht nieuwe ideeën ter tafel om sneller en vaker in het strafschopgebied van de tegenstander te komen. Stap voor stap werd gewerkt aan een offensievere tactiek met meer balbezit. Daarnaast trainde de Noor, die gepromoveerd is op het kijkvermogen in het topvoetbal, spelers beter hun omgeving te scannen vlak voor het moment dat ze de bal krijgen. Dat is vanwege de toegenomen snelheid in het voetbal een cruciale vaardigheid, meent Aksum, vooral voor middenvelders die veel spelers voor en achter zich hebben.
De opmars van Mjällby leidde ook tot interesse van grotere clubs waardoor elk seizoen veel spelers vertrokken. Dit seizoen alleen al vertrokken twee sleutelspelers, waaronder de uitblinkende middenvelder Nicklas Rojkjaer. Opvallend is dat die transfers niet leidden tot slechtere resultaten. De club had steeds een goed vervangingsplan klaarliggen. Na de zomer domineerde Mjällby minder, maar er werd nog wel steeds gewonnen, mede dankzij de in topvorm verkerende doelman Noel Törnqvist, die ook voor de nationale ploeg uitkomt.
Het succesverhaal van Mjällby botst met het beeld dat geld tegenwoordig veel in het voetbal bepaalt en alleen de rijkste clubs winnen. Volgens Emeus kunnen kleinere clubs door een strakke organisatie veel winst behalen. Ook moeten ze investeren in ‘de dingen die gratis zijn’, zegt hij. ‘We moeten harder trainen, meer tijd besteden aan de voorbereiding, een betere teamgeest creëren. Deze dingen kosten geen geld, maar daar kunnen we wel op excelleren’, aldus de Zweed.
Opmerkelijk is dat Mjällby de competitie domineert op het moment dat het Zweedse voetbal in het slop is geraakt. Europees tellen Zweedse clubs nauwelijks mee en de nationale ploeg staat na een nederlaag tegen Kosovo onderaan de kwalificatiegroep voor het WK van volgend jaar. De Deen John Dahl Tomasson werd afgelopen week ontslagen als bondscoach.
Volgens Bachner presteren de grote Zweedse clubs dit seizoen weliswaar wat ondermaats, maar dat doet weinig af aan de prestatie van Mjällby. ‘Sölvesborg is misschien wel de kleinste gemeente in Europa die een ploeg heeft in het topvoetbal. Dit is een buitengewone prestatie.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant