Wetenschappers hebben een bionisch oog ontwikkeld dat bijna blinde patiënten in staat stelt om weer te lezen. Dankzij een geïmplanteerde chip in hun oog en een hightech camerabril worden beelden als elektrisch signaal doorgestuurd naar de hersenen, net zoals gezonde ogen doen.
is wetenschapsredacteur van de Volkskrant en schrijft over gezondheid.
Een team van internationale wetenschappers deed de afgelopen jaren in vijf Europese landen onderzoek naar de nieuwe techniek. De resultaten zijn maandagmiddag gepubliceerd in medisch vakblad NEJM. Aan het onderzoek deden 38 patiënten mee, onder wie een Nederlander.
Alle patiënten (gemiddelde leeftijd 79 jaar) leden aan droge leeftijdsgebonden maculadegeneratie (LMD), wereldwijd de belangrijkste oorzaak van blindheid bij ouderen. Bij die ziekte vallen, door een ophoping van afvalstoffen, de lichtgevoelige cellen in het centrum van het netvlies uit waardoor de gezichtsscherpte geleidelijk achteruitgaat. Patiënten verliezen het vermogen om details te zien, dus te lezen of gezichten te herkennen. Tegen de netvliesaandoening, waaraan wereldwijd 5 miljoen mensen lijden, viel tot nu toe niets te doen.
De nieuwe oogprothese bestaat uit een ultradunne microchip, van 2 bij 2 millimeter, die chirurgisch onder het netvlies wordt geplaatst. De patiënt moet een bril dragen met een videocamera die is verbonden met een zakcomputer. Daar worden de opgenomen beelden omgezet in infraroodbeelden die vervolgens door de bril op de chip in het oog worden geprojecteerd. Die chip bevat lichtgevoelige pixels die het infraroodlicht omzetten in elektrische prikkels die via de zenuwcellen naar de hersenen worden gestuurd. De hersenen interpreteren dit signaal vervolgens alsof het om natuurlijk zicht gaat.
Van 32 proefpersonen waren na een jaar voldoende oogmetingen beschikbaar en bij 26 van hen was het gezichtsvermogen zodanig hersteld dat ze letters, cijfers en woorden konden lezen. Daarvoor moesten ze wel eerst langdurig oefenen met de bril, zo valt te zien op een korte video die oogarts en netvlieschirurg Koen van Overdam toestuurt. Van Overdam bracht drie jaar geleden in het Oogziekenhuis Rotterdam een chip aan in het oog van de enige Nederlandse onderzoeksdeelnemer.
Van Overdam: ‘Die patiënt kon weer teletekst lezen en zelfs de tijd op zijn wekker aflezen, iets wat vóór de operatie niet meer mogelijk was.’
Er zijn meer chips in ontwikkeling die de functie van het netvlies nabootsten, met wisselende resultaten. Zo kwam er een paar jaar geleden een (niet draadloos) systeem op de markt voor patiënten met een andere oogziekte, maar het Amerikaanse bedrijf achter die innovatie ging failliet.
Deze nieuwe techniek is een stap vooruit, benadrukt hoogleraar oogheelkunde Camiel Boon (Amsterdam UMC en LUMC), niet betrokken bij de studie. ‘Het is een mooie ontwikkeling dat deze groep patiënten een zekere mate van zicht terug kan krijgen’, mailt hij desgevraagd. Hij ziet in de resultaten ‘een bescheiden verbetering van de gezichtsscherpte’ en het zou van belang zijn om te weten hoe de oudere proefpersonen daar zelf het nut van ervaren, aldus Boon. ‘Daar gaat het uiteindelijk om.’
Chirurg Van Overdam laat weten dat de Nederlandse patiënt, drie jaar na de ingreep, zijn bril niet meer dagelijks opzet, omdat hij het alledaags gebruik wat lastig vindt. De meerwaarde van de nieuwe techniek zal afhangen van de bezigheden van patiënten, aldus Van Overdam. ‘Mensen die graag lezen zullen er mogelijk meer baat bij hebben dan onze patiënt, die graag met zijn duiven bezig is.’
Omdat de patiënten slechts een jaar zijn gevolgd, is alleen wel onduidelijk hoelang de chip meegaat, aldus hoogleraar Boon. ‘Je implanteert toch een stuk elektronica in het oog.’ Volgens Van Overdam wordt gewerkt aan verbetering van de techniek: een chip met een hogere resolutie en een bril die eenvoudiger wordt in gebruik moeten van het bionisch oog ‘een reële behandeloptie’ maken.
Meer dan de helft van de deelnemers kreeg na de operatie te maken met een ernstige bijwerking, zoals een verhoogde oogdruk, bloedingen en zelfs een netvliesloslating. ‘Bij elke netvliesoperatie kunnen complicaties optreden’, aldus Van Overdam. ‘Dat gebeurde bij dit onderzoek niet vaker dan anders, en ze waren bovendien tijdelijk en goed behandelbaar.’
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast ‘Ondertussen in de kosmos’. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant