Japanse regering Decennialang heerste de Liberaal-Democratische Partij vrijwel onafgebroken over Japan. Maar na een reeks schandalen en een ruk naar populistisch rechts ligt het lot van haar regering plotseling in handen van een kleine, boeddhistische coalitiegenoot die schoon schip wil maken.
Tetsuo Saito (rechts vooraan), leider van de Japanse Komeito-partij, op 10 oktober bij een ontmoeting met de leider van de regerende LDP in Tokio.
„De coalitie is gevallen”, kopten de Japanse kranten. De partij Komeito, jarenlang coalitiegenoot van de regerende Liberaal-Democratische Partij, trok op 10 oktober na 26 jaar abrupt de stekker uit de samenwerking. Het is een zware slag voor de al verzwakte LDP, die haar nieuwe leider Sanae Takaichi deze week als premier hoopt te installeren.
Met korte tussenpozen regeert de LDP al bijna zestig jaar, maar de partij worstelt nu met opeenvolgende verkiezingsnederlagen. Geplaagd door corruptieschandalen probeerde de vorige partijleider, tevens premier Shigeru Ishiba de LDP uit het moeras te trekken door af te treden. De partij koos daarop de rechts-populistische Takaichi als zijn opvolger.
Beide kamers van het parlement komen dinsdag in extra zitting bijeen om een nieuwe regeringsleider te kiezen. Haalt geen kandidaat direct een meerderheid, dan volgt een tweede ronde tussen de twee koplopers.
Traditioneel was dat doorgaans een formaliteit: de LDP koos een nieuwe partijleider en die kon rekenen op voldoende stemmen om premier te worden. Met dat vertrouwen kondigde Takaichi na haar verkiezing als partijleider aan dat ze zou gaan „werken, werken, werken en werken”. Maar zonder de vaste stem van Komeito is dat niet meer zeker, en zoekt de LDP-leider haastig naar nieuwe bondgenoten in een almaar versplinterende politiek.
Dat Komeito – met slechts 24 van de 465 zetels in het Lagerhuis – zo belangrijk is geworden, komt door de trouwe achterban van de gelieerde boeddhistische organisatie Soka Gakkai, met naar eigen zeggen ruim acht miljoen Japanse huishoudens als lid. Het is al jaren de stille motor achter het succes van de LDP.
De zetels in het Japanse Lagerhuis worden namelijk op twee manieren verdeeld: iets meer dan 60 procent gaat naar lokale kandidaten die hun district vertegenwoordigen, de rest wordt evenredig verdeeld via een lijstenstelsel – net als bij de Nederlandse Tweede Kamer.
Komeito heeft in relatief weinig districten eigen kandidaten, maar kan via Soka Gakkai wel grote aantallen kiezers mobiliseren. In ruil voor regeringsdeelname en invloed op landelijk beleid draagt het in districten zonder eigen kandidaat zijn stemmen stelselmatig over aan de LDP. Ongeveer 30 procent van de winnende LDP-districtskandidaten is inmiddels afhankelijk van Komeito-steun.
Dankzij die grote invloed kon het pacifistische Komeito jarenlang de meest radicale plannen van de LDP in toom houden. Voorstellen voor een omstreden grondwetswijziging die een einde zou maken aan de bepaling dat het leger uitsluitend als verdedigingsmacht mag fungeren werden keer op keer uitgesteld. Takaichi wil dit punt weer agenderen.
Daarbovenop is de LDP al jaren verwikkeld in een affaire rond ongeregistreerde partijfondsen. Komeito wil zulke verborgen donaties verbieden, terwijl de LDP alleen inzet op meer transparantie. Centraal in het schandaal staat de voormalige factie van oud-premier Shinzo Abe, en hoewel Takaichi daar geen lid van was, geldt zij als zijn belangrijkste politieke erfgenaam.
De verkiezing van de ultraconservatieve Takaichi ging Komeito daarom te ver: „Als Ishiba was gebleven, waren wij niet uit de coalitie gestapt”, aldus partijvoorzitter Tetsuo Saito in een interview met Asahi Shimbun. „De tijd van zwart-wit, oppositie of regeringspartij, ligt achter ons”, sneerde secretaris-generaal Makoto Nishida op een persconferentie naar het populisme van Takaichi. „Japan heeft nu beleid nodig dat op inhoud is gebouwd.”
Komeito stemt in de eerste ronde nu op de eigen leider Tetsuo Saito. Takaichi kan dan alleen rekenen op 196 zetels van de LDP, terwijl ze er 233 nodig heeft voor een meerderheid. Als de drie grootste oppositiepartijen, met samen 210 zetels, één gezamenlijke kandidaat kiezen en in de tweede stemronde steun krijgen van Komeito, kunnen ze een regering vormen zonder de LDP. Lukt dat niet, dan blijft LDP-leider Takaichi favoriet, waarschijnlijk met een minderheidskabinet.
De LDP zoekt intussen toenadering tot de conservatieve partij Nippon Ishin om de oppositie op te breken en een meerderheid te vinden, en de gesprekken vorderen gestaag. Als de LDP instemt met een pakket hervormingen, geeft Nippon Ishin haar steun aan Takaichi zonder ministers te leveren. Komt er geen akkoord, dan neemt de kans op een oppositiekabinet toe.
Maar de gevolgen van de breuk tussen LDP en Komeito zullen écht voelbaar worden bij de volgende verkiezingen: „Wij zullen geen LDP-kandidaten meer steunen”, verklaarde Komeito-vertegenwoordiger Nishida na de coalitiebreuk. En daarmee verdwijnt in één klap bijna een derde van de stembasis van de regeringspartij. „Stem voortaan op Komeito.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC