nieuwsbriefVoorkennis
Voorkennis Het ministerie van VWS weigert al maanden om één document openbaar te maken over de bouw van een nieuwe kernreactor in de Noord-Hollandse duinen. VWS betaalt zelfs dwangsommen om de wet te blijven overtreden. Waarom is dat?
Eén document. Eén document willen we bij NRC graag inzien met een beroep op de Wet open overheid (Woo), maar het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) weigert het te geven. Het ministerie betaalt zelfs een oplopende dwangsom om dit ene document níét te openbaren.
Twee keer per week schrijven wij over economische ontwikkelingen die op de redactievloer tot opwinding leiden. Inschrijven (voor Plus-abonnees) doe je hier:
Inschrijven voor NRC Voorkennis
Het draait allemaal om de bouw van een nieuwe kernreactor in de duinen bij Petten, in Noord-Holland. Deze reactor, ‘Pallas’, moet op grote schaal medische isotopen gaan produceren die gebruikt worden bij het opsporen en behandelen van kanker. Aanvankelijk had het ding er in 2015 moeten staan.
Samen met mijn collega Derk Stokmans onderzocht ik begin dit jaar waarom Pallas er nog steeds niet stond, hoewel de kosten van het project voor het Rijk waren opgelopen van 40 miljoen naar 2,4 miljard euro. We vroegen ons af: kán Nederland eigenlijk wel een nieuwe kernreactor bouwen?
Ons verhaal, met de kop ‘Drama in de Duinen’, stond begin februari in de krant. Bij het project – dat het ministerie van VWS financiert en aanstuurt – bleek veel mis te gaan. In maart meldde toenmalig VWS-minister Fleur Agema (PVV) aan de Tweede Kamer dat er hard werd gewerkt aan betere aansturing. Dat zou blijken uit een zogenaamde Gate Review (waarin externe experts kijken hoe een project loopt) en een inmiddels opgesteld ‘Verbeterplan’, schreef ze de Kamer.
Met een beroep op de Woo – een wet die het mogelijk maakt informatie bij de overheid op te vragen en voorschrijft dat iedereen daar recht op heeft – vroegen we beide documenten op. Geen ingewikkeld verzoek: het ging om slechts twee stukken, die al op het bureau van de minister lagen.
Maar in plaats van de gevraagde documenten kregen we een reeks afwijzingen:
Ook hierna nam het ministerie geen besluit op ons Woo-verzoek, waardoor het Verbeterplan nog altijd niet openbaar is. Sinds 14 oktober betaalt VWS – zolang het geen besluit neemt – een dwangsom van 100 euro per dag, een rekening die kan oplopen tot maximaal 15.000 euro.
VWS heeft vaker geweigerd informatie te openbaren waar de buitenwereld recht op had, het is zelfs een veelpleger op dit vlak (net als het ministerie van Landbouw overigens).
In januari 2022 oordeelde de rechter dat het ministerie chatverkeer over de veelbesproken ‘mondkapjesdeal’ met Sywert van Lienden openbaar moest maken na een verzoek van de Volkskrant, maar die stukken kwamen niet. Pas in december 2022, ruim nadat de Volkskrant voor de tweede keer naar de rechter was gestapt, werden honderden pagina’s aan interne communicatie openbaar gemaakt.
In april 2023 oordeelde het Adviescollege Openbaarheid en Informatiehuishouding (ACOI) – een door het kabinet ingesteld adviesorgaan dat de toepassing van de Woo moet bevorderen – in een rapport dat VWS „traag” en „weinig responsief” omging met Woo-verzoeken. Zo weigerde het ministerie onderzoeksplatform Follow the Money informatie te geven over het vaccinatiebeleid tijdens corona.
„De bekende geitenpaadjes worden bewandeld om bepaalde stukken maar niet te hoeven geven. Deze grondhouding moet veranderen. Openbaarheid is de norm, dat is het uitgangspunt van de wet”, zei ACOI-voorzitter Ineke van Gent destijds.
Die oproep lijkt weinig effect te hebben gehad. Toenmalig VWS-minister Ernst Kuipers (D66) legde de aanbevelingen van het ACOI naast zich neer. In november 2023 bleek uit onderzoek van de Volkskrant dat VWS nog altijd stelselmatig de Woo schond, door concepten van interne stukken niet openbaar te maken wanneer erom verzocht werd.
Dat de geitenpaadjes na sommige verzoeken nog altijd driftig worden bewandeld, hebben we de afgelopen maanden kunnen merken na ons informatieverzoek over Pallas. Wat zou er toch in dat Verbeterplan kunnen staan?
Hoe kijkt u naar de manier waarop de overheid met de Woo omgaat? Is meer transparantie gewenst, of verwachten journalisten en burgers te veel van de snelheid waarmee overheden informatie openbaar kunnen maken? Laat het me weten: stefan.vermeulen@nrc.nl
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Een overzicht van de verhalen die de economieredactie vandaag heeft gemaakt
Source: NRC