Met nog negen dagen te gaan voor de verkiezingen zijn de handschoenen uitgegaan: partijleiders vielen elkaar zondagavond hard aan tijdens het tweede RTL-verkiezingsdebat.
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
Er staat dan ook veel op het spel. Maar liefst zes politici liggen zo dicht bij elkaar in de peilingen dat ze allen serieus kans denken te maken op het Torentje.
Onverwacht was het niet dat de aanvallen zondagavond vooral gericht waren op D66-leider Rob Jetten en JA21-voorman Joost Eerdmans. Zij hebben zich de afgelopen week met succes naar boven weten te wurmen in de peilingen.
De zenuwen daarover waren zondag met name zichtbaar bij partijleiders Frans Timmermans (GL-PvdA) en Dilan Yesilgöz (VVD). Zij hebben electoraal het meest te verliezen door de opkomende populariteit van D66 en JA21.
En dus waren de onderlinge clashes behoorlijk stevig. Zo fel is de verkiezingscampagne tot nu toe in elk geval nog niet geweest. Zondag werd duidelijk: het is nu hard tegen hard. De tijd van elkaar sparen en beleefde gesprekjes is voorbij, bleek al in de eerste minuten van het debat.
Het gesprek over de zorg was nog maar nauwelijks begonnen of Timmermans zette de aanval in op Jetten. Hij haalde hard uit naar de D66-leider, omdat de Democraten het basispakket in de zorg zouden willen ‘bevriezen’. Dat betekent bijvoorbeeld dat nieuwe behandelmethoden tegen kanker voortaan niet meer automatisch worden vergoed door de verzekering.
Maar tot ontsteltenis van Timmermans ontkende Jetten zijn eigen voorstel. Als er een goede nieuwe kankerbehandeling zou zijn, kon die volgens Jetten toch ineens prima worden vergoed. ‘Het spijt me dat ik het zo moet zeggen, maar de heer Jetten staat hier gewoon te jokken. U heeft een slot gezet op het basispakket, er mag niks meer bij!’, zei Timmermans onthutst. Waarna Jetten hem met een stalen gezicht ‘angstzaaierij’ verweet.
Maar Timmermans hield vol. ‘Meneer Jetten, dat staat zwart op wit, daar kunt u niet omheen. En dan moet u er eerlijk over zijn.’ De boodschap van Timmermans was helder: door erop te wijzen dat Jetten ‘net zoals de VVD’ op de zorg wil beknibbelen, hoopte hij hem te diskwalificeren voor linkse kiezers.
Op zijn beurt kon Jetten het niet laten om Timmermans’ aanval te recenseren als ware hij een slechte verliezer. ‘Het is wel duidelijk dat D66 stijgt in de peilingen, dat de heer Timmermans dit nodig denkt te hebben.’ De D66-leider straalde van oor tot oor bij zijn eigen constatering dat hij komende week waarschijnlijk vaker stevig zal worden aangepakt door ‘links’.
Ondertussen waren ook op de rechterflank de zenuwen van partijleiders zichtbaar toegenomen. Ook daar woedt een strijd om wie de grootste wordt.
De VVD koos het onderwerp asiel om de onderlinge verschillen uit te vergroten. Volgens Yesilgöz heeft CDA-leider Henri Bontenbal het op dit onderwerp bijvoorbeeld laten afweten door eerder dit jaar tegen strengere asielwetten te stemmen. Bontenbal kaatste die bal meteen terug: dan had de VVD maar ‘robuuste wetgeving’ moeten maken die standhield bij de rechter, en geen ‘prutswerk’ moeten leveren.
De VVD-leider clashte ook met haar electorale concurrent JA21, maar dan over de spreidingswet. Die wet regelt dat asielzoekers eerlijk over alle gemeenten worden verdeeld, desnoods met dwang als de betreffende gemeente niet wil meewerken. ‘Daarmee overruled de VVD de lokale democratie’, smeet Eerdmans Yesilgöz voor de voeten. ‘In feite zeg je tegen gemeenten: het maakt niet uit wat u vindt: lazer maar op.’
Het echte probleem is volgens JA21-leider Eerdmans dat ‘de VVD natuurlijk nooit in staat is gebleken om die asielinstroom echt in te dammen. En dan heb je ineens een dwangwet nodig om iedereen te spreiden.’ Hoewel dit de eerste keer was dat Eerdmans meedeed aan een groot landelijk verkiezingsdebat, was het opvallend hoe vaak hij het debat naar zich toe wist te trekken.
Dat de electorale concurrenten GL-PvdA, D66, VVD en JA21 zo stevig de confrontatie met elkaar opzochten was niet gek, want het Torentje is voor meerderen van hen een serieuze optie (althans, dat vinden ze zelf). Want PVV-leider Geert Wilders mag dan volgens alle peilingen het hoogste scoren, de kans is niet groot dat hij het premierschap kan opeisen. Te veel partijleiders willen niet met hem in een kabinet stappen.
Daardoor komt de nummer twee in beeld als potentiële premierskandidaat. Vooralsnog valt de rust die Bontenbal uitstraalt het meest in de smaak bij de kiezers (zondag was de CDA-leider zelfs zo rustig dat hij een paar keer zijn vinger opstak om te vragen of hij wat mocht zeggen). Maar het zal niet de eerste keer zijn dat een volstrekt andere politicus dan gedacht in de laatste fase van de campagne nog een sprong maakt en er onverwachts met winst vandoor gaat. Het overkwam Wilders nota bene zelf in 2023.
De komende campagneweek wordt cruciaal. Maar liefst 80 procent van de kiezers heeft volgens Ipsos I&O nog niet besloten op wie ze gaan stemmen; daardoor kunnen de huidige voorspellingen nog volstrekt op zijn kop gezet worden. In dat licht wordt aankomende donderdag interessant, als koploper Wilders voor het eerst meedoet aan een verkiezingsdebat (van SBS). Daarna volgen op 26, 27 en 28 oktober nog debatten bij het Jeugdjournaal, EenVandaag en de NOS. Het belooft nog een hele spannende eindsprint te worden.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant