Verkiezingen Met zes lijsttrekkers en Geert Wilders als grote afwezige vond zondagavond het tweede RTL-verkiezingsdebat plaats. Migratie en wonen waren twee debatthema’s, maar het ging vooral over de zorg.
Henri Bontenbal (CDA), Rob Jetten (D66), Dilan Yesilgoz (VVD), Joost Eerdmans (JA21) en Frans Timmermans (GroenLinks-PvdA) voorafgaand aan het tweede RTL-verkiezingsdebat
Voorafgaand aan een debat is nooit helemaal zeker wat het meest spraakmakende thema zal worden, zowel voor het publiek als voor de deelnemende politici. Ook bij het RTL-verkiezingsdebat zondag, waarbij zes lijsttrekkers debatteerden over de thema’s zorg, migratie en wonen.
Migratie is al jaren het meest pregnante politieke onderwerp in Den Haag en beheerste de vorige verkiezingen, wonen is volgens de meeste kiezers het belangrijkste onderwerp. Maar toch sprong het debat over zorg er zondag tussenuit.
VVD en D66 waren kwetsbaar, want beide partijen hebben voor de doorrekening van het Centraal Planbureau aangegeven de lijst met door de verzekering vergoede medicijnen op slot te zetten. Dat doen ze om de stijgende defensiekosten te betalen. Het betekent dat nieuwe medicijnen per definitie niet in het basispakket komen worden. GroenLinks-PvdA-leider Frans Timmermans koos de aanval tegen Jetten, die ontkende dat zijn plannen nieuwe medicijnen daadwerkelijk zouden uitsluiten.
Timmermans: “De heer Jetten staat hier gewoon te jokken, u heeft een slot gezet op het basispakket.” Timmermans wees erop dat het CDA wél een manier had gevonden om nieuwe medicijnen toe te laten. Bontenbal, die niet meedeed aan het zorgdebat, kwam een paar keer tevreden glimlachend in beeld.
Ook na het debat herhaalt Timmermans die beschuldigingen aan het adres van Jetten nog een keer. De twee partijen strijden deels om dezelfde progressieve kiezersgroep, en Jetten maakte vorige week een sprong maakte in de peilingen van zo’n vier zetels en loopt in op GroenLinks-PvdA.
Jetten zei op zijn beurt dat Timmermans “doorgaat op de weg van Wilders”, omdat hij het eigen risico stapsgewijs wil afschaffen. “Lijkt sympathiek”, zei Jetten, maar het is volgens hem effectiever om “iets gerichts voor chronisch zieken en gehandicapten” te doen.
Jimmy Dijk van de SP had moeite ertussen te komen tijdens het zorgdebat. Hij wilde Timmermans links inhalen op zorg. Hij wees erop dat de PvdA tijdens Rutte II had bezuinigd op de zorg, en vroeg zich af of Timmermans kon beloven dat dat niet nog eens zou gebeuren. Dat wilde Timmermans niet, om zichzelf niet voorafgaand aan onderhandelingen vast te leggen.
VVD-leider Dilan Yesilgöz vond dat SP en GroenLinks-PvdA “zorgpopulisme” bedrijven met hun plannen voor het eigen risico: „Uiteindelijk komt de rekening toch bij de mensen thuis terecht.”.
Tijdens het zorgdebat was ze spaarzaam met haar inbrengen. Bij de VVD weten ze: kijkers vinden politici die door elkaar heen praten irritant. “Ik moet in ieder geval vaststellen dat de heer Wilders niet wordt gemist, want niemand laat elkaar uitpraten”, stelde Yesilgöz vast.
PVV-leider Geert Wilders was de grote afwezige bij het debat, net als bij het eerste RTL-debat een week eerder. Hij deed toen niet mee om veiligheidsredenen en deze zondag is het strategisch: de partij staat bovenaan in de peilingen en wordt veel besproken.
Hij zal in zijn safehouse hebben gekeken naar het RTL-debat, en hebben gehoopt dat hij onderwerp van gesprek zou worden. Dat was niet zo, behalve dat de deelnemers elkaar af en toe beschuldigden van „Wildersachtige” plannen, niet bepaald gunstig voor de PVV-leider.
Met Wilders niet aanwezig was Joost Eerdmans van JA21 de meest rechtse politicus in het debat. Tijdens het debatonderdeel over asiel viel Eerdmans de VVD aan, die volgens hem “nooit in staat geweest om de instroom te beperken” onder Rutte.
Yesilgöz zei: “wat ik jammer vind aan de heer Eerdmans is dat hij alle mogelijkheden voor opvang in de regio wegbezuinigt” – een opvallende uitspraak, want de VVD wil al jaren steeds dieper snijden in het ontwikkelingshulpbudget.
Toen CDA-leider Henri Bontenbal zei dat je vluchtelingen niet kan „wegtoveren” en dat daarom „solidariteit tussen de gemeenten” nodig is in de vorm van de Spreidingswet, zei Eerdmans: „De onvrede neemt alleen maar toe.”
Volgens Eerdmans is de Spreidingswet alleen maar een „grote pleister” voor het grote aantal vluchtelingen dat naar Nederland komt. „De instroom moet naar beneden.” Dat vinden alle deelnemende lijsttrekkers, maar Eerdmans kon zich als het meest anti-asielmigratie neerzetten.
Toen Eerdmans ook nog eens zei dat het CDA “met een zaklamp” zoekt naar manieren om het asielprobleem niet op te lossen, springt Jimmy Dijk voor Bontenbal in de bres. „Ik neem het niet per definitie snel op voor een andere politiek leider, maar ik heb er naar zitten kijken de afgelopen twee jaar” – hij wijst naar Henri Bontenbal – „en je kan er van alles van zeggen, maar die heeft in ieder geval zijn best gedaan om mee te doen”.
Eerder had Bontenbal al even zijn waardering uitgesproken voor de SP, met wie hij goed kon samenwerken op gebied van de Spreidingswet. Opvallend genoeg kon Dijk die ook terugkrijgen, van JA21 en VVD. Yesilgöz gaf “complimenten richting de SP”, omdat die partij al heel lang wijst op de problemen van arbeidsmigratie. Ook Eerdmans gaf de SP daarom een klopje op de schouder.
Debatleider Renze Klamer constateerde na het debatsegment over arbeidsmigratie: „We zijn het met elkaar eens, dat is zeldzaam”. In deze hete fase van de campagne is dat niet per se waar lijsttrekkers op uit zijn, want nu moeten juist de verschillen duidelijk worden. Maar in het Nederland van 2025 wil de kiezer óók meer verbinding zien.
Die balans moeten de lijsttrekkers proberen te bewaren. Daar waren de deelnemers zich van bewust, bleek al voorafgaand aan het debat, de lijsttrekkers met elkaar aan het kletsen waren. “Maak er geen SBS-debat van”, had Yesilgöz gezegd. Dat was vorige verkiezingen een uitzonderlijk fel debat waar vooral Wilders profijt van had. Aanstaande donderdag is dat debat wéér, en doet ook Geert Wilders weer mee. Of er dan nog énige saamhorigheid te vinden zal zijn, is maar de vraag.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg politiek Den Haag op de voet en word zelf een Haagse ingewijde
Source: NRC