Politiek Sinds 6 oktober kunnen inwoners van Den Haag in het stadhuis terecht bij de ‘verkiezingsbalie’ van de gemeente. Onder meer met praktische vragen – over stembureaus, volmachten of niet bezorgde stempassen. „En een heel enkele keer willen bezoekers ook hun complottheorieën bij ons kwijt.”
Een stempas uit een envelop voor de Tweede Kamerverkiezingen. In totaal worden 13,5 miljoen stempassen verspreid voor de verkiezingen op 29 oktober.
Een vrouw met witblond haar, gehuld in een gewatteerde jas steekt haar telefoon de lucht in. „Kijk hier,” zegt ze, „op de app van PostNL staat dat mijn stempas al op 8 oktober is bezorgd.” Ze buigt naar voren over de balie en houdt het scherm vlak voor het gezicht van een medewerker. „Kunt u het zien? Maar hij lag niet op de mat, hoor.”
De medewerker heet Greta van Bleek en lacht vriendelijk. „Ik geloof u, mevrouw,” zegt ze. „U krijgt een nieuwe stempas mee.” Eerst controleert ze de identiteitskaart van de vrouw, daarna tikt ze wat gegevens in op haar computer.
Sinds 6 oktober bemant Van Bleek samen met een paar collega’s de ‘verkiezingsbalie’. Die staat in het stadhuis van de gemeente Den Haag, precies links om de hoek van de ingang. De balie is niet voor politiek advies. Bij het loket kunnen mensen, zo’n vijftig per dag, terecht met praktische vragen over de verkiezingen. Zoals: waar vind ik straks de stembureaus, stopt daar een tram voor de deur, waar kan ik stemmen als ik slecht ter been ben?
Een deel van de vragen komt digitaal binnen, zo’n vijftien mails per dag. Vaker gaat de telefoon. Soms krijgen Van Bleek en haar collega’s vijftig telefoontjes op één dag binnen.
Maar veruit de meeste stadsbewoners komen voor een nieuwe stempas, omdat die niet is bezorgd of omdat ze hem kwijtraakten. „Iemand vertelde laatst dat haar schoonmoeder de pas per ongeluk had weggegooid tijdens het poetsen”, vertelt Van Bleek. „Of de hond heeft het papier verscheurd of opgegeten, dat gebeurt vaker”, verzekert ze. En soms is het stembewijs naar een oud adres gestuurd.
Daarnaast komen veel mensen aan de balie een kiezerspas aanvragen, zodat ze buiten Den Haag kunnen stemmen. Geregeld wordt gevraagd hoe een volmacht in te vullen. Ook Nederlanders die tijdelijk in het buitenland verblijven, willen hulp omdat ze zich als ‘kiezer buiten Nederland’ moeten registreren. En sommige vakantiegangers willen weten hoe ze in het buitenland moeten stemmen.
Inmiddels is de nieuwe stempas van de witblonde vrouw klaar. Ze schuift hem in haar handtas. „Er moet natuurlijk wel gestemd worden”, zegt ze. „Op Wilders.” Ze vertelt dat ze 66 is en al jaren in de Schilderswijk woont. De buurt is volgens haar achteruitgegaan. „Vroeger was ik trots op mijn land, maar alles is naar de klote.” Het maakt haar emotioneel. „Mijn huis is oud en slecht geïsoleerd, terwijl asielzoekers de mooiste woningen krijgen. En het is onveilig op straat met al dat tuig op die fatbikes, ik heb altijd pepperspray bij me.”
En de post wordt dus slecht bezorgd. „Ik kreeg laatst een rouwkaart, bleek de dienst al geweest te zijn.” De postbode durft soms het pad langs de tuintjes niet op, omdat een buurvrouw „een blaffend hondje” heeft, weet ze. En nu dus geen stempas.
De Haagse vrouw is niet de enige bij wie de envelop nooit op de mat viel: in Haarlem ging het ook mis. Volgens de gemeente werden in delen van de stad, waaronder de Koninginnebuurt en de wijk rond voetbalclub HFC, geen stempassen bezorgd, meldde het persbureau ANP deze week.
Ook in Amsterdam kregen zo’n 1.300 huishoudens hun verkiezingspost niet. PostNL doet nog onderzoek; er zouden stapels ongeopende enveloppen op brievenbussen zijn achtergelaten. En in Sittard-Geleen werden eind september ruim 2.000 stempassen niet afgeleverd. De betrokken postbode is inmiddels op non-actief gesteld en de nieuwe passen werden alsnog verstuurd en bezorgd, aldus het persbureau.
Volgens PostNL verloopt de verspreiding van de twaalf miljoen stembewijzen in het algemeen goed – al kan met „zo’n grote operatie” soms iets misgaan.
Terug naar de balie in Den Haag. Een twintiger met rugzak vertelt dat hij in Den Haag woont, maar in Utrecht studeert en daar wil stemmen. „Dan heeft u een kiezerspas nodig,” legt Van Bleek uit. „Mag ik even uw identiteitskaart?” Achter hem verschijnt een jongen die voor het eerst wil stemmen (“Ik ben net achttien”). Maar op 15 september (de peildatum voor de kiezersregistratie) stond hij niet in Nederland ingeschreven. „Sorry jongen, het feest gaat niet door.”
Even later volgt een man die geen stempas heeft ontvangen. „Mijn vriendin en haar dochter ook niet.” Van Bleek schudt haar hoofd. „Zij moeten zelf contact met ons opnemen.” De man kan ze wél helpen. Even zoemt de printer, waarna hij weer is voorzien van een nieuwe kaart.
Soms is een situatie lastig, zegt Van Bleek. Laatst vertelde een oudere vrouw dat haar dementerende man de volmacht niet meer kon ondertekenen. „Dat was wel een probleem.” En af en toe komen mensen aan de balie, zegt ze, die graag vertellen „dat het allemaal geen zin heeft, die verkiezingen”. En een heel enkele keer willen bezoekers „hun complottheorieën aan ons kwijt”, vertelt Van Bleek. „Wat we dan doen? Rustig blijven, niet reageren en hopen dat iemand snel vertrekt.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC