Demonstratie Bij de Fokkerfabriek van Papendrecht ageerden demonstranten zaterdag tegen de onderdelen die het bedrijf mogelijk aan Israëlische bommenwerpers levert. Het kabinet moet binnenkort besluiten of die F-35-leveringen geoorloofd zijn.
Demonstranten in Papendrecht met leuzen tegen de levering van F35-onderdelen door GKN Fokker aan Israël.
Op het marktplein van Papendrecht boksen zaterdagmiddag twee bijeenkomsten tegen elkaar op. De reli-rockers van “Jesus Saves” hebben nauwelijks publiek maar wel een groot en hoog podium waarvan hun geluid zover reikt dat de circa tachtig demonstranten honderd meter verderop hun sprekers soms nauwelijks kunnen verstaan. Daar vertelt actievoerder David Klein, tegen de achtergrond van een immense Palestijnse vlag en voor een rij uitgestalde foto’s van gedode Palestijnse kinderen, waarom een protest in Papendrecht is georganiseerd. In een rode cape en met een steelpan en lepel in de hand eist hij dat de plaatselijke Fokkerfabriek stopt met de levering van straaljageronderdelen, want de kans is groot dat die onderdelen terecht komen in de F-35s waarmee Israël Gaza bombardeert. Daarmee is Fokker, maar ook de gemeente Papendrecht en de Rotterdamse haven, medeplichtig aan de genocide in Gaza, is de boodschap.
Demonstranten bij GKN Fokker in Papendrecht.
In de bocht van de Merwede, pal naast het centrum, ligt het bedrijvencomplex van Fokker, bijna een kilometer lang. GKN Fokker (4.000 werknemers, 1 miljard euro omzet) is de erfgenaam van de gelijknamige Nederlandse vliegtuigbouwer, die in 1996 failliet ging. De instandhouding van (delen) van de Nederlandse luchtvaartindustrie was een belangrijke reden voor het kabinet om in 2002 mee te doen met de ontwikkeling van wat toen nog de Joint Strike Fighter (JSF) heette. In ruil voor een overheidsinvestering van 800 miljoen dollar kregen Nederlandse luchtvaartbedrijven uitzicht op opdrachten voor de productie van de F-35, het grootste defensieproject uit de Amerikaanse geschiedenis. Fokker streek het grootste deel van de opdrachten op. Het bedrijf maakt onder meer de bomluiken en een groot deel van de elektrische bekabeling van de F-35’s.
Belangrijker is dat Fokker ook verantwoordelijk is voor het onderhoud en reparatie van de wielen en remmen van het landingsgestel van de jager. Landingsgestellen krijgen harde klappen te verduren en moeten daarom voortdurend gereviseerd worden – ook die van de Israëlische F-35’s die zijn gestationeerd op Luchtmachtbasis Nevatim in de Negev-woestijn. Om Israëlische landingsgestellen in goede conditie te houden is een constante stroom onderdelen nodig – afkomstig uit Papendrecht, of van een fabrikant elders in de wereld.
Zonder Fokker zijn er geen F-35s in Israël, stelt Thomas van Gool van vredesbeweging Pax, een van de organisatoren van het protest. „Fok Fokker” klinkt het luid in koor. „Nederland fabriceert, Israël bombardeert”.
Sinds het uitbreken van de Gaza-oorlog zijn de leveringen van Fokker omstreden. Eind 2023 gaven ambtenaren van het ministerie van Buitenlandse Zaken ter overweging om de export van reservedelen voor Israëlische F-35s vanuit een logistiek depot op Vliegbasis Woensdrecht te staken, vanwege het risico op „ernstige schendingen van het humanitair oorlogsrecht” door Israël. Toenmalig minister van Buitenlandse Handel Liesje Schreinemacher (VVD) besloot de leveringen door te laten gaan: de diplomatieke betrekkingen met Israël en de VS en de Nederlandse positie in het F-35-programma wogen zwaarder.
Na onderzoek door NRC spanden Oxfam Novib, Pax en The Rights Forum eind 2023 een kort geding aan tegen de staat om te eisen dat de leveringen werden gestaakt, omdat ze in strijd zouden zijn met het gemeenschappelijk EU-standpunt voor de export van wapens en met het VN-Wapenhandelsverdrag. Begin 2024 besloot het Haagse Gerechtshof in hoger beroep dat de export van F-35-onderdelen naar Israël moest worden gestaakt, waarop het kabinet de uitvoer stillegde.
Maar het demissionaire rompkabinet moet binnen enkele weken een nieuwe belangrijk beslissing hierover nemen. Eerder deze maand vernietigde de Hoge Raad in cassatie de uitspraak van het hof. Volgens de Hoge Raad heeft de staat het recht om zelf buitenlands beleid (waaronder wapenexportbeleid) vast te stellen.
Demonstrant bij het stadhuis van Papendrecht.
Jaap Hamburger, voorzitter van Een Ander Joods Geluid, onderstreept dat de machthebbers in Israël niet alleen de Palestijnen maar ook hun eigen volk schaden, de Joden die mensenrechten en diplomatie voorstaan. „Het hedendaags zionisme schaadt ons meer dan het antisemitisme.”
Veelvuldig galmt „From the River to the Sea” door de straten van Papendrecht, de omstreden leus die wel gezien wordt als een ontkenning van Israëls bestaansrecht. Deelnemers roepen het vooral tijdens de mars die langs het Fokkercomplex wordt gehouden. Meta Kamphuis, rode jas, scandeert niet mee met de man in keffiyeh die door de megafoon schreeuwt. „Ik vind dat je Israëliërs ook niet moet uitmoorden, ik ben tegen moorden.” De borden met Boycot Israël zijn ook niet aan haar besteed. Je kunt Israël wel boycotten, maar daar hebben de gewone mensen ook last van.”
Leidinggevenden van Fokker laten zich deze middag niet zien, zij hebben de organisatie vooraf gezegd niet een petitie in ontvangst te willen nemen. Maar zij blijken zich wel te hebben voorbereid. Bij de laatste, niet aangekondigde, demonstratie klommen deelnemers over het hek en op het dak van een Fokkerloods om er spandoeken op te hangen. Vanmiddag lijkt dat onmogelijk geworden. Sinds kort is het complex over een lengte van honderden meters afgeschermd met extra rollen prikkeldraad bovenop het hekwerk.
Daar heeft Onafhankelijk Papendrecht meteen bezwaar tegen gemaakt. Volgens de lokale politieke partij gaat het hier niet om prikkeldraad maar om zogeheten scheermesdraad dat niet zomaar in woonwijken of op lage hoogte mag worden gehangen. De partij heeft opheldering gevraagd bij het gemeentebestuur.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC